Znaki wodne AI weszły w życie. Egzekwowanie dopiero za rogiem

Teza: obowiązek oznaczania treści syntetycznej nie obroni się bez wykrywalności i sankcji. Czteromiesięczny okres przejściowy dla starszych modeli pokazuje, że unijny kalendarz jest kompromisem politycznym, nie technicznym.

Od 2 sierpnia 2026 roku obowiązuje art. 50 unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji. Nakłada na dostawców systemów generujących syntetyczne audio, obraz, wideo lub tekst obowiązek oznaczania wyników w formacie czytelnym maszynowo i wykrywalnym jako wygenerowane albo zmanipulowane przez AI. Oznaczenia mają być skuteczne, interoperacyjne, odporne i niezawodne, w zakresie, w jakim jest to technicznie wykonalne.

To zastrzeżenie jest uczciwe wobec inżynierów: żaden znak wodny nie przetrwa agresywnej kompresji, kadrowania ani parafrazy tekstu przez inny model. W praktyce przenosi jednak ciężar dowodu na regulatora. To nie dostawca musi wykazać, że oznaczenie działa w każdym przypadku. To nadzór musi wykazać, że nie zadziałało. Przy setkach modeli i dziesiątkach tysięcy generatorów to zadanie z gatunku tych, których organy nadzoru nie mają dziś ludzkich zasobów wykonać.

Większy problem to kalendarz. Dostawcy systemów, w tym modeli ogólnego przeznaczenia, którzy wprowadzili generatory treści na rynek przed 2 sierpnia 2026 r., mają na spełnienie wymogów art. 50 ust. 2 czas do 2 grudnia 2026 r. Cała flota modeli z lat 2023–2025 pracuje więc legalnie bez znaków wodnych jeszcze przez kilka miesięcy. W tym samym dniu, 2 grudnia, zaczną dopiero obowiązywać zakazy systemów generujących niekonsensualne treści intymne i materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci. Harmonogram układa się tak, że najpierw legalizujemy opóźnienie, a dopiero potem zakazujemy najgroźniejszej kategorii.

Nie jest to zarzut wyłącznie do Brukseli. Cały AI Act wchodzi w życie etapami, a jego ostatnia część zaczęła obowiązywać właśnie 2 sierpnia 2026 r. Rok wcześniej, bo w sierpniu 2025 r., ruszyły przepisy o modelach ogólnego przeznaczenia. Ten rozłożony w czasie harmonogram był ceną za polityczne porozumienie. Dziś zbieramy jego konsekwencje w postaci pytań o to, kto i czym ma mierzyć zgodność.

Branża nie czeka bezczynnie. W muzyce RIAA i IFPI forsują dobrowolne etykiety AI dla utworów w serwisach streamingowych, Deezer udostępnił darmowy detektor AI w cudzych playlistach, a Sony opracowało technikę szacowania, ile chronionego materiału weszło do wygenerowanego utworu. Rynek potrafi wytworzyć standard szybciej niż prawodawca. Tyle że standard dobrowolny, bez sankcji i bez publicznego rejestru, jest podatny na obejście przez tych, którzy mają najwięcej do stracenia na ujawnieniu prawdy.

Dlatego realny test art. 50 nie rozstrzygnie się 2 sierpnia ani 2 grudnia. Rozstrzygnie się wtedy, gdy pierwszy organ nadzoru nałoży karę na dostawcę za oznaczenie, które formalnie istnieje, ale nie da się wykryć po jednej konwersji pliku. Bez takiego precedensu znaki wodne zostaną tym, czym są dziś: deklaracją na papierze, miłą dla oka i niewygodną dla oszustów.