Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Prywatna fuzja ma trzy pierwsze razy w siedem miesięcy, a ITER wciąż się buduje

Helion twierdzi, że jego prototyp Polaris jako pierwsza prywatnie zbudowana maszyna fuzyjna pracował na paliwie deuterowo-trytowym i osiągnął 150 mln stopni Celsjusza. Realta Fusion poinformowała z kolei o pierwszej bezpośredniej konwersji energii plazmy fuzyjnej na prąd w wykonaniu firmy komercyjnej.

NaukaAnalizaRenata PawlakOpublikowano: 28 września 20266 min czytaniaŹródła 6
Prywatna fuzja ma trzy pierwsze razy w siedem miesięcy, a ITER wciąż się buduje

Komunikat Heliona, opublikowany w jego newsroomie 14 lutego 2026 roku, zawiera dwa twierdzenia naraz: mierzalną fuzję deuterowo-trytową i temperaturę plazmy 150 mln stopni Celsjusza (150MºC). Firma podaje, że Polaris jest pierwszą prywatnie zbudowaną maszyną, która osiągnęła jedno i drugie.

Liczba dotycząca temperatury ma znaczenie, bo to rekord, który firma już miała. Szósty prototyp Heliona, Trenta, osiągnął 100MºC, co firma opisuje jako progową temperaturę plazmy dla maszyny fuzyjnej o znaczeniu komercyjnym. Polaris poszedł o połowę dalej. Helion uruchomił siódmy prototyp, Polaris, pod koniec 2024 roku. W styczniu 2026 roku stał się on pierwszą i obecnie jedyną prywatną maszyną fuzyjną na paliwie deuterowo-trytowym, jeśli wierzyć relacji samej firmy. Helion podaje też, że jako pierwsza firma dostała zgodę regulatora na posiadanie i używanie trytu do demonstracji produkcji energii fuzyjnej.

Do czego właściwie służy Polaris

Deuter i tryt to nie paliwo, które Helion zamierza sprzedawać. Firma zapowiada, że będzie dalej testować Polaris, żeby dojść do optymalnych temperatur dla fuzji deuteru z helem-3, którą chce stosować w działalności komercyjnej. Kampania D-T jest etapem programu testów, nie celem samym w sobie.

"Wierzymy, że najpewniejsza droga do komercjalizacji fuzji to budowanie, uczenie się i iterowanie tak szybko, jak to możliwe" - powiedział David Kirtley, współzałożyciel i dyrektor generalny Heliona, w oświadczeniu firmy. "Zbudowaliśmy i uruchomiliśmy siedem prototypów, za każdym razem stawiając sobie ambitniejsze cele techniczne i inżynieryjne i za każdym razem je przekraczając."

Zewnętrzne potwierdzenie przyszło w tym samym komunikacie, od osób o uznanym dorobku w tej dziedzinie. Ryan McBride, ekspert od fuzji inercyjnej i techniki impulsowej, który pracował w Sandia National Laboratories i na Uniwersytecie Michigan, powiedział, że przejrzał dane diagnostyczne. "To ekscytujące widzieć dowody fuzji D-T i temperatury przekraczające 13 keV, czyli 150 mln stopni Celsjusza" - stwierdził. Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Biurze Nauki Departamentu Energii, powiedział, że dane z Polarisa wskazują na "silny postęp", i zauważył, że wprowadzenie fuzji do sieci wymaga podejść, które szybko przechodzą od projektu do testu. Alan Hoffman, który kierował wczesnymi pracami nad konfiguracją odwróconego pola na Uniwersytecie Waszyngtońskim, powiedział, że nadal widzi, jak ta technologia się skaluje.

Żadna z tych wypowiedzi nie jest niezależnym audytem. To cytaty rozesłane przez firmę, która stawia tezę, o czym warto pamiętać, czytając liczby, które nie przeszły recenzji naukowej.

