Europejska sieć pociągów nocnych rośnie, ale tunele są spóźnione
Europejska sieć połączeń nocnych wciąż zyskuje nowe pary miast, a w grudniowych rozkładach pojawiają się bezpośrednie pociągi sypialne i odnowione trasy transgraniczne. Tunele bazowe, które miały przejąć większość tego ruchu, są o lata opóźnione.

Pociągi nocne wracają do europejskiego rozkładu jazdy. Rozkłady wprowadzone 10 grudnia 2024 roku utworzyły bezpośrednie połączenia nocne między miastami, których od lat nikt nie łączył. Schemat się powtarza: przewoźnik otwiera trasę, sprawdza popyt i dokłada kolejną.
Najwyraźniejszy przykład opisał The Guardian w materiale kolejowym z grudnia 2023 roku, a rozgrywał się w Monachium. Nowy pociąg nocny połączył stolicę Bawarii z Warszawą. Skład do Warszawy, który wyjechał z Monachium wieczorem 10 grudnia, był pierwszym bezpośrednim połączeniem z Bawarii do Polski od 2010 roku. Ten jeden pociąg otworzył kilka nowych par miast, w tym trasę z Salzburga do Krakowa, która zajmuje prawie 10 godzin.
Co faktycznie zmieniło się w rozkładzie
Zmiany z grudnia 2023 roku nie były jednym wielkim gestem. To zbiór drobniejszych ruchów, które razem przerysowały część mapy. Paryż i Berlin odzyskały bezpośredni pociąg nocny, przywracając połączenie zerwane na początku pandemii. Wtedy po raz ostatni pojechał pociąg Kolei Rosyjskich z Paryża do Berlina i Moskwy. Nowy bezpośredni Nightjet połączył Akwizgran z Halle, wyjeżdżając tuż po 21.00 i docierając na miejsce 10 godzin później. Drezno zyskało wagony sypialne do Budapesztu, Wiednia i Grazu, trzech miast, do których i tak docierało w ciągu dnia.
Nie wszystkie miejsca zyskały. Aarhus straciło dwa bezpośrednie pociągi do Hamburga dziennie. W zamian jest połączenie z przesiadką co dwie godziny i zmianą na tym samym peronie w Koldingu, które dowozi podróżnych do Hamburga szybciej niż stare pociągi bezpośrednie. Norymberga, od dawna punkt wypadowy do czeskich miast, z pięciu bezpośrednich pociągów dziennie do Czech zeszła do zera. Kopenhaga tymczasem dostała więcej bezpośrednich połączeń do Hamburga.
Wszystkie te nowe pociągi w Europie wywołują prawdziwy szum w Byway. Możemy teraz łączyć w wakacjach miejsca, między którymi wcześniej nie było bezpośrednich połączeń. Nowy bezpośredni sleeping Euronight łączący Salzburg z Krakowem na przykład daje miłośnikom kultury realną szansę na połączenie [wyjazdów do] dwóch bardzo różnych miast.
Cytat pochodzi od Cat Jones, dyrektor generalnej Byway Travel, operatora podróżującego bez samolotów, w rozmowie z The Guardian. Jej argument jest praktyczny, nie romantyczny: nowe połączenia nocne pozwalają touroperatorom układać itineraria, których rok wcześniej nie dało się zbudować. Pociąg sypialny Salzburg-Kraków jest jednym przykładem. Monachium-Warszawa drugim, który zasila też sieć tras do Ukrainy. Z Wiednia doszedł drugi bezpośredni pociąg do Ukrainy, uzupełniając wieloletnie połączenie Euronight do Kijowa, z wagonami bezpośrednimi do Czopu w obwodzie zakarpackim. Czeski prywatny przewoźnik RegioJet miał rozważać nocne połączenie z Pragi do Czopu od początku 2024 roku.
