Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Jak działają sieci dezinformacji: od zamieszek w Southport po firmy od czarnego PR

Fałszywe twierdzenia o sprawcy ataku w Southport dotarły na X do 155 mln wyświetleń w niespełna dwa tygodnie, wynika z raportu parlamentarnego z lipca 2025 roku. Zamieszki, które wybuchły później, pokazały, jak sieci dezinformacji zamieniają kłamstwo w uliczną przemoc.

Media i internetWyjaśnienieMarta ZielińskaOpublikowano: 27 września 20267 min czytaniaŹródła 5
Jak działają sieci dezinformacji: od zamieszek w Southport po firmy od czarnego PR

29 lipca 2024 roku w Southport w północno-zachodniej Anglii zginęło troje dzieci, zaatakowanych na zajęciach tanecznych. W ciągu kilku godzin w mediach społecznościowych zaczęły krążyć fałszywe informacje o imieniu, religii i statusie migracyjnym sprawcy. Hannah Rose z Institute for Strategic Dialogue, cytowana przez CNBC, podała, że następnego dnia do godziny 15 jedno fałszywe nazwisko miało ponad 30 000 wzmianek tylko na X.

Tak działa współczesna sieć dezinformacji. Prawdziwe wydarzenie uruchamia szybką, fałszywą narrację. Algorytmy ją wzmacniają, a ona ma skutki poza siecią. Policja zdementowała twierdzenia dzień po ich pojawieniu się i podała, że podejrzany urodził się w Wielkiej Brytanii. Wtedy narracja zdążyła już zyskać zasięg.

Czym właściwie jest sieć dezinformacji

To pojęcie obejmuje wiele zjawisk. Z jednej strony są luźno powiązane konta, które podpinają się pod nagłośnioną historię. Z drugiej działają komercyjne firmy, które sprzedają manipulację jako usługę, często nazywaną czarnym PR.

BuzzFeed News przejrzał usunięcia dokonane przez platformy i śledztwa firm zajmujących się bezpieczeństwem. Wyszło z tego, że od 2011 roku co najmniej 27 operacji informacyjnych w internecie przypisano częściowo lub w całości firmom PR lub marketingowym. Dziewiętnaście z nich miało miejsce w samym 2019 roku. Materiał powstał we współpracy z Reporter, serwisem dziennikarstwa śledczego z Tajwanu.

Nathaniel Gleicher, szef polityki cyberbezpieczeństwa w Facebooku, powiedział BuzzFeed News, że „profesjonalizacja oszustwa” jest rosnącym zagrożeniem. „Samo pojęcie oszustwa i operacji wpływu istnieje od dawna, ale przez ostatnie kilka lat widzieliśmy [...] firmy, które wyrastają, budując swój model biznesowy wokół oszustwa” - mówił.

Jednym z przykładów jest Archimedes Group, izraelska firma, która zbudowała sieci setek stron, kont i grup na Facebooku. Jej strona internetowa obiecywała „wykorzystać każde narzędzie i każdą dostępną przewagę, żeby zmienić rzeczywistość zgodnie z życzeniami klienta”. W Mali firma prowadziła fałszywą stronę fact-checkingową, która podawała się za prowadzoną przez lokalnych studentów. W Tunezji prowadziła stronę pod tytułem „Stop a la Desinformation et aux Mensonges”. W Nigerii prowadziła strony zarówno za, jak i przeciw temu samemu politykowi, byłemu wiceprezydentowi Atiku Abubakarowi.

Taśma produkcyjna: zescrapować, przepisać, opublikować, wzmocnić

Peng Kuan Chin, 32-latek z Taizhong na Tajwanie, pokazał Reporterowi, jak działa jego system. Serwery przeszukiwały sieć w poszukiwaniu chińskich artykułów i postów. Przestawiały słowa i zdania w nowy tekst, a potem publikowały wynik na zestawie stron, które kontrolował. Tysiące fałszywych kont w mediach społecznościowych wpychało go do kanałów, komunikatorów i wyników wyszukiwania.

„Zbudowałem to do manipulowania opinią publiczną” - powiedział Reporterowi Peng. Automatyzacja i sztuczna inteligencja „potrafią szybko generować ruch i rozgłos znacznie szybciej niż ludzie”.

Jego klientami były firmy, marki, partie polityczne i kandydaci w Azji. „Klienci mają pieniądze, a mnie nie interesuje, co kupują” - mówił.

