Strategia Rady CERN z maja 2026 r. wskazuje FCC-ee jako następcę LHC
22 maja 2026 r. Rada CERN jednomyślnie przyjęła zaktualizowaną Europejską Strategię Fizyki Cząstek. Dokument wskazuje kolider elektronowo-pozytonowy Future Circular Collider, FCC-ee, jako preferowanego następcę Wielkiego Zderzacza Hadronów [1][2]. Pierwszy etap wyceniono na 16 mld euro, ale żaden rząd nie zobowiązał się do wyłożenia tych pieniędzy [2].

Pierścień o długości 91 kilometrów zastąpi ten o długości 27 kilometrów
Głosowanie w Budapeszcie było jednomyślne [1][2]. Prace nad aktualizacją strategii zaczęły się w marcu 2024 r. i przyniosły 263 pisemne wystąpienia od fizyków cząstek z całego świata, podał heise online [2]. Europejska Grupa Strategiczna przekazała swoje rekomendacje Radzie CERN w grudniu 2025 r., a Rada przyjęła je 22 maja 2026 r. [2].
CERN przedstawił koncepcję w 2019 r. Opisał wtedy akcelerator kołowy w tunelu o długości około 91 kilometrów, położonym mniej więcej 200 metrów pod ziemią. Obwód tunelu byłby niemal tak duży jak basen genewski, podał heise online [2]. Pierścień LHC ma 27 kilometrów [2]. W raporcie o wykonalności CERN podaje, że preferowany pierścień ma 56,4 mili długości i średnią głębokość około 656 stóp, a na powierzchni znajdzie się osiem stanowisk i do czterech eksperymentów [3]. To opracowanie, opublikowane w marcu 2025 r. i przejrzane przez Radę w listopadzie 2025 r., uznaje FCC-ee za „gotowy do budowy pod względem technicznym” [2].
Dlaczego tunel musi być tak długi
Elektrony i pozytony tracą energię w postaci promieniowania synchrotronowego, ilekroć zostają zakrzywione na łuku [2]. Im mniejszy promień, tym większa strata [2]. Osiąganie wyższych energii zderzeń ma więc sens ekonomiczny tylko w większym pierścieniu [2]. FCC-ee zaplanowano jako kolider z dwoma pierścieniami i czterema punktami oddziaływań, podaje wydawany przez CERN magazyn Courier [2].
Celem jest bozon Higgsa. CERN traktuje go jako podstawowe narzędzie w badaniu otwartych pytań o strukturę i ewolucję wszechświata [2]. Aktualizacja strategii mówi, że FCC-ee dałby najszerszy program badawczy w fizyce fundamentalnej, z potencjałem odkryciowym wokół Higgsa i innych cząstek elementarnych [2].
FCC-ee projektowano na energie w środku masy do 365 GeV, wobec 209 GeV, czyli maksimum osiągniętego przez poprzednika, LEP, według heise online [2]. W ciągu 15 lat pracy CERN spodziewa się około 6 x 10^12 bozonów Z, blisko 3 x 10^6 bozonów Higgsa i 2 x 10^6 par kwarków t [2]. Dyrektor generalny CERN Mark Thomson powiedział, że maszyna pogłębi wiedzę o fundamentalnych składnikach materii dzięki „ultraprecyzyjnym pomiarom bozonu Higgsa i innych cząstek elementarnych” [2].
W tym samym tunelu mógłby powstać drugi etap. Kolider protonowy FCC-hh projektowano na energie do 100 TeV, ponad siedem razy większe niż te, które LHC osiągnie w ostatnim etapie modernizacji [2]. Obecnie LHC zderza protony przy nominalnych 13,6 TeV, podaje ecoticias [3]. FCC-hh pracowałby też przy energiach ponad dwukrotnie wyższych niż zakładane dla niezrealizowanego amerykańskiego Superconducting Super Collider [1].
