Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Strategia Rady CERN z maja 2026 r. wskazuje FCC-ee jako następcę LHC

22 maja 2026 r. Rada CERN jednomyślnie przyjęła zaktualizowaną Europejską Strategię Fizyki Cząstek. Dokument wskazuje kolider elektronowo-pozytonowy Future Circular Collider, FCC-ee, jako preferowanego następcę Wielkiego Zderzacza Hadronów [1][2]. Pierwszy etap wyceniono na 16 mld euro, ale żaden rząd nie zobowiązał się do wyłożenia tych pieniędzy [2].

NaukaWyjaśnienieRenata PawlakOpublikowano: 9 listopada 20264 min czytaniaŹródła 14
Strategia Rady CERN z maja 2026 r. wskazuje FCC-ee jako następcę LHC

Pierścień o długości 91 kilometrów zastąpi ten o długości 27 kilometrów

Głosowanie w Budapeszcie było jednomyślne [1][2]. Prace nad aktualizacją strategii zaczęły się w marcu 2024 r. i przyniosły 263 pisemne wystąpienia od fizyków cząstek z całego świata, podał heise online [2]. Europejska Grupa Strategiczna przekazała swoje rekomendacje Radzie CERN w grudniu 2025 r., a Rada przyjęła je 22 maja 2026 r. [2].

CERN przedstawił koncepcję w 2019 r. Opisał wtedy akcelerator kołowy w tunelu o długości około 91 kilometrów, położonym mniej więcej 200 metrów pod ziemią. Obwód tunelu byłby niemal tak duży jak basen genewski, podał heise online [2]. Pierścień LHC ma 27 kilometrów [2]. W raporcie o wykonalności CERN podaje, że preferowany pierścień ma 56,4 mili długości i średnią głębokość około 656 stóp, a na powierzchni znajdzie się osiem stanowisk i do czterech eksperymentów [3]. To opracowanie, opublikowane w marcu 2025 r. i przejrzane przez Radę w listopadzie 2025 r., uznaje FCC-ee za „gotowy do budowy pod względem technicznym” [2].

Dlaczego tunel musi być tak długi

Elektrony i pozytony tracą energię w postaci promieniowania synchrotronowego, ilekroć zostają zakrzywione na łuku [2]. Im mniejszy promień, tym większa strata [2]. Osiąganie wyższych energii zderzeń ma więc sens ekonomiczny tylko w większym pierścieniu [2]. FCC-ee zaplanowano jako kolider z dwoma pierścieniami i czterema punktami oddziaływań, podaje wydawany przez CERN magazyn Courier [2].

Celem jest bozon Higgsa. CERN traktuje go jako podstawowe narzędzie w badaniu otwartych pytań o strukturę i ewolucję wszechświata [2]. Aktualizacja strategii mówi, że FCC-ee dałby najszerszy program badawczy w fizyce fundamentalnej, z potencjałem odkryciowym wokół Higgsa i innych cząstek elementarnych [2].

FCC-ee projektowano na energie w środku masy do 365 GeV, wobec 209 GeV, czyli maksimum osiągniętego przez poprzednika, LEP, według heise online [2]. W ciągu 15 lat pracy CERN spodziewa się około 6 x 10^12 bozonów Z, blisko 3 x 10^6 bozonów Higgsa i 2 x 10^6 par kwarków t [2]. Dyrektor generalny CERN Mark Thomson powiedział, że maszyna pogłębi wiedzę o fundamentalnych składnikach materii dzięki „ultraprecyzyjnym pomiarom bozonu Higgsa i innych cząstek elementarnych” [2].

W tym samym tunelu mógłby powstać drugi etap. Kolider protonowy FCC-hh projektowano na energie do 100 TeV, ponad siedem razy większe niż te, które LHC osiągnie w ostatnim etapie modernizacji [2]. Obecnie LHC zderza protony przy nominalnych 13,6 TeV, podaje ecoticias [3]. FCC-hh pracowałby też przy energiach ponad dwukrotnie wyższych niż zakładane dla niezrealizowanego amerykańskiego Superconducting Super Collider [1].

Rachunek i darczyńcy, którzy już się zobowiązali

Koszt pierwszego etapu szacuje się na 16 mld euro, podał heise online [2]. W grudniu 2025 r. kilku miliarderów z branży IT i internetu obiecało łącznie 860 mln euro [2]. W grupie znalazły się fundacja byłego prezesa Google’a Erica Schmidta, francuski miliarder internetowy Xavier Niel, włoski przedsiębiorca John Elkann i Breakthrough Prize Foundation [2].

