Crew-13 wystartowała. Badanie bakterii jelitowych wyjaśnia, dlaczego astronautów zapiera
SpaceX wysłała w czwartek 1 października czterech astronautów w stronę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Nowe badania Uniwersytetu w Kopenhadze i NASA dają możliwe wyjaśnienie skargi, która wraca w załogach od lat: zaparć na orbicie.

Astronauci NASA Jessica Watkins i Luke Delaney, astronauta Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej Joshua Kutryk oraz kosmonauta Roskosmosu Siergiej Teteryatnikow wystartowali na pokładzie Crew Dragon firmy SpaceX o 11:10 czasu lokalnego z Cape Canaveral na Florydzie, podała agencja Bloomberg. Kapsuła o nazwie Grace leci po raz drugi, wcześniej służyła w misji Axiom-4, informował NASASpaceflight 29 września. Dokowanie do przedniego portu modułu Harmony miało nastąpić tego samego dnia o 20:00 czasu wschodniego.
Sam start jest rutynowy. Nauka, która leci z załogą, i ta, która już wraca z orbity, rutynowa nie jest.
28 września ScienceDaily opisał wyniki Uniwersytetu w Kopenhadze, uzyskane wspólnie z NASA. Zespół przeanalizował próbki krwi 52 astronautów, którzy spędzili miesiące na stacji. Badacze znaleźli oznaki, że bakterie jelitowe zaczynają w większym niż zwykle stopniu fermentować białko już w kilka tygodni po przybyciu. Ta zmiana utrzymywała się do powrotu astronautów na Ziemię. Do fermentacji białka dochodzi, gdy bakteriom w jelitach brakuje błonnika i sięgają po białko. Zjawisko nie jest specyficzne dla lotów kosmicznych, ale jego moment i trwałość na orbicie już tak.
„Brak grawitacji w kosmosie prawdopodobnie sprawia, że pokarm wolniej przechodzi przez jelita, a to pasuje do oznak wzmożonej fermentacji białka. To może też pomagać wyjaśnić zaparcia u astronautów” - powiedział Henrik Roager, adiunkt w katedrze żywienia, wysiłku fizycznego i sportu tej uczelni i współautor badania.
Mechanizm ma znaczenie większe niż dyskomfort. Lars Ove Dragsted, główny autor badania, ostrzegał, że produkty fermentacji białka często wiążą się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi. Wymienił uszkodzenie nerek, możliwy wpływ na nastrój i słabszą zdolność koncentracji. Gdy agencje kosmiczne szykują się do dłuższych misji na Księżyc, a w końcu na Marsa, te skutki przestają być drobną uciążliwością operacyjną i stają się ryzykiem dla misji.
Na co trafia załoga
Crew-13 dołączy do Expedition 75, która ma już za sobą sporo pracy. NASASpaceflight podał 24 września, że spacer kosmiczny z 1 września, US EVA-99, trwał sześć godzin i 49 minut. W jego trakcie astronauci zamontowali odbłyśnik na module Harmony i wymienili kamerę wysokiej rozdzielczości na kratownicy stacji. Jeden z członków załogi miał problemy z ruchomością barku, gdy w przegubie zaklinowała się wiązka przewodów grzejnych. Skafandry pochodzą z czasów promów, a raport odnotowuje, że różne usterki opóźniały spacery i wymuszały naprawy.
Prace na stacji trwają też gdzie indziej, między innymi trwają przygotowania do montażu paneli słonecznych iROSA na dwóch kanałach zasilania. To nie jest tylko zmiana załogi. To platforma naukowa z zaległościami w konserwacji.
Badania naziemne idą w tym samym kierunku. Microsoft Research opublikował 30 września tekst o potoku uczenia maszynowego, który prognozuje ryzyko pogody kosmicznej dla 66 935 stacji transformatorowych w kontynentalnych Stanach Zjednoczonych. System łączy obserwacje wiatru słonecznego, prognozy indeksów Auroral Electrojet i Disturbance Storm Time oraz lokalną geologię, żeby podawać szacunki ryzyka dla konkretnych miejsc od 30 do 60 minut przed uderzeniem. W okresie oceny wykrył blisko 80 procent poważnych zdarzeń pogody kosmicznej.
Takie ostrzeżenie ma znaczenie, bo ekstremalna pogoda kosmiczna może indukować prądy w sieciach przesyłowych i uszkadzać sprzęt. Burza geomagnetyczna z maja 2024 roku pogorszyła dokładność GPS i pracę satelitów, co odbiło się na rolnictwie w Ameryce Północnej i Europie. Ten potok to prototyp badawczy, nie usługa operacyjna. Pokazuje jednak tę samą logikę, która napędza naukę na orbicie: użyć lokalnych danych, żeby decydować szybciej.
Sprzęt i pieniądze idą za tym
Komercyjna strona nauki kosmicznej też się rusza. Varda, startup z Kalifornii, pozyskała 251 mln dolarów w rundzie serii D na rozwój produkcji leków w kosmosie, podał Endpoints News 30 września. Firma należy do niewielkiej grupy, która zakłada, że mikrograwitacja pozwoli wytwarzać formuły leków trudne lub niemożliwe do zrobienia na Ziemi.
