NASA porzuciła ratunek za 30 mln dolarów dla Swift. Puste laboratoria Goddarda tłumaczą dlaczego
NASA i Katalyst Space Technologies odwołały 19 sierpnia 2026 roku misję ratunkową Link dla obserwatorium Neila Gehrelsa Swift. Po awariach sterowania położeniem statek wirował z prędkością około 9 stopni na sekundę. Na zbudowanie satelity, które zwykle zajmuje lata, misja za 30 mln dolarów miała dziewięć miesięcy.

Obserwatorium Swift spłonie w atmosferze Ziemi jeszcze w tym roku. Nie ma silników, które podniosłyby jego orbitę, więc jedynym sposobem na uratowanie misji wartej około 500 mln dolarów było wysłanie czegoś, co ją przechwyci. NASA spróbowała. Nie wyszło, a sama porażka jest najmniej ciekawą częścią tej historii.
W 2025 roku NASA przyznała Katalystowi kontrakt o wartości 30 mln dolarów na budowę Linka, statku wielkości lodówki. Ars Technica podała, że Link miał dwa panele słoneczne i trzy silniki elektryczne na ksenon, a do tego trzy ramiona robotyczne, które miały schwytać Swifta i przez kilka miesięcy podnosić go na wyższą orbitę. Pierwszy taki satelita powstaje zwykle kilka lat. Katalyst dostał dziewięć miesięcy, bo NASA obliczyła, że orbita Swifta opada szybciej, niż zakładano, i że ratunek musi wystartować do lata 2026 roku.
Link wystartował 3 lipca na rakiecie Pegasus XL firmy Northrop Grumman. Kierownicy misji nawiązali łączność. Po niespełna dwóch tygodniach zespoły zaczęły zgłaszać problemy z orientacją sondy, podała NBC News. W notce na blogu z 15 lipca NASA napisała, że inżynierowie Katalysta „poradzili sobie z wczesnymi problemami z łącznością i sterowaniem położeniem”. Poprawki oprogramowania najwyraźniej nie pomogły. 28 lipca NASA poinformowała, że układy sterowania położeniem Linka uległy awarii, „co wprawiło statek w wirowanie i spowodowało sporadyczną łączność”.
Według NASA Link obracał się z prędkością około 9 stopni na sekundę.
Ars Technica podała, że dwa z trzech kół reakcyjnych satelity przestały działać, a silniki na zimny gaz, używane do precyzyjnego celowania, też miały problemy. Zostały tylko silniki plazmowe, jako jedyny sposób odzyskania kontroli. Kierownicy misji zdołali w tym miesiącu spowolnić wirowanie. To nie wystarczyło. W środę Katalyst poinformował, że „utrzymujące się problemy ze sterowaniem położeniem” uniemożliwią przechwycenie i podniesienie orbity, a NASA zgodziła się porzucić ratunek.
Czym zajmował się Swift i co się kończy
Swift wystartował w 2004 roku z instrumentami zbudowanymi do łapania rozbłysków gamma, najpotężniejszych eksplozji w znanym wszechświecie. Takie rozbłyski powstają przy narodzinach czarnych dziur i zderzeniach ultragęstych gwiazd u schyłku ich życia. Swift był cenny nie tylko dlatego, że wykrywał rozbłyski, ale też dzięki szybkości i zasięgowi. Zestaw instrumentów pracujących w kilku zakresach fal i sprawne celowanie pozwalały mu namierzyć rozbłysk wystarczająco szybko, żeby inne obserwatoria mogły go dośledzić. Przeżył dwie dekady dłużej, niż zakładał pierwotny projekt na dwa lata.
Obserwatorium wstrzymało pracę jeszcze przed próbą ratunku, zauważył Scientific American. Nauka skończyła się więc, zanim ratunek zawiódł. Swift ma wejść w atmosferę i rozpaść się jeszcze w tym roku. Zostawia po sobie to, co Scientific American nazwał wielką dziurą w obserwacjach wysokoenergetycznego kosmosu, której raczej nie da się szybko załatać. Na orbicie nie ma następcy z takim samym zestawem instrumentów do polowania na rozbłyski i szybkiego celowania.
I NASA, i Katalyst przedstawiają wynik jako utratę podniesienia orbity, nie całej misji. Katalyst zapowiedział, że nadal spróbuje się zbliżyć do Linka i spotkać z nim, żeby przeprowadzić testy technologii. Statek wciąż działa i może podejść wystarczająco blisko Swifta, by sprawdzić swój system nawigacji z bliska. Administrator NASA Jared Isaacman powiedział, że wynik „nie zmienia tego, dlaczego ta misja była warta próby”, a agencja wyciągnie wnioski z próby spotkania z Linkiem. Shawn Domagal-Goldman, dyrektor wydziału astrofizyki NASA, nazwał ją „pierwszą taką próbą, opracowaną w bezprecedensowym tempie wymuszonym przez aktywność Słońca”.
