Polska ma 0,8 proc. wakatów. Pracy nie zabiera AI, zabiera ją brak rekrutacji

Debata o tym, ile miejsc pracy zabierze AI, przesłania słabszy i pilniejszy sygnał: polscy pracodawcy nie rekrutują. Niski wskaźnik wakatów to problem popytu, nie tylko automatyzacji, i tak powinna być adresowana polityka.

Dane Eurostatu, które przywołuje „Rzeczpospolita”, są jednoznaczne. Wskaźnik wolnych miejsc pracy w Unii Europejskiej spadł w drugiej połowie 2026 r. do 2 proc., a w strefie euro do 2,1 proc., najniżej od trzech kwartałów. Polska wypada jeszcze niżej, z odczytem 0,8 proc. To jedna z najsłabszych wartości w całej wspólnocie. Interpretacja bywa automatyczna: oto pracę zabiera automatyzacja. Równie dobrze, a może lepiej, widać w tym coś innego. Pracodawcy nie mają po prostu po co zatrudniać.

Kiedy zapotrzebowanie na pracę jest niskie, wakatów jest mało niezależnie od robotów. Gdyby firmy faktycznie wymieniały ludzi na modele w szybkim tempie, oczekiwalibyśmy raczej napięć w kwalifikacjach, rosnących płac na stanowiskach komplementarnych i lawiny zwolnień w wąskich sektorach. Ostatnie lata przynoszą ostrzejszy obraz: stabilnego, płaskiego popytu, w którym każda nowa technologia działa jak wymówka na to, co i tak zrobiono by, gdyby rynek rósł wolniej.

Analiza Banku Światowego, którą opisuje „Forsal”, pokazuje pełne spektrum. Sztuczna inteligencja może dodać do polskiego PKB nawet 12 proc. do 2035 roku, ale wynik dla zatrudnienia zależy od mobilności pracowników. W scenariuszu wysokiej mobilności netto ubywa około 3 tysięcy miejsc pracy; w scenariuszu niskiej mobilności nawet 341 tysięcy. W usługach finansowych i ubezpieczeniach zatrudnienie ma spaść o 24 proc., a w budownictwie wzrosnąć o 19 proc. Skutki dla finansów publicznych są dwojakie: wpływy z PIT niższe o 0,2 pkt proc. PKB, ze składek społecznych o 0,6 pkt proc., rekompensowane częściowo wyższym CIT o 0,1 i VAT o 0,3 pkt proc.

To jest właściwa treść sporu: nie „czy AI zabierze pracę”, ale „czy pracownicy zdążą się przenieść”. Jeśli mobilność jest niska, koszt ponoszą finanse publiczne i regiony uzależnione od jednego sektora. Polska o niskiej mobilności geograficznej i słabym pośrednictwie pracy dostanie więc rachunek, który nie zależy od tego, jak szybko rozwiną się modele.

Wnioski z debaty chińskiej brzmią tu zaskakująco praktycznie. Podczas ósmej ministerialnej konferencji APEC ds. zasobów ludzkich przyjęto pierwszy w historii dokument końcowy poświęcony wyłącznie AI, zatytułowany „AI wzmacniająca zatrudnienie w regionie Azji i Pacyfiku”. Na towarzyszącym jej Światowym Kongresie Umiejętności w Szanghaju uczestnicy doszli do wniosku, które warto przenieść nad Wisłę: technologia nie jest największą barierą, barierą są organizacje, które nie dają pracownikom czasu na naukę, systemy edukacji niedopasowane do rynku i brak wiarygodnych mechanizmów poświadczania kwalifikacji. Dyplomowany grafik z WorldSkills opisywał, jak zadania trwające godzinę lub tydzień model wykonuje w kilka minut, i jak niewielu ma potem szansę na przekwalifikowanie.

To wskazuje, co naprawdę trzeba zrobić: inwestować w czas na naukę w godzinach pracy, poświadczać umiejętności w sposób uznawalny u pracodawców i przywracać popyt na pracę. Nie tylko ostrzegać przed automatyzacją. Jeśli tego nie zrobimy, wskaźnik wakatów nie będzie miarą triumfu AI, lecz miarą tego, jak bardzo przestaliśmy inwestować w ludzi.