Wielka Brytania ledwo się w tej historii pojawia. The Guardian zauważył, że zmiany rozkładu w 2024 roku w Wielkiej Brytanii były mało dramatyczne. Wiele połączeń przesunięto o minutę albo dwie, między Nottingham a Birmingham pojawiły się dodatkowe pociągi w dni robocze, a rozkłady TransPennine Express jeszcze przerzedzono. Ciekawszy ruch był po drugiej stronie kanału. Nawet we Francji, gdzie Le Monde ogłosił w 2016 roku, że pociąg nocny to przeszłość, popyt wzrósł. Béziers i Montpellier zyskały w niektóre noce bezpośrednie połączenie z Paryżem, a nowe nocne połączenie Aurillac-Paryż ruszyło tam, gdzie nie ma konkurencyjnego pociągu dziennego. Francuskie pociągi nocne oferują niewiele wygody, bez wagonów sypialnych, tylko rozkładane fotele i kuszetki, ale bilety zaczynają się od 19 euro za miejsce i 29 euro za kuszetkę.
Częstotliwość połączeń transgranicznych wzrosła też gdzie indziej. Monachium-Zurych zyskało więcej pociągów, po tym jak w listopadzie przywrócono bezpośrednie połączenia Stuttgart-Zurych. Berlin-Amsterdam skrócono o 30 minut, do poniżej sześciu godzin. Kraków podwoił bezpośrednie pociągi dzienne do Wiednia i Berlina, z jednego do dwóch. Wrocław dostał wczesnoporanny bezpośredni pociąg do Wiednia z powrotem późnym popołudniem.
Tunele, które miały to wszystko udźwignąć
Więcej pociągów wymaga więcej torów, a przez Alpy oznacza to tunele. CNN podało w maju 2026 roku, że w najbliższej dekadzie w Austrii, Francji i we Włoszech powstaną najdłuższe tunele kolejowe świata. Mają poprawić łączność kolejową między Europą Północną a ośrodkami przemysłowymi północnych Włoch. W rekordowe tunele i nowe linie dojazdowe idą miliardy, żeby podnieść prędkości i przepustowość towarową na dawno ustalonych korytarzach alpejskich.
Rekord na razie należy do szwajcarskiego Tunelu Bazowego Gotthard, otwartego w czerwcu 2016 roku kosztem 11,3 mld dolarów. Ma 35 mil długości i łączy kantony Ticino i Uri na ruchliwej trasie Zurych-Mediolan. W najgłębszym miejscu bliźniacze tunele leżą ponad 7 500 stóp pod alpejskimi szczytami, prawie półtorej mili w dół. Czas jazdy między Zurychem a Mediolanem spadł do dwóch i pół godziny, wobec czterech godzin starą trasą przez Gotthard. Ta trasa jest o 25 mil dłuższa i przechodzi przez góry na wysokości 3 773 stóp.
Dania wybrała inne podejście: tunel pod morzem, nie w skale. Fehmarnbelt Fixed Link powstaje między niemiecką wyspą Fehmarn a duńską Lolland. Będzie miał 18 kilometrów (11,1 mili) długości i jest budowany jako tunel zanurzany, ze 89 betonowymi sekcjami opuszczanymi do wykopu pod dnem Bałtyku. CNN podało, że pierwszy element otworzył 17 czerwca król Danii Fryderyk X, cztery lata po rozpoczęciu budowy w 2020 roku, po ponad dekadzie planowania. Budżet przekracza 7 mld euro (7,1 mld dolarów), a docelowa data otwarcia to 2029.
Zysk mierzy się w minutach. Przeprawa promem z Rødby do Puttgarden trwa obecnie 45 minut; pociągiem przez tunel zajmie siedem, samochodem 10. Jens Ole Kaslund, dyrektor techniczny państwowej duńskiej spółki Femern A/S, mówił w 2022 roku, że podróż pociągiem z Kopenhagi do Hamburga trwa dziś około czterech i pół godziny, a po ukończeniu tunelu zajmie dwie i pół. Dodał, że wiele osób lata dziś między tymi miastami, ale w przyszłości lepiej będzie pojechać pociągiem. Korzysta też transport towarowy: tunel tworzy lądową trasę między Szwecją a Europą Środkową, o 160 kilometrów krótszą niż dzisiejsze opcje.
