Pięć sporów o prawa autorskie, które nie dotyczą tylko muzyki: od Minionków po kształt korpusu gitary
Spór o prawa autorskie to nie zawsze bój dwóch firm o piosenkę. Czasem rozstrzyga, czy łyżwiarz może wystąpić, czy wolno pobrać bazę prawniczą i do kogo należy zdjęcie zrobione przez małpę.

We wrześniu 2024 r. część najczęściej oglądanych teledysków na YouTube zniknęła w USA. Wyszukiwanie „Rolling in the Deep” Adele zwracało komunikat: „Ten film zawiera treści należące do SESAC. Nie jest dostępny w twoim kraju”. The Verge podał, że blokada dotknęła tak różnych wykonawców jak Kendrick Lamar, Britney Spears, Green Day, Kanye West i Burna Boy.
SESAC, Society of European Stage Authors and Composers, istnieje od 1930 r. Na własnej stronie podaje, że licencjonuje publiczne wykonania ponad 1 500 000 utworów dla ponad 15 000 zrzeszonych autorów tekstów, kompozytorów i wydawców muzycznych. Jest mniejsza niż BMI i ASCAP, ale w jej katalogu są duże nazwiska. W 2017 r. kupił ją fundusz private equity Blackstone.
Rzeczniczka YouTube Mariana de Felice powiedziała The Verge, że firma prowadziła „negocjacje w dobrej wierze”, ale nie zdołała dojść do „sprawiedliwego porozumienia przed wygaśnięciem umowy”. The Verge zacytował też anonimowe źródło z Variety, według którego poprzednia umowa wygasała dopiero w następnym tygodniu. To sugeruje, że usunięcie mogło być zagraniem negocjacyjnym. W poniedziałek po południu YouTube ogłosił nową umowę. Podał, że muzyka wróci „w ciągu jednego lub dwóch dni”.
Kiedy muzyka musi przejść przez program olimpijski
Zupełnie inny problem z licencjami dotknął hiszpańskiego łyżwiarza Tomàsa-Llorença Guarino Sabaté na początku lutego 2026 r. Sześciokrotny mistrz Hiszpanii przygotowywał się do olimpijskiego debiutu w konkurencji solistów na zimowych igrzyskach w Mediolanie i Cortinie. Jego program krótki opierał się na muzyce z filmów o Minionkach.
Muzykę zgłosił miesiące wcześniej przez zalecaną procedurę oczyszczania praw Międzynarodowej Unii Łyżwiarskiej (ISU). Jeździł z nią cały sezon, także na mistrzostwach Europy w Sheffield, podał The Guardian. Pod koniec poprzedniego tygodnia dowiedział się, że program nie zostanie dopuszczony do użytku olimpijskiego.
Wtedy zgodę dał Universal. „Ogromne DZIĘKUJĘ wszystkim, którzy udostępniali, szerowali i wspierali. Dzięki wam Universal Studios przemyślał sprawę i oficjalnie przyznał prawa na tę jedną wyjątkową okazję” napisał Guarino Sabaté na Instagramie. Dodał, że dwa inne utwory w programie wciąż wymagają uregulowania. Ma wystąpić od 10 lutego w Mediolanie Ice Skating Arena.
Ta sprawa nie jest odosobniona. The Guardian podał, że kanadyjscy łyżwiarze Marie-Jade Lauriault i Romain Le Gac dowiedzieli się pod koniec poprzedniego roku, że dwie piosenki Prince’a planowane do ich tańca rytmicznego nie mogą zostać dopuszczone do użytku olimpijskiego. W pozostałej części sezonu te utwory były zatwierdzone. Na igrzyskach w Pekinie w 2022 r. amerykańscy mistrzowie par Alexa Knierim i Brandon Frazier stanęli w obliczu pozwu o prawa autorskie dotyczącego coveru House of the Rising Sun. Strony zawarły później prywatną ugodę na nieujawnioną sumę.
