Helion osiąga 150 mln stopni. Prawdziwy wyścig w fuzji toczy się o przyłączenie do sieci

Zakład Helionu w Everett w stanie Waszyngton dał liczbę, która trafiła do nagłówków: 150 mln stopni Celsjusza. To o 50 procent więcej niż 100 mln stopni osiągnięte przez Trentę, szósty prototyp firmy. Na tej liczbie Helion oparł swoje ogłoszenie o rekordzie branży. Jak podaje spółka, Polaris był też pierwszą prywatną maszyną fuzyjną, która pokazała mierzalną reakcję deuteru z trytem. Nie dokonała tego żadna inna prywatna firma.

Dwa szczegóły znaczą więcej niż temperatura. Polaris zaczął pracować pod koniec 2024 roku, a kampania z deuterem i trytem odbyła się w styczniu. Helion twierdzi również, że jako pierwszy dostał zgodę regulatora na posiadanie i użycie trytu do demonstracji fuzji.

To nie są wyniki z fizyki. To dokumenty i sprzęt, które decydują, czy maszyna w ogóle może pracować. Naturalnym punktem odniesienia pozostaje ITER w południowej Francji, który CNET w maju opisał jako największy reaktor fuzyjny świata o szacowanym koszcie 22 mld dolarów. Pierścieniowa komora próżniowa ITER ma utrzymywać plazmę w temperaturze 150 mln stopni Celsjusza, tej samej, którą podaje teraz Helion. Nadprzewodzące magnesy mają być chłodzone do kilku stopni powyżej zera absolutnego. Pęknięcia w rurach osłony cieplnej wykryte w 2020 roku, odkształcenia spawów i zakłócenia związane z COVID-19 przesunęły harmonogram o lata i dodały 5 mld dolarów kosztów napraw.

"To projekt finansowany ze środków publicznych" - powiedział Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER. "To wiedza całego świata."

To nie propaganda. Państwa członkowskie ITER, ponad 30 krajów, dostają dostęp do nauki, a projekt buduje globalny łańcuch dostaw komponentów fuzyjnych. Laban Coblentz, główny doradca strategiczny ITER, powiedział CNET, że współpraca Chin, Rosji, USA, Europy, Korei, Indii i Japonii jest "albo genialna, albo szalona". Prywatne firmy korzystają z każdego problemu, który ITER rozwiąże pierwszy.

Wydajność, nie temperatura

Realta Fusion zajęła się innym wąskim gardłem. 19 czerwca 2026 roku firma pokazała, razem z University of Wisconsin-Madison, bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na prąd. Badania prowadzono na urządzeniu lustrzanym WHAM. Realta nazwała to pierwszym takim przypadkiem w komercyjnej firmie fuzyjnej. Konwerter siedzi na zespole pierścienia końcowego i hamuje naładowane cząstki opuszczające stożek strat lustra przez potencjał elektrostatyczny. Ich energia kinetyczna zamienia się w prąd. Realta podaje, że prototyp pobiera kilka amperów przy około 100 woltach, co wystarcza na kilka żarówek.

Firma jasno mówi o ograniczeniach. To nie jest produkcja energii netto ani konwersja mocy pochodzącej z fuzji na dużą skalę. WHAM pracuje tylko na deuterze. Rozumowanie Realty jest takie: w elektrowni deuterowo-trytowej 80 procent uzysku przychodzi jako neutrony, a 20 procent jako naładowane cząstki alfa. Bezpośrednie przechwycenie mocy alfa pozwala uniknąć przepuszczania całości przez obieg cieplny.

Problem magnesów i pieniądze

Thea Energy, wydzielona z Princeton University i Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku, zebrała 100 mln dolarów w rundzie B 27 maja 2026 roku. Rundę prowadził US Innovative Technology Fund Thomasa Tulla. Firma buduje stellatory, architekturę, której skręcone magnesy były historycznie trudne do wykonania. Gaetano Crupi z USIT powiedział, że podejście Thei przenosi złożoność z precyzyjnego wykonania mechanicznego na sterowanie definiowane programowo. Thea planuje drugi zakład magnesów w północnym New Jersey. W tym roku wybierze lokalizację dla swojego zintegrowanego stellatora Eos i chce zbudować pierwszą elektrownię Helios przed końcem dekady.

Helion tymczasem zaczął budowę na terenie Orion, swojej pierwszej komercyjnej maszyny, w Malaga w stanie Waszyngton, w lipcu 2025 roku. Elektrownia ma dostarczać energię fuzyjną do sieci dla Microsoftu. Ten kamień milowy rozstrzygnie spór. Temperatury i konwertery są konieczne. Podpisana umowa odbioru energii i działająca elektrownia to test.