Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Prywatna fuzja ma w 2026 roku trzy pierwsze, a projekt ITER za 22 mld dolarów się spóźnia

Helion twierdzi, że jego maszyna Polaris osiągnęła 150 mln stopni Celsjusza na paliwie deuterowo-trytowym. Realta Fusion zamieniła energię plazmy bezpośrednio w prąd, a Thea Energy zebrała 100 mln dolarów na stellarator. Żadna z tych trzech firm nie oddała do sieci ani wata.

NaukaAnalizaRenata PawlakOpublikowano: 28 września 20267 min czytaniaŹródła 4
Prywatna fuzja ma w 2026 roku trzy pierwsze, a projekt ITER za 22 mld dolarów się spóźnia

Między lutym a lipcem 2026 roku trzy prywatne firmy fuzyjne poinformowały o twardych kamieniach milowych, technicznych i finansowych. Wszystkie opierają się na własnych komunikatach spółek. Żadna nie wytworzyła energii elektrycznej netto, a największy publicznie finansowany projekt fuzyjny na świecie, ITER, jest o lata za pierwotnym harmonogramem.

Najbardziej zaskakujące twierdzenie należy do Helion, firmy z Everett w stanie Waszyngton. We wpisie z 13 lutego 2026 roku spółka podała, że jej siódmy z kolei prototyp Polaris został pierwszą prywatnie zbudowaną maszyną fuzyjną, która wykazała mierzalną fuzję deuterowo-trytową, i osiągnął temperaturę plazmy 150 mln stopni Celsjusza. Polaris pracuje od końca 2024 roku.

Co Helion faktycznie pokazał

Deuter i tryt to najłatwiejsza do spalenia mieszanka paliwowa, a jednocześnie taka, która produkuje mnóstwo neutronów. Dlatego większość maszyn fuzyjnych korzystających z tego paliwa stoi za grubą osłoną. Sam Helion przedstawia fuzję D-T jako etap pośredni, nie jako cel.

"Osiągnięcie fuzji termojądrowej na paliwie deuterowo-trytowym to jeden z etapów programu testów Polaris" - pisze spółka. Helion zapowiada dalsze podnoszenie temperatury w Polaris, aż warunki pozwolą na fuzję deuteru z helem-3, czyli paliwo, które firma chce stosować w eksploatacji komercyjnej. Wynik 150 mln stopni bije wcześniejszy rekord Helionu, 100 mln stopni, ustanowiony przez szósty prototyp Trenta. W branży 100 mln stopni uchodzi za próg maszyny o znaczeniu komercyjnym.

"Cieszy mnie, że widać dowody fuzji D-T i temperatury przekraczające 13 keV, czyli 150 mln stopni Celsjusza, i czekam na kolejne postępy".

Taką ocenę przedstawia Ryan McBride, specjalista od fuzji inercyjnej i techniki impulsowej, który pracował jako kierownik działu w Sandia National Laboratories i jako profesor inżynierii jądrowej, elektrycznej i fizyki stosowanej na Uniwersytecie Michigan. Helion cytuje też Jeana Paula Allaina, zastępcę dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Biurze Nauki Departamentu Energii. Allain stwierdził, że dane z Polaris wskazują na "duży postęp", a wprowadzenie fuzji do sieci wymaga podejść, które pozwalają szybko zmieniać projekt i testy.

Zwróć uwagę, czego brakuje. Helion nie opublikował współczynnika zysku naukowego, czyli stosunku mocy fuzyjnej do mocy grzania dostarczonej do plazmy. Nie twierdzi też, że osiągnął energię netto. Firma podaje, że dostała pierwszą zgodę regulatora na posiadanie i używanie trytu do demonstracji produkcji energii fuzyjnej. To fakt licencyjny, nie wynik fizyczny.

Helion nie prowadzi wyłącznie programu fizycznego. W lipcu 2025 roku zaczął budowę maszyny Orion, swojego pierwszego urządzenia komercyjnego, w Malaga w stanie Waszyngton. Firma zapowiada, że Orion dostarczy do sieci energię z fuzji dla Microsoftu. To zobowiązanie wobec klienta, podjęte zanim wyniki wydajnościowe trafiły do publicznej wiadomości.