Nie każda operacja opiera się na własnym oprogramowaniu. W Ukrainie firma PR Pragmatico zatrudniała dziesiątki młodych, biegłych w internecie osób. Pisały pozytywne komentarze z fałszywych kont na Facebooku o klientach. W Polsce Cat@Net prowadziła sieci fałszywych kont na Twitterze. Obsługiwały je z domu osoby z niepełnosprawnościami. Agencja je zatrudniała, bo mogła płacić im stawki poniżej rynkowych, podczas gdy otrzymywały rządowe dopłaty. Dziennikarze Investigate Europe ustalili też, że Cat@Net wykonywała prace dla Art-Media, jednej z najbardziej znanych polskich agencji PR. Art-Media zaprzeczyła współpracy z Cat@Net.

Cindy Otis, była oficer CIA i autorka książki True or False: A CIA Analyst's Guide to Spotting Fake News, powiedziała BuzzFeed News, że operacje informacyjne państw takich jak Rosja i Iran dały „podręcznik dla osób i grup kierujących się pieniędzmi”, które wchodzą w tę branżę.

Jak rozprzestrzeniała się narracja o Southport

Sprawa Southport nie potrzebowała opłaconego wykonawcy. Potrzebowała platformy, publiczności i historii dopasowanej do tego, w co część tej publiczności już wierzyła.

Joe Ondrak, odpowiedzialny za badania i technologię w brytyjskim oddziale Logically, powiedział CNBC, że fałszywe twierdzenia były dla grup antymigracyjnych „jak kocia mięta”. „To dokładnie to, co trzeba powiedzieć, żeby wywołać znacznie ostrzejszą reakcję, niż prawdopodobnie by była, gdyby dezinformacja nie krążyła” - mówił.

Ondrak dodał, że doniesienia posłużyły jako „sposób na uzasadnienie i wzmocnienie istniejących wcześniej uprzedzeń i spekulacji, zanim jakakolwiek ustalona prawda zdążyła się pojawić”.

Wzmocnienie zrobiło większość roboty. Rose powiedziała, że fałszywe informacje udostępniały konta z setkami tysięcy obserwujących i z płatnymi niebieskimi znaczkami. Algorytmy platform podsuwały je potem innym użytkownikom. „Na przykład, gdy wpisywało się »Southport« na TikToku, w sekcji »Inni szukali«, która poleca podobne treści, fałszywe nazwisko sprawcy było promowane przez samą platformę, także 8 godzin po tym, jak policja potwierdziła, że ta informacja jest nieprawdziwa” - mówiła.

Analiza ISD wykazała, że algorytmy działały podobnie na X, gdzie błędne nazwisko pojawiło się jako temat trending. Fałszywe twierdzenia dotarły też do Telegrama. Ondrak powiedział, że Telegram scala narracje i dociera do większej liczby osób z „twardszymi poglądami”. Telegram oświadczył CNBC, że nie pomaga w szerzeniu dezinformacji. Moderatorzy mieli monitorować sytuację i usuwać kanały oraz posty wzywające do przemocy.

Liczby stały się ogromne. Raport Komisji Nauki, Innowacji i Technologii Izby Gmin z lipca 2025 roku podał, że między 29 lipca a 9 sierpnia 2024 roku fałszywe lub bezpodstawne twierdzenia o sprawcy ataku w Southport osiągnęły 155 000 000 wyświetleń na X. W mediach społecznościowych fałszywe nazwisko zobaczyło 420 000 osób, a potencjalny zasięg wyniósł 1 700 000 000 ludzi - czytamy w raporcie. Narzędzia algorytmiczne promowały je bezpośrednio, w funkcji „Trending in the UK” na X i „Inni szukali” na TikToku.

Kiedy sieć wychodzi z ekranu

Skrajnie prawicowe grupy zorganizowały antymigracyjne i antymuzułmańskie protesty, w tym demonstrację podczas planowanego czuwania dla zabitych dziewczynek. Niepokoje przerodziły się w kilkudniowe zamieszki. Atakowano meczety, ośrodki dla imigrantów i hotele, w których mieszkają osoby ubiegające się o azyl.

Według analizy Logically przynajmniej część kont wzywających do udziału w protestach można było powiązać ze skrajną prawicą. Niektóre łączyły się z National Action, zakazaną skrajnie prawicową grupą, uznaną w 2016 roku za organizację terrorystyczną na mocy brytyjskiej ustawy o terroryzmie. Ondrak zauważył też, że wiele grup, które wcześniej rozpowszechniało fałszywe informacje o ataku, zaczęło się z nich wycofywać i twierdzić, że to mistyfikacja.

Właściciel X Elon Musk zabrał głos w czasie zamieszek i wygłosił kontrowersyjne komentarze o gwałtownych demonstracjach. Brytyjski minister ds. sądów wezwał go, żeby „zachowywał się odpowiedzialnie”. TikTok i X nie odpowiedziały od razu na prośbę CNBC o komentarz.