Rachunek i darczyńcy, którzy już się zobowiązali
Koszt pierwszego etapu szacuje się na 16 mld euro, podał heise online [2]. W grudniu 2025 r. kilku miliarderów z branży IT i internetu obiecało łącznie 860 mln euro [2]. W grupie znalazły się fundacja byłego prezesa Google’a Erica Schmidta, francuski miliarder internetowy Xavier Niel, włoski przedsiębiorca John Elkann i Breakthrough Prize Foundation [2].
To około 5% szacowanej kwoty [2]. FCC w obecnym kształcie będzie wymagać środków wykraczających poza obecny budżet CERN [1]. Nie ujawniono, jak pozostała część kosztów zostanie podzielona między państwa członkowskie i zewnętrznych darczyńców.
CERN już raz dźwigał rachunek tej wielkości. Budowa LHC zajęła lata negocjacji i wymagała realnych wyrzeczeń instytucjonalnych, według artykułu z 1 lipca w Yahoo [1]. W trakcie budowy CERN pozbył się około 800 etatów, żeby pokryć koszty, a USA dołożyły do projektu około pół miliarda dolarów [1].
Maszyna, którą się zastępuje, nie jest jeszcze skończona
Aktualizacja strategii nie wyłącza LHC wcześniej. Jej najwyższy priorytet w średnim terminie to pełne wykorzystanie istniejącej maszyny przez dokończenie modernizacji do High-Luminosity, a LHC ma pracować do 2041 r. [2]. FCC miałby go zastąpić w latach czterdziestych [3].
Pierścień LHC z magnesami nadprzewodzącymi ma 16,6 mili obwodu i pracuje w temperaturze 1,9 kelwina, zimniejszej niż przestrzeń kosmiczna, a każdy proton okrąża go ponad 11 000 razy na sekundę, podaje ecoticias [3]. Argument za następcą opiera się na tym, co ta maszyna znalazła, i na tym, czego nie znalazła. Bozon Higgsa odkryto tam w lipcu 2012 r., a potwierdzony przez to Model Standardowy opisuje tylko około 5% wszechświata [3]. LHC pomógł też ujawnić ponad 70 nowych hadronów złożonych [3]. Fizycy przy detektorze ALICE wciąż przeszukują zderzenia w poszukiwaniu śladów nowej materii, podał w lipcu The Hindu [5].
Co dalej
Żaden rząd nie zobowiązał się do wyłożenia pieniędzy na budowę. Rada zarządzająca CERN poinformowała, że decyzję o projekcie mogłaby podjąć do 2028 r., według artykułu z 22 października w Eurasia Review [4].
Nad tym harmonogramem wisi amerykański precedens. Kongres USA anulował Superconducting Super Collider w 1993 r., maszynę o obwodzie 83 kilometrów projektowaną na około trzy razy większą energię niż LHC [1]. LHC zatwierdzono 14 miesięcy później, a pracę rozpoczął w 2009 r. [1].
Źródła
14- 01Europe's Future Circular Collider could revolutionize particle physics, if it's ever builtEN
- 02CERN Council Decides on Strategy Update: FCC-ee to Become LHC SuccessorEN
- 03With a 17-mile ring buried as deep as 574 feet under the French-Swiss border, the world's largest particle accelerator is an underground cityEN
- 04Building A CERN Beyond Earth Will Take More Than A Bigger RingEN
- 05World's largest science machine faces tough question: after the Higgs boson, what next?EN
- 06Meta’s Muse Ember matches Claude Haiku at a third of the cost per taskEN
- 07West Yorkshire’s £229 Million Bus Decisions Will Outlast Its Operating ContractsEN
- 08Musk says Tesla will refund some Cybertruck deposits, defends decision to end productionEN
- 09Large Hadron Collider reveals evidence of Big Bang matter in surprisingly small collisionsEN
- 10Hyundai Motor Group Outlines Future Mobility Technology Roadmap at FISITA World Mobility Summit 2026EN
- 11Green Hydrogen: India’s Big Ambitions, Costly RealitiesEN
- 12VMO2 to axe 30% staff costs, halt fiber build in £800M savings planEN
- 13Here's how much Trump's Iran war has added to Americans' fuel costsEN
- 14Launch HN: Momentic (YC W24) – Agents that catch bugs by using your appEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.