Realta zamienia straty plazmy na ampery

O innym rodzaju pierwszego wyniku poinformowała 1 lipca 2026 roku Realta Fusion. Spółka podaje, że 19 czerwca została pierwszą prywatną firmą fuzyjną, która pokazała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na prąd. Prace prowadziła z Uniwersytetem Wisconsin-Madison na urządzeniu Wisconsin HTS Axisymmetric Mirror, znanym jako WHAM.

Bezpośrednia konwersja energii nie jest nowym pomysłem. W branży fuzyjnej omawia się ją od dziesięcioleci, bo pozwala podnieść sprawność całej elektrowni: przez cykl termiczny, ograniczony prawami termodynamiki, przechodzi wtedy mniej energii. Realta opiera się na fizyce luster magnetycznych, które więżą plazmę w polu tracącym naładowane cząstki przez naturalny stożek strat. Zamiast traktować ten wyciek jako wadę, firma uważa go za pożytek: uciekające cząstki niosą energię, którą można odzyskać elektrycznie.

Sprzęt to jednostopniowy konwerter z trzema gęsto splecionymi siatkami: uziemioną elektrycznie, odpychającą elektrony i zbierającą jony. Zamontowano go na pierścieniu końcowym WHAM w miejsce środkowej tarczy. Podczas pracy z plazmą pobiera kilka amperów przy napięciu około 100 woltów.

Realta mówi wprost, że to mało. Moc, o której mowa, wystarcza według firmy na kilka żarówek. Spółka jasno określa też, czym wynik nie jest.

"To nie jest ani demonstracja produkcji energii netto, ani konwersja energii pochodzącej z fuzji na prąd w dużej skali" - głosi wpis. WHAM pracuje wyłącznie na deuterze, więc większość zamienionej energii pochodzi z mocy dostarczonej do grzania i podtrzymania plazmy, a nie z reakcji fuzyjnych. Realta zapowiada skalowanie do kilku kilowatów, a docelowo do megawatów. Firma streszcza swoje podejście tak: "najpierw niech działa, potem niech działa dobrze".

Ta szczerość jest w branży rzadka. Komunikaty prasowe często zacierają dystans między pokazem laboratoryjnym a elektrownią. Wynik z Wisconsin trzeba więc czytać jako inżynierski dowód koncepcji, nie jako krok do produkcji komercyjnej.

Thea Energy zbiera 100 mln dolarów na stellarator

Thea Energy z Kearny w stanie New Jersey poinformowała 27 maja 2026 roku, że zebrała 100 mln dolarów w rundzie Series B. Rundę poprowadził US Innovative Technology Fund, a udział wzięły General Innovation Capital Partners, Linse Capital, Calm Ventures, Climate Capital, Divergent Capital, Emerald Technology Ventures, Gaingels, Idemitsu Kosan, Overlay Capital, Timescale Ventures i Whatif Ventures. Dołożyli się też dotychczasowi inwestorzy: Alumni Ventures, Hitachi Ventures, Lowercarbon Capital, Mercator Partners, Orion Industrial Ventures, Prelude Ventures i Starlight Ventures.

Architektura Thea to stellarator, układ magnetycznego zamknięcia plazmy, który wyszedł z Uniwersytetu Princeton i Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku. Stellaratory buduje się historycznie trudniej niż tokamaki, bo ich magnesy wymagają skomplikowanych kształtów trójwymiarowych. Thea twierdzi, że jej projekt płaskich cewek przenosi tę złożoność z precyzyjnej obróbki mechanicznej do sterowania definiowanego programowo.

Pieniądze są przeznaczone na moce produkcyjne magnesów, w tym drugi zakład w północnym New Jersey, oraz na wybór lokalizacji i budowę "Eos", dużego zintegrowanego stellaratora, który ma osiągnąć warunki ustalone, właściwe dla elektrowni. Thea zapowiada, że wybierze miejsce dla Eos jeszcze w tym roku i podwoi zespół. Firma chce zbudować pierwszą elektrownię "Helios" przed końcem dekady i prowadzi rozmowy z ponad dwunastoma odbiorcami energii, firmami hiperskalowymi i partnerami z sektora energetycznego.