Dyrektor generalny ISU Colin Smith opisał sedno problemu bez ogródek: „To złożona sprawa, bo branża muzyczna nie ma wspólnej platformy oczyszczania praw. Istnieje kilka kategorii praw, a w ich obrębie proces nie odbywa się na jednej platformie”.
Geoblokowanie, VPN-y i dziennik
Spory o prawa autorskie rozstrzygają też, kto w ogóle może przeczytać tekst. Holenderska Anne Frank Stichting publikuje edycję naukową rękopisów Anne Frank, ale strona blokuje odwiedzających z Holandii. Część rękopisu opublikowano po raz pierwszy w 1986 r., a holenderskie prawa autorskie obowiązują do 2037 r. Prawa autorskie należą do Anne Frank Fonds, założonego przez Otto Franka w Szwajcarii w 1963 r. i ustanowionego jego jedynym spadkobiercą. Fundacja nie zgodziła się na publikację na całym świecie.
Fonds przekonywał w holenderskich sądach, że geoblokowanie nie wystarcza, bo ludzie omijają je VPN-em. Twierdził, że rękopisy nie powinny w ogóle być w internecie. Sąd niższej instancji odrzucił ten argument, apelacja też. Sprawa jest teraz przed Sądem Najwyższym Holandii, który skierował trzy pytania do Trybunału Sprawiedliwości UE, jak podał TorrentFreak we wrześniu 2024 r. Odpowiedzi mogą dotyczyć znacznie więcej niż jednego dziennika. Jeśli nowoczesne geoblokowanie uzna się za niewystarczające, egzekwowanie licencji terytorialnych stanie się trudne dla serwisów streamingowych i wydawców w ogóle.
Scraping, Stratocastery i małpa
Trzy kolejne sprawy pokazują, jak szeroka stała się ta kategoria. CanLII, non-profitowa kanadyjska baza prawnicza, pozwała w listopadzie 2024 r. w Sądzie Najwyższym Kolumbii Brytyjskiej vancouverski startup AI Caseway AI. Zarzuciła masowe i systemowe pobieranie swoich treści bez zgody i wynagrodzenia. Pod koniec marca 2026 r. obie strony ogłosiły ugodę. Warunki są poufne, a obie zapowiedziały, że będą działać niezależnie.
W świecie gitar niemiecki sprzedawca Thomann pozwał Fendera w związku z falą wezwań do zaprzestania naruszeń w sporze o kształt korpusu Stratocastera. Thomann twierdzi, że działa też w imieniu mniejszych producentów. Jego prezes Hans Thomann powiedział: „Wiele z tych firm nie ma środków finansowych ani prawnych, by prowadzić taki spór”.
Jest jeszcze selfie małpy. W latach 2011-2018 toczyły się spory o zdjęcia wykonane przez makaki czubate przy użyciu sprzętu należącego do brytyjskiego fotografa Davida J. Slatera. Wikimedia Commons odmówiła ich usunięcia w 2014 r., uznając, że twórca niebędący człowiekiem nie może mieć praw autorskich. PETA pozwała, argumentując, że prawa powinny przypaść makakowi. W kwietniu 2018 r. sąd apelacyjny orzekł przeciwko PETA, stwierdzając, że zwierzęta nie mogą legalnie mieć praw autorskich.
Różne podmioty, różne sądy, jedno powracające pytanie: kto decyduje, co jest kopiowane i gdzie można to zobaczyć.
Źródła
6- 01YouTube pulls songs from Adele, Nirvana, and others due to SESAC disputeEN
- 02Figure skater saved from scrapping Olympic routine after Minions music copyright disputeEN
- 03"Anne Frank" Copyright Dispute Triggers VPN and Geoblocking Questions at EU's Highest CourtEN
- 04Online legal database CanLII and AI startup Caseway settle copyright disputeEN
- 05Thomann suing Fender over cease-and-desistsEN
- 06The Monkey Selfie Copyright DisputeEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.