W środę po najgorszych starciach tysiące przeciwników rasizmu wyszły na ulice miast i miasteczek w całej Wielkiej Brytanii. Było ich znacznie więcej niż na niedawnych protestach przeciwników imigracji.

Problem z przepisami

Wielka Brytania ma ustawę o bezpieczeństwie online, ale jej zdolność do objęcia tego rodzaju treści jest sporna. Ustawa otrzymała sankcję królewską w październiku 2023 roku. Przepisy wymagające od firm społecznościowych ochrony użytkowników przed nielegalnymi treściami weszły w życie 17 marca 2025 roku.

Na posiedzeniu Komisji Nauki, Innowacji i Technologii 29 kwietnia baronessa Jones of Whitchurch, minister w DSIT oraz w Departamencie Biznesu i Handlu, powiedziała, że dezinformacja i wprowadzanie w błąd są objęte ustawą. Mark Bunting, dyrektor ds. realizacji strategii bezpieczeństwa online w Ofcomie, powiedział, że poprzedni rząd usunął z zakresu ustawy materiał prawny, który może być szkodliwy dla dorosłych, w tym niektóre formy dezinformacji. Dodał, że jest „jeden mały haczyk”: ustawa wprowadziła przestępstwo fałszywej komunikacji z zamiarem wyrządzenia krzywdy, jeśli firmy mają uzasadnione podstawy, by wnioskować o takim zamiarze.

Przewodnicząca komisji Chi Onwurah zwróciła uwagę, że zamiar jest bardzo trudny do udowodnienia. Powiedziała, że Ofcom nie ma obowiązków działania w sprawie dezinformacji, nawet jeśli kodeksy o niej mówią. „To wydaje się kluczową kwestią” - stwierdziła.

Talitha Rowland, dyrektorka ds. bezpieczeństwa i szkód online w DSIT, powiedziała komisji, że „dezinformacja i wprowadzanie w błąd to nie jedna rzecz”. Może być nielegalna, może być obcą ingerencją, treścią nawołującą do nienawiści lub przemocy albo treścią poniżej progu nielegalności, która wciąż szkodzi dzieciom.

W lipcu raport komisji był już bardziej dosadny. Stwierdzał, że ustawa nie radzi sobie z algorytmicznym wzmacnianiem „treści legalnych, ale szkodliwych”. To zostawia społeczeństwo narażone na powtórkę z poprzedniego lata. „Widać jasno, że ustawa o bezpieczeństwie online po prostu nie wystarcza” - powiedziała Onwurah. Komisja wezwała rząd do przyjęcia pięciu zasad przyszłych regulacji, od ochrony wolności słowa po pociąganie platform do odpowiedzialności za treści, które publikują.

Jest jeszcze jedna komplikacja: narzędzia używane do szerzenia tych materiałów się zmieniają. Grokipedia, uruchomiona przez Muska w październiku 2025 roku, wykorzystuje AI do zeskrobywania i przekształcania treści przy minimalnym nadzorze człowieka, pisał Andrew Orlowski w UnHerd. Wczesne doniesienia o wersji 0.1 odnotowywały wygenerowane przez AI fałsze i uwłaczające fragmenty dodawane „w imię dokładności”. Orlowski przekonuje, że duże modele językowe „są statystycznymi maszynami do uzupełniania słów, które halucynują, a te halucynacje są endemiczne”.

Komentarze 0

Źródła

5
  1. 01Online disinformation sparked a wave of far-right violence in the UKEN
  2. 02Disinformation For Hire: How A New Breed Of PR Firms Is Selling Lies OnlineEN
  3. 03Does the Online Safety Act cover misinformation? Well, that dependsEN
  4. 04UK Online Safety Act 'not up to scratch' on misinformation, warn MPsEN
  5. 05Grokipedia is another form of online disinformationEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Marta Zielińska

Marta Zielińska

AI, modele i technologie

Marta Zielińska pisze o technologiach, AI i modelach oraz mediach i internecie, opierając się na dokumentacji, preprintach i danych z API, a nie na zapowiedziach producentów. Przy każdej publikacji sprawdza karty modeli, parametry treningowe i benchmarki, a liczby porównuje z niezależnymi testami i wynikami z repozytoriów. Rozmawia z badaczami i inżynierami, czeka na kolejne wydania modeli i zestawia ich działanie z wcześniejszymi wersjami. Prywatnie drukuje w 3D, naprawia stare komputery i sprawdza, jak modele uczą się na śmieciach z internetu. Nie publikuje wyników, których nie może odtworzyć na własnym sprzęcie.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.