Za rundą stoi jeszcze jeden atut. Thea podaje, że jako pierwsza dostała certyfikat Departamentu Energii na kamień milowy wstępnego projektu elektrowni, w ramach programu Milestone-Based Fusion Development Program. Firma twierdzi też, że zbudowała i uruchomiła pierwszy nadprzewodzący zestaw magnesów zdolny wytworzyć złożone pola magnetyczne, jakich potrzebuje komercyjny stellarator.

Publiczny projekt wciąż wyznacza tempo

Naprzeciw tych prywatnych kamieni milowych stoi ITER, International Thermonuclear Experimental Reactor w południowej Francji. CNET podał w maju 2026 roku, że projekt ma szacowany koszt 22 mld dolarów i jest zaprojektowany tak, by utrzymywać plazmę o temperaturze 150 000 000 stopni Celsjusza, dziesięć razy wyższej niż jądro Słońca, w komorze próżniowej w kształcie obwarzanka.

Problemem inżynierskim jest gradient temperatury. Nadprzewodzące magnesy trzymane kilka stopni powyżej zera absolutnego muszą sąsiadować z jednym z najgorętszych środowisk, jakie kiedykolwiek powstały, oddzielone cienką osłoną cieplną. Pęknięcia w rurach tej osłony wykryto w 2020 roku, podobnie jak odkształcenia spawów i zakłócenia pandemiczne. Według CNET skończyło się to wieloletnim opóźnieniem i dodatkowymi 5 mld dolarów na naprawy, a wokół mnożyły się prywatne startupy.

Obrońcy ITER przekonują, że te wydatki zdejmują ryzyko z całej branży. Projekt jest finansowany publicznie, więc jego nauka jest wspólna: każde państwo członkowskie, a jest ich ponad 30, ma dostęp do wyników, a budowa tworzy globalny łańcuch dostaw dla fuzji. "Każdy problem, który ITER rozwiąże, to jeden problem mniej dla prywatnych firm fuzyjnych" - tak CNET oddaje ten argument.

To rozsądne stanowisko, ale zarazem stanowisko instytucji pod presją. Prywatne spółki nie czekają. Helion ma kontrakt z Microsoftem i elektrownię w budowie. Thea ma 100 mln dolarów i decyzję o lokalizacji przed sobą. Realta ma kilka żarówek udowodnionej konwersji i zapowiedź skalowania.

Żaden z tych wyników nie rozstrzyga sprawy komercyjnie. Rekord temperatury to nie pomiar zysku, pokaz bezpośredniej konwersji przy 100 woltach to nie generator, a runda Series B to nie elektrownia. Razem trzy komunikaty pokazują jednak branżę, która przestała opowiadać o fuzji jako odległej perspektywie i zaczęła publicznie publikować pośrednie wyniki inżynierskie. Sieć na razie nie widziała z tego nic.

Komentarze 0

Źródła

4
  1. 01Helion Achieves New Fusion Energy MilestonesEN
  2. 02A look inside ITER, the world's largest fusion energy projectEN
  3. 03Thea Energy Raises $100M Series B Funding to Build Scalable Fusion Power PlantsEN
  4. 04A Fusion First: Realta Demos Direct Energy ConversionEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Renata Pawlak

Renata Pawlak

Nauka i zdrowie

Renata Pawlak zajmuje się w FLASH24 nauką i zdrowiem, opierając teksty na publikacjach recenzowanych, komunikatach instytucji i danych źródłowych, a nie na doniesieniach bez pokrycia. Przy każdej liczbie sprawdza metodologię badania, wielkość próby i jednostki, a wyniki porównuje z wcześniejszymi pracami na ten sam temat. Czeka na comiesięczne raporty GUS i NFZ, rozmawia z lekarzami oraz fizykami, a przed publikacją pyta autorów o ograniczenia ich wniosków. Prywatnie interesuje się fizyką materiałów i obserwuje niebo przez własny teleskop, co pomaga jej czytać prace z dziedzin ścisłych. Nie publikuje niczego, czego nie może potwierdzić w co najmniej dwóch niezależnych źródłach.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.