Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Bilans fuzji w 2026 roku: Helion osiąga 150 mln °C, ITER kosztuje 22 mld dolarów, Thea zbiera 100 mln

Prototyp Polaris firmy Helion jako pierwsza prywatnie zbudowana maszyna fuzyjna ruszył na paliwie deuterowo-trytowym, podała spółka 13 lutego 2026 roku. Osiągnął temperaturę plazmy 150 mln stopni Celsjusza. Konkurencyjny startup budujący stellarator pozyskał 100 mln dolarów, a projekt ITER o wartości 22 mld dolarów wszedł w trzecią dekadę z naprawioną osłoną cieplną.

NaukaAnalizaRenata PawlakOpublikowano: 27 września 20267 min czytaniaŹródła 4
Bilans fuzji w 2026 roku: Helion osiąga 150 mln °C, ITER kosztuje 22 mld dolarów, Thea zbiera 100 mln

Dwie firmy fuzyjne ogłosiły w 2026 roku kamienie milowe, techniczne i finansowe, w odstępie czterech miesięcy. Liczby, które za nimi stoją, mówią o stanie tej dziedziny więcej niż komunikaty prasowe.

Maszyna Polaris firmy Helion osiągnęła 150 mln stopni Celsjusza, podała spółka 13 lutego 2026 roku. To pierwsze prywatnie zbudowane urządzenie fuzyjne, które wykazało mierzalną fuzję deuterowo-trytową (D-T). Firma z Everett w stanie Waszyngton twierdzi, że Polaris jest też pierwszą i obecnie jedyną prywatną maszyną fuzyjną pracującą na paliwie D-T, co udało się osiągnąć w styczniu. Thea Energy, rozwijająca stellarator spółka wydzielona w 2022 roku z Uniwersytetu Princeton i Princeton Plasma Physics Laboratory, poinformowała 27 maja 2026 roku, że pozyskała 100 mln dolarów w rundzie Series B, którą poprowadził US Innovative Technology Fund Thomasa Tulla.

Co faktycznie pokazał Helion

Komunikat Heliona jest precyzyjny w kwestii liczby i ostrożny w kwestii paliwa.

Fuzja D-T jest najłatwiejszą reakcją do uzyskania, dlatego korzysta z niej ITER i większość programów publicznych. Większość energii powstaje tu jednak w postaci wysokoenergetycznych neutronów. Helion zapowiada, że jego maszyny komercyjne będą pracować na deuterze i helu-3, paliwie, które firma opisuje jako odpowiednie do pracy komercyjnej. Kampania D-T na Polarise jest więc etapem przejściowym, nie celem. Spółka podała, że będzie dalej testować Polaris, żeby osiągnąć optymalne temperatury dla D-3He.

Wynik 150 mln °C pobił własny rekord branży należący do Heliona, 100 mln °C, ustanowiony przez szóstą generację prototypu, maszynę Trenta. W prywatnej branży fuzyjnej 100 mln °C uchodzi za progową temperaturę plazmy dla maszyny o znaczeniu komercyjnym. Polaris przeszła poprzeczkę, za którą sektor gonił. Helion podał też, że jako pierwsza firma dostał zgodę regulatora na posiadanie i użycie trytu w celu zademonstrowania produkcji energii z fuzji.

Głosy z zewnątrz, cytowane w komunikacie, nie podważyły wyników. Ryan McBride jest ekspertem od fuzji inercyjnej i techniki impulsów. Pracował w Sandia National Laboratories i wykładał na Uniwersytecie Michigan. Powiedział, że przejrzał dane diagnostyczne, i nazwał dowody na fuzję D-T oraz temperatury powyżej 13 keV „ekscytującymi”. Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Biurze Nauki Departamentu Energii, stwierdził, że dane wskazują na „duży postęp”. Zaznaczył, że wprowadzenie fuzji do sieci wymaga podejść pozwalających na szybkie zmiany w projektowaniu i testowaniu.

Helion uruchomił Polaris pod koniec 2024 roku. W lipcu 2025 roku zaczął budować na terenie Orion, swojej pierwszej maszyny komercyjnej, w Malaga w stanie Waszyngton. Firma twierdzi, że Orion dostarczy do sieci energię z fuzji dla Microsoftu. Komunikat nie podał daty rozpoczęcia tych dostaw ani współczynnika zysku fuzyjnego dla kampanii D-T.