Po stronie komercyjnej Helion zaczął w lipcu 2025 roku budowę na terenie Orion, swojej pierwszej maszyny komercyjnej, w Malaga w stanie Waszyngton. Firma twierdzi, że ta elektrownia dostarczy Microsoftowi prąd z fuzji do sieci.

Realta zamienia plazmę na prąd, z zastrzeżeniami

Pięć miesięcy później, 19 czerwca 2026 roku, Realta Fusion podała, że jako pierwsza prywatna firma fuzyjna zademonstrowała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na elektryczność. Prace prowadzono z Uniwersytetem Wisconsin-Madison na prototypie WHAM, czyli Wisconsin HTS Axisymmetric Mirror.

Konwerter zastąpił środkową tarczę w zespole pierścieni końcowych WHAM. Spowalnia naładowane cząstki opuszczające stożek strat zwierciadła za pomocą potencjału elektrostatycznego i zamienia ich energię kinetyczną na prąd. Pierwszy prototyp ma trzy zazębione siatki: siatkę uziemioną elektrycznie, siatkę odpychającą elektrony i siatkę zbierającą jony. Według Realty podczas pracy zespół pobiera kilka amperów przy około 100 woltach, co wystarcza na kilka żarówek.

Firma mówi wprost, czym to nie jest. W swoim wpisie stwierdza, że demonstracja "nie jest ani demonstracją produkcji energii netto, ani konwersją na dużą skalę energii powstałej w fuzji bezpośrednio na elektryczność". WHAM pracuje tylko na deuterze, więc większość zamienionej energii to moc wejściowa dostarczona przez firmę, a nie energia z fuzji.

Argument Realty za konwersją bezpośrednią opiera się na fizyce zwierciadeł magnetycznych. Stożek strat, znana cecha uwięzi zwierciadlanej, zwykle uchodzi za problem z utrzymaniem plazmy. Realta przekonuje, że jest to także droga wylotu, która utrzymuje plazmę w czystości, i sposób na odzyskanie energii z naładowanych cząstek z większą sprawnością, niż pozwala na to obieg termiczny. W elektrowni deuterowo-trytowej, jak podaje firma, 80% uzysku przychodzi jako wysokoenergetyczne neutrony, a 20% jako naładowane cząstki alfa.

Plan zakłada skalowanie konwertera do zdolności kilku kilowatów, a docelowo kilku megawatów, w przyszłych urządzeniach. Realta podaje, że przy Qsci = 5 w plazmie D-T moc cząstek alfa odpowiadałaby mocy wejściowej potrzebnej do podtrzymania pracy plazmy.

Tymczasem ITER wciąż powstaje

Projekt publiczny, który miał rozstrzygnąć te pytania, jest opóźniony i przekracza budżet. CNET podał w maju 2026 roku, że ITER, International Thermonuclear Experimental Reactor w południowej Francji, ma szacowany koszt 22 mld dolarów i jest zaprojektowany tak, by utrzymywać plazmę w temperaturze 150 mln stopni Celsjusza, czyli takiej samej, jaką Helion teraz deklaruje na znacznie mniejszej maszynie.

Harmonogram ITER przesunął się o lata, gdy w 2020 roku znaleziono pęknięcia w rurociągach osłony cieplnej, a do tego doszły odkształcenia spawów i zakłócenia związane z COVID-19. CNET oszacował rachunek za naprawy na dodatkowe 5 mld dolarów. W skład projektu wchodzi ponad 30 krajów.

"To projekt finansowany ze środków publicznych" - powiedział CNET Javier Artola, naukowiec modelujący plazmę ITER. "To wiedza całego świata." Główny doradca strategiczny ITER, Laban Coblentz, ujął tę współpracę bez ogródek: "To, że Chiny i Rosja miały współpracować ze Stanami Zjednoczonymi i Europą, a do tego Korea, Indie i Japonia, jest albo genialne, albo szalone."

Każde państwo członkowskie dostaje dostęp do nauki, którą produkuje ITER, a projekt po drodze buduje globalny łańcuch dostaw. To argument za jego kosztem: zmniejsza ryzyko problemów, które inaczej prywatne firmy musiałyby rozwiązywać same.

