Prywatna fuzja zbiera w 2026 roku serię rekordów, ale moc netto wciąż poza zasięgiem
Helion poinformował, że jego prototyp Polaris jako pierwsza prywatnie zbudowana maszyna fuzyjna pracował na paliwie deuterowo-trytowym i osiągnął temperaturę plazmy 150 mln stopni Celsjusza. To jeden z co najmniej czterech rekordów, które w 2026 roku ogłosiły prywatne firmy fuzyjne.

Ogłoszenie Heliona, opublikowane w jego newsroomie 14 lutego 2026 roku i datowane na 13 lutego, mówi, że Polaris jest pierwszą prywatnie zbudowaną maszyną fuzyjną, która wykazała mierzalną fuzję deuterowo-trytową (D-T) i osiągnęła 150 mln stopni Celsjusza. Drugi wynik bije 100 mln stopni Celsjusza, jakie uzyskał szósty prototyp firmy, Trenta, również jej rekord. W branży 100 mln stopni Celsjusza uchodzi za temperaturę progową dla maszyny o znaczeniu komercyjnym.
Najpierw liczby, bo to one poddają się sprawdzeniu. 150 mln stopni Celsjusza. 100 mln stopni Celsjusza z Trenty. Helion podaje, że uruchomił Polaris, swój siódmy prototyp, pod koniec 2024 roku, a w styczniu 2026 roku jako pierwsza i obecnie jedyna prywatna maszyna zaczął używać paliwa deuterowo-trytowego.
Co firma faktycznie twierdzi
Helion ostrożnie opisuje, co oznacza praca na D-T. Termonuklearną fuzję z paliwem D-T nazywa "jednym z etapów programu testów Polaris". Paliwo, które zamierza stosować komercyjnie, to deuter i hel-3, nie D-T. Kamień milowy, który dał nagłówek, jest więc przystankiem, nie celem, i sama firma tak to przedstawia.
Firma zaznacza też, że jako pierwsza dostała zgodę regulatora na posiadanie i używanie trytu do demonstracji produkcji energii fuzyjnej. To fakt licencyjny, nie wynik z fizyki, i ma znaczenie z innego powodu: obchodzenie się z trytem to jedno z praktycznych wąskich gardeł, które oddzielają pokazy laboratoryjne od elektrowni.
W komunikacie Heliona cytuje się dwóch zewnętrznych ekspertów. Ryan McBride, przedstawiony jako specjalista od fuzji inercyjnej, techniki impulsów dużej mocy i fizyki plazmy, z doświadczeniem kierownika działu w Sandia National Laboratories i profesora na Uniwersytecie Michigan, powiedział: "Cieszy mnie widok dowodów na fuzję D-T i temperatury przekraczające 13 keV, czyli 150 mln stopni Celsjusza, i czekam na dalsze postępy". Dr Alan Hoffman, opisany w komunikacie jako czołowy ekspert od plazmy FRC z ponad 40-letnim doświadczeniem, stwierdził, że nadal widzi skalowanie technologii, a odzysk energii plazmy w Helionie umożliwia jej użycie w skali komercyjnej.
Cytowany jest także Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Biurze Nauki Departamentu Energii USA. Powiedział, że dane wskazują na "silny postęp", a wprowadzenie fuzji do sieci wymaga podejść pozwalających szybko zmieniać projekt i testy.
"Wierzymy, że najpewniejsza droga do komercjalizacji fuzji to budować, uczyć się i iterować tak szybko, jak to możliwe" - powiedział David Kirtley, współzałożyciel i prezes Heliona.
Cytat Kirtleya to deklaracja strategii stojąca za całym komunikatem: siedem zbudowanych i uruchomionych prototypów, każdy z ambitniejszymi celami niż poprzedni. To argument o metodzie i warto go oddzielić od samych pomiarów.
Trzy inne rekordy, trzy inne firmy
Helion nie jest w tym roku sam z roszczeniem do pierwszeństwa. 27 maja 2026 roku Thea Energy ogłosiła rundę Series B o wartości 100 mln dolarów, prowadzoną przez US Innovative Technology Fund Thomasa Tulla, z udziałem General Innovation Capital Partners, Linse Capital i innych. Thea komercjalizuje stellarator, skręconą architekturę zamknięcia magnetycznego, która powstała na Uniwersytecie Princeton i w Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku.
Roszczenie Thei o pierwszeństwo jest węższe i techniczne: firma twierdzi, że zbudowała i uruchomiła pierwszy na świecie nadprzewodzący zestaw magnesów zdolny wytworzyć złożone i precyzyjne pola magnetyczne potrzebne w komercyjnych systemach stellaratora. Podaje też, że jako pierwszy grantobiorca otrzymała certyfikat Departamentu Energii za kamień milowy projektu wstępnego, dla swojej elektrowni Helios. Finansowanie doda drugi zakład produkcji magnesów w północnym New Jersey i wesprze wybór lokalizacji oraz budowę Eos, wielkoskalowego zintegrowanego stellaratora. Thea zapowiada, że w tym roku wybierze miejsce dla Eos i podwoi zespół.