Zakład Thea na inny kształt

Runda Thea Energy na 100 mln dolarów, ogłoszona 27 maja 2026 roku, została nadsubskrybowana. Wzięły w niej udział General Innovation Capital Partners, Linse Capital, Calm Ventures, Climate Capital, Divergent Capital, Emerald Technology Ventures, Gaingels, Idemitsu Kosan, Overlay Capital, Timescale Ventures i Whatif Ventures. Dołączyli także dotychczasowi inwestorzy, w tym Alumni Ventures, Hitachi Ventures, Lowercarbon Capital i Prelude Ventures.

Firma komercjalizuje stellarator, architekturę uwięzienia magnetycznego starszą od tokamaka. Długo uważano ją za niepraktyczną, bo jej skręcone magnesy 3D trudno wykonać. Podejście Thei zastępuje precyzyjne wytwarzanie mechaniczne zestawami magnesów płaskich, które można produkować masowo, i sterowaniem programowym. Gaetano Crupi, dyrektor zarządzający w USIT, powiedział w komunikacie, że dotychczasowe magnesy 3D do stellaratorów czyniły system niepraktycznym. Jego zdaniem przełomy Thei przenoszą złożoność z wytwarzania na sterowanie programowe.

Pieniądze zwiększą moce produkcyjne magnesów, w tym drugi zakład w północnym New Jersey. Sfinansują też wybór lokalizacji i budowę „Eos”, wielkoskalowego zintegrowanego stellaratora, który ma wytwarzać fuzję w stanie ustalonym na poziomie istotnym dla elektrowni. Thea zapowiada, że w tym roku wybierze miejsce dla Eos i podwoi zespół. Chce zacząć budowę swojej pierwszej elektrowni „Helios” przed końcem dekady. Prowadzi rozmowy z ponad tuzinem odbiorców energii, firm hyperscale i partnerów z sektora energetycznego.

Thea jest jednym z pierwszych laureatów programu Milestone-Based Fusion Development Program Departamentu Energii i ma sześć grantów DOE INFUSE. Firma podała, że DOE zatwierdził jej kamień milowy wstępnego projektu Helios, co czyni ją pierwszym laureatem z takim wyróżnieniem. Poinformowała też, że zbudowała i uruchomiła pierwszy na świecie zestaw magnesów nadprzewodzących zdolny wytworzyć złożone pola magnetyczne wymagane w komercyjnych systemach stellaratora. Zapewnia, że zredukowała ryzyko pełnowymiarowych magnesów płaskich do formowania dla Eos.

Arytmetyka ITER

Na tle tych dwóch firm ITER jest kontrprzykładem: większy, wolniejszy, finansowany ze środków publicznych i wciąż punkt odniesienia dla całej dziedziny.

CNET podał w maju 2026 roku, że budowany na południu Francji International Thermonuclear Experimental Reactor ma szacowany koszt 22 mld dolarów. Ma utrzymywać plazmę w temperaturze 150 mln stopni Celsjusza, dziesięć razy wyższej niż w jądrze Słońca. Utrzymanie takiej plazmy wymaga magnesów nadprzewodzących trzymanych kilka stopni powyżej zera absolutnego. Między jednym z najgorętszych środowisk, jakie kiedykolwiek powstały, a jednym z najzimniejszych leży tylko cienka osłona cieplna. Pęknięcia w rurociągach osłony znaleziono w 2020 roku, razem z odkształceniami spawów i zakłóceniami wywołanymi pandemią COVID-19. Problemy doprowadziły do wieloletniego opóźnienia i dodatkowych 5 mld dolarów na naprawy.

Główny doradca strategiczny ITER, Laban Coblentz, opisał tę współpracę CNET bez ogródek. To, że Chiny i Rosja będą pracować z USA i Europą, a także z Koreą, Indiami i Japonią, jest „albo genialne, albo szalone”. Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER, ujął projekt jako dobro publiczne: „To projekt finansowany ze środków publicznych. To wiedza całego świata”. Każde państwo członkowskie porozumienia ITER, obejmującego ponad 30 krajów, ma dostęp do nauki. Państwa spoza porozumienia mogą skorzystać, jeśli członkowie zgodzą się dzielić wynikami.

Argument za ITER w świecie prywatnych startupów jest taki, że redukuje ryzyko badań i rozwoju dla wszystkich. Każdy problem, który ITER rozwiąże, to problem, którego prywatne firmy fuzyjne nie muszą rozwiązywać. Reporter CNET wyszedł z wnioskiem, że możemy żyć w ostatniej dekadzie, w której fuzja jest jeszcze nazywana odległym marzeniem.