Każda sekcja tunelu ma 217 metrów długości, 42 metry szerokości i 9 metrów wysokości, a waży 73 000 ton metrycznych. Same ich ustawianie zajmie około trzech lat, a przy budowie będzie pracować bezpośrednio do 2 500 osób. Projekt sięga 2008 roku, kiedy Niemcy i Dania podpisały traktat. Potem minęła ponad dekada, zanim w obu krajach przeszły przepisy i zakończono badania geotechniczne i środowiskowe. W Niemczech firmy promowe, grupy ekologiczne i lokalne gminy odwołały się od pozwolenia, twierdząc, że dochodzi do nieuczciwej konkurencji, a także zgłaszając obawy o środowisko i hałas. W listopadzie 2020 roku sąd federalny odrzucił skargi, nakładając warunki monitorowania hałasu i rozprzestrzeniania się osadów podczas budowy.
Problem z terminami
Nie każdy projekt idzie zgodnie z planem, a liczby są bezlitosne. CNN podało, że Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził w styczniu, iż koszty realizacji ośmiu dużych projektów transeuropejskiej sieci transportowej wzrosły średnio o 82% wobec pierwotnych szacunków. Pięć projektów wykazało średnie opóźnienie 17 lat. To znaczy, że UE nie dotrzyma terminu ukończenia rdzenia sieci TEN-T do 2030 roku. Sieć opisuje się jako 10 850 mil korytarzy kolejowych przez kontynent.
Nick Brooks, sekretarz generalny grupy lobbingowej przewoźników ALLRAIL, powiedział CNN, że megaprojekty takie jak Tunel Bazowy Brenner, Lyon-Turyn i Fehmarnbelt mogą zmienić reguły gry dla europejskiej kolei. Twierdzenie jest wiarygodne, ale harmonogram już nie. Średnie opóźnienie 17 lat to nie błąd zaokrąglenia; to pokolenie pasażerów, które nie skorzysta z tuneli obiecanych im przez rządy.
Jest też pytanie, dla kogo są pociągi nocne. Rail Delivery Group, reprezentująca brytyjską branżę kolejową, opublikowała analizę w lutym 2024 roku. Wynika z niej, że podróż pociągiem na najruchliwszych brytyjskich trasach biznesowych generuje mniej niż połowę emisji dwutlenku węgla samochodu elektrycznego na baterie. Średnio na 100 najpopularniejszych tras podróży służbowych samochód z silnikiem Diesla lub benzynowy produkował dziewięć razy więcej węgla niż pociąg, cztery razy więcej niż hybryda plug-in i prawie dwa i pół razy więcej niż samochód elektryczny na baterie. Edynburg-London Kings Cross emituje 116 kg CO2 w samochodzie z silnikiem Diesla, 31,8 kg w samochodzie elektrycznym i 12,7 kg na osobę pociągiem, według danych RDG.
Najbardziej ekologiczna podróż nie zawsze jest najtańsza. The Guardian zauważył, że bilety w jedną stronę u LNER, głównego przewoźnika na trasie Edynburg-Londyn, kosztowały 183 funty bez wcześniejszej rezerwacji, choć dużo tańsze bilety z wyprzedzeniem istnieją. Średnie koszty paliwa dla małego samochodu benzynowego na tych samych 400 milach wyniosłyby około 50 funtów. Jacqueline Starr, dyrektor generalna RDG, powiedziała, że dane pozwolą firmom dokładnie zmierzyć emisje na 100 najpopularniejszych służbowych trasach kolejowych, a kolej jest zielonym wyborem w podróżach między miastami. Michael Solomon Williams z organizacji Campaign for Better Transport powiedział, że podróż pociągiem zawsze jest bardziej ekologiczna niż jazda samochodem i staje się coraz bardziej ekologiczna w miarę elektryfikacji kolejnych tras, ale teraz priorytetem jest uczynienie jej tańszą.
To napięcie leży pod powierzchnią odrodzenia pociągów nocnych. Nowe trasy wciąż się pojawiają, a każdy grudzień przynosi kolejny zestaw par miast, które rok wcześniej nie miały połączenia. Ale infrastruktura, która mogłaby te trasy uczynić szybkimi, częstymi i przystępnymi cenowo, jest spóźniona, przekracza budżet albo jedno i drugie. Mapa zapełnia się szybciej niż tory pod nią.
Źródła
4- 01Night trains and border crossings: Europe's best new rail routesEN
- 02Electric cars produce twice as much CO₂ as trains, says rail group dataEN
- 03The audacious underground mega tunnels redrawing the railway map of EuropeEN
- 04World's longest road and rail tunnel is being built under the Baltic SeaEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.