Prezes Katalysta Ghonhee Lee oświadczył, że firma „podjęła to ryzykowne, ale mogące się opłacić wyzwanie” i „jest dumna z kamieni milowych, które po drodze osiągnęła”. Dodał, że celem jest teraz „zbudowanie powtarzalnego scenariusza dla przyszłych operacji zbliżania i spotkania oraz serwisowania satelitów”.
Część, którą trudniej zbyć
Tu porażka Swifta przestaje być historią o jednym satelicie. Termin skrócił się z kilku lat do dziewięciu miesięcy, bo orbita Swifta opadała szybciej, niż przewidywano, a powód jest jeden: Słońce. Wszystkie satelity na niskiej orbicie okołoziemskiej tracą wysokość przez opór atmosfery, ale gdy aktywność słoneczna rośnie, atmosfera nagrzewa się i rozszerza, a opór gwałtownie się zwiększa. NBC News powiązała problemy obserwatorium z 2024 rokiem, okresem intensywnej aktywności słonecznej.
NASA wiedziała, że to nadchodzi. Mimo to musiała wcisnąć pierwszą w historii misję serwisową w harmonogram, który Ars Technica opisała jako wymuszający trudne kompromisy. To harmonogram popchnął inżynierów do zaakceptowania ryzyka technicznego, na które inaczej by się nie zgodzili. To decyzja o apetycie na ryzyko, podjęta pod terminem wyznaczonym przez Słońce.
Jest jeszcze Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda, gdzie NASA buduje statki kosmiczne. 15 września NPR podało, że siedmioro obecnych i byłych naukowców oraz inżynierów Goddarda powiedziało, iż przenosiny w ciągu ostatnich 10 miesięcy kosztowały ich wyspecjalizowane miejsca pracy, pracowników i drogie maszyny potrzebne do budowy Kosmicznego Teleskopu Rzymskiego i innych statków. Inżynierowie powiedzieli NPR, że zespoły napędowe musiały testować paliwo Rzymskiego na mniej czułym sprzęcie, bo precyzyjniejsze narzędzia zniknęły przy przeprowadzce kilka miesięcy wcześniej. Laboratorium łączności radiowej straciło niemal całe wyposażenie, w tym to, co jeden z inżynierów opisał NPR jako komora antenowa za 6 mln dolarów, i nie mogło przetestować anteny dla Rzymskiego przed startem.
Ten sam schemat dotknął satelity, która już jest na orbicie. Jeden z inżynierów powiedział NPR, że satelitę o nazwie GRITSS musieli wysłać w lipcu przed ukończeniem prac, bez sprawdzenia, czy potrafi się łączyć z Ziemią. „Jesteśmy w połowie ślepi, jeśli chodzi o diagnozowanie jej” – powiedział NPR naukowiec pracujący przy satelicie. Prace nad sondą do Wenus o nazwie DAVINCI opóźniły się w sierpniu z powodu braku laboratorium.
Kierownictwo NASA powiedziało NPR, powołując się na dokumenty wewnętrzne, że przenosiny miały obniżyć koszty i wyeliminować „marnotrawstwo i powielanie”, że były zgodne z wcześniej opublikowanym planem głównym i pozwolą uniknąć dziesiątek milionów dolarów odroczonych remontów.
Jack Kiraly, szef działu rzecznictwa w Planetary Society, powiedział NPR, że przenosiny „tylko dokładają mnóstwo ryzyka do przedsięwzięcia, które już jest ryzykowne” i że „to potencjalnie miliardy dolarów inwestycji podatników”.
Postaw obie historie obok siebie. Teleskop, którego NASA nie potrafi uratować, bo nie ma silników, a jego orbita opada. Misja ratunkowa zbudowana w dziewięć miesięcy, która zawodzi na sterowaniu położeniem. I centrum budowy statków kosmicznych, gdzie inżynierowie mówią, że tracą laboratoria i narzędzia, bez których satelity nie działają. Ratunek dla Swifta miał pokazać, że NASA umie działać szybko z prywatnymi partnerami. Działała szybko. Sprzęt nie współpracował, a termin nie podlegał negocjacjom.
Źródła
4- 01NASA calls off rescue mission for its falling Swift space telescopeEN
- 02NASA mission to save its sinking space telescope failsEN
- 03NASA calls off mission to rescue Swift gamma-ray observatoryEN
- 04NASA scientists say relocations put space missions at riskEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.