Konwersja bezpośrednia i czego nie dowodzi

Jeden mniejszy wynik zasługuje na uwagę właśnie dlatego, jak skromnie go przedstawiono. 19 czerwca 2026 roku Realta Fusion, we współpracy z Uniwersytetem Wisconsin-Madison, została pierwszą prywatną firmą fuzyjną, która zademonstrowała bezpośrednią konwersję energii (DEC) kinetycznej plazmy na elektryczność. Pokaz przeprowadzono na prototypowym urządzeniu WHAM.

Konwerter zamontowano na zespole pierścienia końcowego WHAM, zastępując środkową tarczę. Spowalnia naładowane cząstki wychodzące przez stożek strat zwierciadła za pomocą potencjału elektrostatycznego. Pierwszy prototyp to jednostopniowe urządzenie z trzema siatkami: uziemioną elektrycznie, odpychającą elektrony i zbierającą jony. Pobiera kilka amperów prądu przy około 100 woltach, co według Realty wystarcza do zasilenia kilku żarówek. Firma planuje zwiększyć napięcie w najbliższych tygodniach.

Wpis Realty jest nietypowo bezpośredni co do ograniczeń. Stwierdza, że to nie jest ani demonstracja produkcji energii netto, ani konwersji na dużą skalę energii powstałej w fuzji na elektryczność. Te kamienie milowe mają przynieść dopiero przyszłe urządzenia. WHAM to prototypowe zwierciadło magnetyczne pracujące wyłącznie na deuterze. Większość bezpośrednio zamienionej energii to więc moc wejściowa, którą firma dostarczyła, żeby podgrzać i utrzymać plazmę. Przy Qsci = 5 w plazmie D-T, podaje Realta, moc cząstek alfa zrównałaby się z mocą wejściową potrzebną do pracy ciągłej.

Zachęta do DEC to efektywność. W pierwszej generacji elektrowni D-T około 80% uzysku przychodzi jako wysokoenergetyczne neutrony, a 20% jako naładowane cząstki alfa. Neutrony zamienia się na ciepło w moderującej otulinie i wykorzystuje jako ciepło technologiczne lub do napędu turbin. Naładowane cząstki może przechwycić DEC, omijając część obiegu cieplnego, który ma wrodzone ograniczenia sprawności. Realta porównuje elektrownię D-T z DEC do napędu hybrydowego: ciepło wykonuje większość pracy, a część elektryczna poprawia sprawność całości.

Czytane razem, cztery wyniki wskazują w jednym kierunku i ostrzegają przed jednym wnioskiem. Prywatna fuzja produkuje już mierzalną fizykę, pracuje na paliwie uważanym w branży za najtrudniejsze i przyciąga czeki z dziewięcioma cyframi. Nie wyprodukowała energii elektrycznej netto. Żadna z wymienionych tu firm nie twierdzi inaczej. Ta, która była najbliżej, Realta, sama podkreśliła, że tego nie dokonała.

Komentarze 0

Źródła

4
  1. 01Helion Achieves New Fusion Energy MilestonesEN
  2. 02A look inside ITER, the world's largest fusion energy projectEN
  3. 03Thea Energy Raises $100M Series B Funding to Build Scalable Fusion Power PlantsEN
  4. 04A Fusion First: Realta Demos Direct Energy ConversionEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Renata Pawlak

Renata Pawlak

Nauka i zdrowie

Renata Pawlak zajmuje się w FLASH24 nauką i zdrowiem, opierając teksty na publikacjach recenzowanych, komunikatach instytucji i danych źródłowych, a nie na doniesieniach bez pokrycia. Przy każdej liczbie sprawdza metodologię badania, wielkość próby i jednostki, a wyniki porównuje z wcześniejszymi pracami na ten sam temat. Czeka na comiesięczne raporty GUS i NFZ, rozmawia z lekarzami oraz fizykami, a przed publikacją pyta autorów o ograniczenia ich wniosków. Prywatnie interesuje się fizyką materiałów i obserwuje niebo przez własny teleskop, co pomaga jej czytać prace z dziedzin ścisłych. Nie publikuje niczego, czego nie może potwierdzić w co najmniej dwóch niezależnych źródłach.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.