Ratunek dla Swifta się nie udał, a opustoszałe laboratoria Goddarda stawiają większe pytanie
NASA porzuciła próbę podniesienia orbity Obserwatorium Neila Gehrelsa Swift, teleskopu promieniowania gamma wartego 500 mln dolarów, który według przewidywań spłonie w atmosferze ziemskiej jeszcze w tym roku. Ratunek nie wyszedł po kontrakcie na 30 mln dolarów, który dał firmie Katalyst Space Technologies zaledwie dziewięć miesięcy na zbudowanie i wystrzelenie statku, który pod koniec lipca wpadł w niekontrolowany obrót.

NASA i Katalyst Space Technologies ogłosiły w środę, że rezygnują z bezzałogowej misji ratunkowej teleskopu Swift, zanim ten wypadnie z orbity. O decyzji poinformowały Ars Technica i NBC News. Kończy ona próbę ratunku, która od początku ścigała się z nieubłaganym zegarem.
Teleskop wystrzelono w 2004 roku. Dawno przekroczył pierwotny, dwuletni okres projektowej pracy. Astronomowie nadal na nim polegają, gdy trzeba wykryć i zlokalizować rozbłyski promieniowania gamma, najpotężniejsze eksplozje w znanym wszechświecie, żeby inne obserwatoria mogły je potem śledzić. Swift nie ma silników, które utrzymywałyby jego orbitę. Dlatego misja serwisowa była jedynym sposobem, żeby go zachować.
Liczby samej NASA wyjaśniają, dlaczego nikt nie próbował tego wcześniej. Obserwatorium kosztowało 500 mln dolarów. Agencja przyznała Katalystowi kontrakt na 30 mln dolarów niespełna rok temu, żeby firma zbudowała i wystrzeliła satelitę ratunkowego o nazwie Link.
Harmonogram na dziewięć miesięcy i trzy koła reakcyjne
Według Ars Techniki Link wystartował 3 lipca na rakiecie Pegasus XL firmy Northrop Grumman. Statek ma rozmiary mniej więcej lodówki. Niesie dwa panele słoneczne i trzy silniki elektryczne na ksenon, które miały podnieść Swifta na wyższą orbitę. Do tego trzy ramiona robotyczne do chwytania obserwatorium. NASA zwykle potrzebuje kilku lat, żeby przygotować do startu satelitę pierwszego w swoim rodzaju. Katalyst zrobił to w dziewięć miesięcy.
Ars Technica pisze, że taki termin wymusił trudne ustępstwa. Presja czasu skłoniła inżynierów do zaakceptowania ryzyk technicznych, na które w innych warunkach by się nie zgodzili.
Przez pierwsze tygodnie wszystko wyglądało dobrze. Potem, pod koniec lipca, Link wpadł w niekontrolowany obrót. Jak podaje Ars Technica, przestały działać dwa z trzech kół reakcyjnych, służących do kontroli położenia. Problemy miały też silniki na zimny gaz, używane do precyzyjnego celowania. Zostały tylko trzy silniki plazmowe o niskim impulsie, jedyny sposób na odzyskanie orientacji, gdy statek pędzi wokół Ziemi z prędkością blisko 5 mil na sekundę. NBC News, powołując się na NASA, podał tempo obrotu około 9 stopni na sekundę. Kierownicy misji odpalili silniki i w tym miesiącu spowolnili rotację, ale zasadnicze problemy z kontrolą położenia nie zniknęły.
"To nie jest wynik, do którego dążyliśmy, ale nie zmienia to powodu, dla którego ta misja była warta próby" - powiedział w oświadczeniu administrator NASA Jared Isaacman.
Prezes Katalysta Ghonhee Lee w oświadczeniu, które przytoczyły oba serwisy, powiedział, że firma "podjęła się tego wyzwania o wysokim ryzyku i wysokiej nagrodzie" i zamieni zdobyte doświadczenia w "powtarzalny zestaw procedur dla przyszłych operacji zbliżania i serwisowania satelitów".
Link nie jest martwy. Katalyst zapowiada, że będzie dalej obsługiwać statek i może jeszcze zbliżyć się do Swifta na tyle, by pokazać swój system nawigacji w bezpośredniej bliskości. Shawn Domagal-Goldman, dyrektor wydziału astrofizyki NASA, powiedział w oświadczeniu, że agencja ocenia, "jakie kamienie milowe są jeszcze przed nami".
Dlaczego Swift w ogóle tracił wysokość
Każdy satelita na niskiej orbicie okołoziemskiej traci wysokość wskutek oporu atmosfery. Gdy aktywność Słońca rośnie, atmosfera się nagrzewa, opór się zwiększa i orbity mogą szybko się obniżać. NBC News podaje, że problemy Swifta zaczęły się w 2024 roku, w okresie intensywnej aktywności słonecznej. Dlatego wysiłek ratunkowy NASA miał termin, a nie plan. Strata w najbliższym czasie jest stratą naukową.
Swift łączy instrumenty pracujące w wielu zakresach widma ze zwrotnością w celowaniu, dzięki czemu szybko znajduje rozbłyski promieniowania gamma i przekazuje współrzędne innym teleskopom. Domagal-Goldman mówił, że agencja liczyła na więcej nauki z tego obserwatorium. Przekonywał, że wnioski z próby ratunku będą cenne niezależnie od wyniku. Pytanie na dłuższą metę brzmi, czy NASA nadal potrafi budować i wysyłać statki w terminach, które kiedyś jej wychodziły. To pytanie nie jest hipotetyczne.