To około 5% szacowanej kwoty [2]. FCC w obecnym kształcie będzie wymagać środków wykraczających poza obecny budżet CERN [1]. Nie ujawniono, jak pozostała część kosztów zostanie podzielona między państwa członkowskie i zewnętrznych darczyńców.

CERN już raz dźwigał rachunek tej wielkości. Budowa LHC zajęła lata negocjacji i wymagała realnych wyrzeczeń instytucjonalnych, według artykułu z 1 lipca w Yahoo [1]. W trakcie budowy CERN pozbył się około 800 etatów, żeby pokryć koszty, a USA dołożyły do projektu około pół miliarda dolarów [1].

Maszyna, którą się zastępuje, nie jest jeszcze skończona

Aktualizacja strategii nie wyłącza LHC wcześniej. Jej najwyższy priorytet w średnim terminie to pełne wykorzystanie istniejącej maszyny przez dokończenie modernizacji do High-Luminosity, a LHC ma pracować do 2041 r. [2]. FCC miałby go zastąpić w latach czterdziestych [3].

Pierścień LHC z magnesami nadprzewodzącymi ma 16,6 mili obwodu i pracuje w temperaturze 1,9 kelwina, zimniejszej niż przestrzeń kosmiczna, a każdy proton okrąża go ponad 11 000 razy na sekundę, podaje ecoticias [3]. Argument za następcą opiera się na tym, co ta maszyna znalazła, i na tym, czego nie znalazła. Bozon Higgsa odkryto tam w lipcu 2012 r., a potwierdzony przez to Model Standardowy opisuje tylko około 5% wszechświata [3]. LHC pomógł też ujawnić ponad 70 nowych hadronów złożonych [3]. Fizycy przy detektorze ALICE wciąż przeszukują zderzenia w poszukiwaniu śladów nowej materii, podał w lipcu The Hindu [5].

Co dalej

Żaden rząd nie zobowiązał się do wyłożenia pieniędzy na budowę. Rada zarządzająca CERN poinformowała, że decyzję o projekcie mogłaby podjąć do 2028 r., według artykułu z 22 października w Eurasia Review [4].

Nad tym harmonogramem wisi amerykański precedens. Kongres USA anulował Superconducting Super Collider w 1993 r., maszynę o obwodzie 83 kilometrów projektowaną na około trzy razy większą energię niż LHC [1]. LHC zatwierdzono 14 miesięcy później, a pracę rozpoczął w 2009 r. [1].

Komentarze 0

Źródła

14
  1. 01Europe's Future Circular Collider could revolutionize particle physics, if it's ever builtEN
  2. 02CERN Council Decides on Strategy Update: FCC-ee to Become LHC SuccessorEN
  3. 03With a 17-mile ring buried as deep as 574 feet under the French-Swiss border, the world's largest particle accelerator is an underground cityEN
  4. 04Building A CERN Beyond Earth Will Take More Than A Bigger RingEN
  5. 05World's largest science machine faces tough question: after the Higgs boson, what next?EN
  6. 06Meta’s Muse Ember matches Claude Haiku at a third of the cost per taskEN
  7. 07West Yorkshire’s £229 Million Bus Decisions Will Outlast Its Operating ContractsEN
  8. 08Musk says Tesla will refund some Cybertruck deposits, defends decision to end productionEN
  9. 09Large Hadron Collider reveals evidence of Big Bang matter in surprisingly small collisionsEN
  10. 10Hyundai Motor Group Outlines Future Mobility Technology Roadmap at FISITA World Mobility Summit 2026EN
  11. 11Green Hydrogen: India’s Big Ambitions, Costly RealitiesEN
  12. 12VMO2 to axe 30% staff costs, halt fiber build in £800M savings planEN
  13. 13Here's how much Trump's Iran war has added to Americans' fuel costsEN
  14. 14Launch HN: Momentic (YC W24) – Agents that catch bugs by using your appEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Renata Pawlak

Renata Pawlak

Nauka i zdrowie

Renata Pawlak zajmuje się w FLASH24 nauką i zdrowiem, opierając teksty na publikacjach recenzowanych, komunikatach instytucji i danych źródłowych, a nie na doniesieniach bez pokrycia. Przy każdej liczbie sprawdza metodologię badania, wielkość próby i jednostki, a wyniki porównuje z wcześniejszymi pracami na ten sam temat. Czeka na comiesięczne raporty GUS i NFZ, rozmawia z lekarzami oraz fizykami, a przed publikacją pyta autorów o ograniczenia ich wniosków. Prywatnie interesuje się fizyką materiałów i obserwuje niebo przez własny teleskop, co pomaga jej czytać prace z dziedzin ścisłych. Nie publikuje niczego, czego nie może potwierdzić w co najmniej dwóch niezależnych źródłach.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.