Pieniądze wciąż napływają

Kapitał prywatny nie czekał. Thea Energy ogłosiła 27 maja 2026 roku, że zebrała 100 mln dolarów w rundzie B, którą poprowadził US Innovative Technology Fund, przy udziale General Innovation Capital Partners i Linse Capital. Firma buduje stellaratory, konstrukcję uwięzi magnetycznej, którą wyodrębniła z Uniwersytetu Princeton i Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku.

Thea podaje, że pieniądze pójdą na rozszerzenie produkcji magnesów, w tym drugi zakład w północnym New Jersey, oraz na wybór lokalizacji i budowę Eos, dużego zintegrowanego stellaratora. Firma twierdzi też, że rozmawia z ponad tuzinem odbiorców energii, firm z sektora hiperskali i partnerów z branży energetycznej.

Runda przyszła po tym, jak Departament Energii certyfikował kamień milowy wstępnego projektu Helios firmy Thea, co według niej uczyniło ją pierwszym grantobiorcą z tym wyróżnieniem. Thea twierdzi, że zbudowała i uruchomiła pierwszy na świecie układ nadprzewodzących magnesów zdolny wytwarzać złożone pola potrzebne komercyjnym stellaratorom.

Wszystko to dzieje się na tle polityki, która może się zmienić. The Fusion Report zauważa, że Zoe Lofgren, członkini mniejszości w Komisji Nauki Izby Reprezentantów, i Jay Obernolte, przewodniczący podkomisji, wprowadzili ponadpartyjną ustawę American Leadership in Fusion Act. Przewidywałaby ona 10 mld dolarów na komercjalizację energii fuzyjnej, w tym 3,8 mld dolarów na obiekty testowe dla materiałów i cyklu paliwowego, 3 mld dolarów na nowy program demonstracyjny oparty na kamieniach milowych i 2 mld dolarów na istniejący program kamieni milowych.

Nuno Loureiro z MIT, dyrektor Plasma Science and Fusion Center, powiedział w grudniu 2025 roku MIT Energy Initiative, że rządowe finansowanie fuzji w USA od dwóch dekad jest w dużej mierze płaskie i oscyluje wokół wielkości jednej dużej rundy prywatnej. "Nie da się finansować technologii przełomowej pieniędzmi, które nie są przełomowe" - stwierdził.

Trzy pierwsze razy w siedem miesięcy to realny postęp. Żaden z nich nie jest komercyjną elektrownią, a firmy, które je ogłaszają, są tymi samymi, które ustalają, co te wyniki znaczą.

Komentarze 0

Źródła

6
  1. 01Helion Achieves New Fusion Energy MilestonesEN
  2. 02A look inside ITER, the world's largest fusion energy projectEN
  3. 03Thea Energy Raises $100M Series B Funding to Build Scalable Fusion Power PlantsEN
  4. 04A Fusion First: Realta Demos Direct Energy ConversionEN
  5. 05The Fusion Report - By Ignition ResearchEN
  6. 06Funding the fusion revolutionEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Renata Pawlak

Renata Pawlak

Nauka i zdrowie

Renata Pawlak zajmuje się w FLASH24 nauką i zdrowiem, opierając teksty na publikacjach recenzowanych, komunikatach instytucji i danych źródłowych, a nie na doniesieniach bez pokrycia. Przy każdej liczbie sprawdza metodologię badania, wielkość próby i jednostki, a wyniki porównuje z wcześniejszymi pracami na ten sam temat. Czeka na comiesięczne raporty GUS i NFZ, rozmawia z lekarzami oraz fizykami, a przed publikacją pyta autorów o ograniczenia ich wniosków. Prywatnie interesuje się fizyką materiałów i obserwuje niebo przez własny teleskop, co pomaga jej czytać prace z dziedzin ścisłych. Nie publikuje niczego, czego nie może potwierdzić w co najmniej dwóch niezależnych źródłach.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.