Puste laboratoria Goddarda
NPR podało 15 września, że siedmioro obecnych i byłych naukowców oraz inżynierów NASA z Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda w Greenbelt w stanie Maryland twierdzi, iż kierownictwo przez dziesięć miesięcy wielokrotnie usuwało ich z laboratoriów i innych pomieszczeń. Skutkiem była utrata wyspecjalizowanych miejsc pracy, personelu i drogich maszyn do budowy statków kosmicznych. Przeprowadzki dotknęły Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman, który wystartował pod koniec zeszłego miesiąca po 15 latach przygotowań i 4 mld dolarów nakładów.
Dwóch inżynierów powiedziało NPR, że zespoły napędowe musiały testować paliwo do Romana na mniej czułym sprzęcie, bo lepsze narzędzia zginęły przy wcześniejszej przeprowadzce. Laboratorium łączności radiowej, poproszone o przetestowanie anteny do Romana, straciło niemal całe wyposażenie.
"Nie możemy wykonać tej pracy, bo nie mamy już naszej komory antenowej za 6 mln dolarów" - powiedział NPR jeden z inżynierów.
Obecni pracownicy mówili anonimowo, bo obawiają się odwetu za rozmowy z mediami, podało NPR. Kierownictwo NASA powiedziało stacji, że wyprowadzenie naukowców z ponad 80 obiektów miało obniżyć koszty i wyeliminować "marnotrawstwo i dublowanie", a także było zgodne z wcześniej opublikowanym planem głównym dla kampusu Goddarda. Koszt tego planu widać w harmonogramie.
NPR podało, że jeden z inżynierów mówił, iż musiał wystrzelić satelitę, zanim ten był gotowy, czego nie robił przez ponad dekadę pracy w Goddardzie. Satelita o nazwie GRITSS wystartował w lipcu, by pomóc śledzić zmiany poziomu wody i lądów na Ziemi widziane z kosmosu. Naukowcy powiedzieli NPR, że nie wiedzą, czy będzie działał zgodnie z planem, bo nie mogli przetestować jego łączności radiowej przed startem.
"Jesteśmy w połowie ślepi, jeśli chodzi o diagnozowanie go" - powiedział NPR naukowiec pracujący przy GRITSS. "Projekt musiał wziąć to ryzyko na siebie".
Inny inżynier powiedział, że w sierpniu opóźniły się prace nad DAVINCI, statkiem budowanym do badania Wenus, bo zespół nie miał w Goddardzie miejsca, by wykonać swoją część zadania. Ich laboratorium i wyspecjalizowany pokój czysty dla dużych statków wyprowadzono z innego budynku w listopadzie. Według inżyniera, w sierpniu pomieszczenia, z których ich pośpiesznie usunięto, stały puste. Jack Kiraly, szef działu rzecznictwa w Planetary Society, powiedział NPR, że sytuacja dokłada ryzyka do przedsięwzięcia, które już jest ryzykowne. "To potencjalnie miliardy dolarów inwestycji podatników" - mówił. "Nie robimy sobie przysługi, stawiając ludzi, którzy to wszystko realizują, w niepewnej sytuacji".
Co łączy obie historie
Czytane razem, niepowodzenie Swifta i relacja z Goddarda wskazują na to samo napięcie. NASA chce działać szybko i podejmować rozsądne ryzyko, jak ujął to Isaacman, bo niska orbita okołoziemska się zapełnia, a komercyjne serwisowanie satelitów staje się realną możliwością. Ratunek dla Swifta był zakładem właśnie o to: prywatny start-up, mały statek, dziewięciomiesięczny sprint. Ale relacja z Goddarda sugeruje, że zdolność agencji do znoszenia ryzyka po jej własnej, instytucjonalnej stronie jest mniejsza, niż wynika z publicznych oświadczeń.
Pokoi czystych i komór antenowych na zamówienie się nie kupi. Gdy ich zabraknie, obejścia są mniej precyzyjne, a opóźnienia wychodzą lata później, w misjach, które jeszcze nie wystartowały. Jest też różnica między publicznym a wewnętrznym rozliczeniem. Katalyst nie podał, co dokładnie spowodowało awarię Linka, poza problemami z kontrolą położenia. NASA nie powiedziała, co zrobi dalej dla astronomii wysokich energii. Nowy teleskop podczerwony agencji, PRIMA, ogłoszony w tym tygodniu, ma wystartować w 2033 roku, co zostawia długi okres bez Swifta.
Swift wciąż jest na orbicie, a jego wejście w atmosferę przewiduje się na później w tym roku. Link wciąż żyje, wciąż wyhamowuje obrót i wciąż może się przydać do pokazu zbliżenia. Wnioski, które NASA zapowiada wyciągnąć, są realne, ale przychodzą już po sprzęcie i po laboratoriach.
Źródła
4- 01NASA calls off mission to rescue Swift gamma-ray observatoryEN
- 02NASA mission to save its sinking space telescope failsEN
- 03NASA scientists say relocations put space missions at riskEN
- 04NASA calls off rescue mission for its falling Swift space telescopeEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.