1 października TechCrunch poinformował, że Satlyt, założony przez byłego menedżera produktu z Google i SpaceX, zebrał 8 mln dolarów w rundzie zalążkowej na uruchamianie AI na satelitach. Firma nie buduje statków kosmicznych. Buduje oprogramowanie, które pozwala satelitom dzielić się zadaniami obliczeniowymi, a w tym roku uruchomiła model Gemma od Google DeepMind na statku firmy Momentus. Według TechCruncha ten test zmniejszył rozmiar transmisji dotyczącej błędów oprogramowania pokładowego o ponad 60 procent. Oprogramowanie Satlyt ma polecieć rakietą SpaceX razem z pierwszym prototypem projektu Project Suncatcher firmy Google. CNBC podał 1 października, że prototyp ma wystartować w misji Transporter-18 z Vandenberg.
Ekonomia tego parcia wciąż nie jest ustalona. Na AI Infra Summit w Santa Clarze w połowie września Sumeet Singh, dyrektor ds. danych i AI w Viasacie, powiedział, że koszty startu rzędu 2 500 do 3 000 dolarów za kilogram musiałyby spaść do około 200 do 500 dolarów za kilogram, żeby centra danych na orbicie miały sens finansowy, podał Data Center Knowledge. Joe Yaffe, dyrektor operacyjny Cowboy Space Corp., stwierdził, że zależność od jednego dominującego dostawcy startów sama w sobie stała się wąskim gardłem. Deepak Sachdeva, dyrektor ds. informatyki w US Air Force, powiedział, że technologia nie jest jeszcze gotowa na wdrożenie operacyjne na szeroką skalę. „Na poziomie konsumenckim uważam, że jest gotowa. Ale jeśli chodzi o potrzebę operacyjną, która z natury jest globalna, to myślę, że zostało jeszcze trochę pracy” - powiedział.
Europa próbuje zbudować własną pozycję. Na konferencji prasowej Pretzl Connect 2026 Kate Underhill, architektka napędu przyszłego transportu kosmicznego w Europejskiej Agencji Kosmicznej, powiedziała EE Times, że systemy kosmiczne działają zwykle co najmniej 10 lat za elektroniką użytkową, a zakup komponentów ograniczają minimalne wielkości zamówień. Przytoczyła próbę ESA, która chciała zamówić 20 diod laserowych od niemieckiej firmy, a ta wymagała minimum 10 000 sztuk. Underhill zauważyła też, że każdy amerykański komponent na satelicie uruchamia zgodność z ITAR, co stale blokuje europejskich producentów próbujących budować statki bez takich komponentów.
Litewski Blackswan Space zamknął rundę 2,5 mln euro prowadzoną przez Iron Wolf Capital, podał Tech.eu 30 września, co daje łącznie 3,2 mln euro finansowania. Firma wyniesie swój ładunek autonomicznej nawigacji na orbitę w 2027 roku i chce rok później wesprzeć pierwszą europejską misję tankowania w kosmosie.
Na niskiej orbicie okołoziemskiej następny załogowy statek Rosji pozostaje projektem na desce kreślarskiej, a jego nazwa wciąż się zmienia. Ars Technica podała 30 września, że szef Roskosmosu Dmitrij Bakanow porzucił nazwę „Eagle”, którą preferował jego poprzednik. Testy zrzutów spadochronowych mają się odbyć tej jesieni na Dalekim Wschodzie, później w tym roku testy trybu ratunkowego, a w 2027 roku testy maksymalnego ciśnienia dynamicznego. Pierwszy załogowy start jest obecnie zapowiadany na 2028 lub 2029 rok, prawdopodobnie na rakiecie Angara A5M. Cztery lata temu prezydent Władimir Putin mówił z przekonaniem o tym samym statku i o wznowieniu rosyjskiego programu księżycowego. Termin od tego czasu się przesunął.
Nic z tego nie zmienia faktu, że najbardziej konkretny wynik naukowy tego tygodnia przyszedł z 52 próbek krwi i z pytania o zaparcia. To przypomnienie, że załogowe loty kosmiczne w dużej części nadal są eksperymentem medycznym z oknem startowym.
Źródła
12- 01SpaceX Launches Crew for NASA on Retiring Dragon CapsuleEN
- 02Launch Preview: Crew-13 to head to ISS, Falcon Heavy mission for the NROEN
- 03Blood tests reveal why astronauts get constipated in spaceEN
- 04Expedition 75 astronauts continue science work as Crew-13 readies for launchEN
- 05Forecasting space weather risks on power gridsEN
- 06Varda gets $251M to make medicines in space, a long-sought area for drugsEN
- 07Satlyt, founded by a former Google and SpaceX product manager, raises $8M to run AI on satellitesEN
- 08SpaceX set to launch Google AI chips into orbit in push toward space-based data centersEN
- 09Space Data Centers Inch Toward Reality, With CaveatsEN
- 10Europe's Space Industry Seeks Greater Supply Chain ControlEN
- 11Blackswan Space raises €2.5M to take autonomous spacecraft navigation into orbitEN
- 12So what's happening with Russia's new, long-delayed crewed spacecraft?EN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.