Argument Gaetano Crupiego, dyrektora zarządzającego w USIT, jest taki, że wcześniejsze magnesy 3D do stellaratorów czyniły system niepraktycznym w budowie, a podejście Thei przenosi złożoność z precyzyjnego wykonania mechanicznego na sterowanie programowe. To twierdzenie o ekonomice produkcji, nie o fizyce plazmy, i rozstrzygnie je dopiero zbudowanie maszyny.
Jest jeszcze Realta Fusion. 19 czerwca 2026 roku Realta podała, że jako pierwsza prywatna firma fuzyjna wykazała bezpośrednią konwersję energii (DEC) energii kinetycznej plazmy na elektryczność, we współpracy z Uniwersytetem Wisconsin-Madison na urządzeniu Wisconsin HTS Axisymmetric Mirror (WHAM).
Szczegół jest tu nietypowo uczciwy jak na komunikat prasowy. Realta wprost mówi, czym pokaz nie był: ani produkcją energii netto, ani konwersją na dużą skalę mocy pochodzącej z fuzji. Konwerter, jednostopniowe urządzenie z trzema sprzężonymi siatkami, pobierał kilka amperów przy około 100 woltach, co według Realty wystarcza do zapalenia kilku żarówek. Plazma D-T o Qsci = 5 dałaby moc alfa równą mocy wejściowej potrzebnej do podtrzymania plazmy, ale WHAM używa tylko deuteru, więc większość przetworzonej energii pochodziła z mocy wejściowej dostarczonej przez zespół.
Międzynarodowy punkt odniesienia
Na tym tle ITER. CNET podał 26 maja 2026 roku, że międzynarodowy projekt w południowej Francji ma szacowany koszt 22 mld dolarów i jest zaprojektowany do utrzymywania plazmy w 150 mln stopni Celsjusza, czyli w tej samej temperaturze, którą według Heliona osiągnął Polaris. Pęknięcia w rurociągach osłony termicznej ITER znaleziono w 2020 roku, podobnie jak odkształcenia spawów i zakłócenia związane z COVID-19, co doprowadziło do wieloletniego opóźnienia i dodatkowych 5 mld dolarów kosztów napraw.
Laban Coblentz, główny doradca strategiczny ITER, powiedział CNET, że współpraca Chin, Rosji, USA, Europy, Korei, Indii i Japonii jest "albo genialna, albo szalona". Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER, ujął to inaczej: "To projekt finansowany ze środków publicznych. To wiedza świata".
To ujęcie wskazuje na coś, co prywatne komunikaty zwykle pomijają. ITER nie jest konkurentem ścigającym Helion do przyłączenia do sieci tak, jak sugerują nagłówki. Każdy problem, który ITER publikuje, to o jeden problem mniej dla prywatnych firm, a każde państwo członkowskie porozumienia, ponad 30 krajów, dostaje dostęp do nauki. Tekst CNET przekonuje, że prace finansowane publicznie zmniejszają ryzyko badań i rozwoju, których komercyjna fuzja potrzebuje.
Czego wciąż brakuje
Żadna firma z tego grona nie pokazała energii elektrycznej netto z fuzji. Realta mówi to wprost o własnym wyniku. 150 mln stopni Celsjusza Heliona to temperatura, nie bilans mocy, a jego paliwo komercyjne, deuter i hel-3, nie było przedmiotem porównywalnego ogłoszenia. Magnesy Thei to sprzęt, nie działająca elektrownia.
Komercyjne terminy są jawne i ambitne. TechCrunch podał 28 września 2026 roku, że Helion rozwija Orion, elektrownię fuzyjną o mocy 50 megawatów, która ma dostarczać energię Microsoftowi od 2028 roku, oraz że firma ogłosiła w czerwcu kluczowy kamień milowy regulacyjny. Według własnego komunikatu Helion rozpoczął budowę na terenie Orion w Malaga w stanie Waszyngton w lipcu 2025 roku. Runda Series G, początkowo ogłoszona w czerwcu na 465 mln dolarów, zamknęła się we wrześniu na 500 mln dolarów, podał TechCrunch.
Commonwealth Fusion Systems, zmierzająca do elektrowni ARC przez maszynę demonstracyjną SPARC, złożyła w kwietniu wniosek do PJM Interconnection jako pierwsza firma fuzyjna i zebrała w lipcu kolejne 1 mld dolarów, co daje łącznie 4 mld dolarów. Szefowie obu firm mają wystąpić na TechCrunch Disrupt 2026 w San Francisco od 13 do 15 października.
Wyniki z 2026 roku czytane razem opisują dziedzinę, która nauczyła się ogłaszać konkretne, obronione technicznie rekordy, podczas gdy to, co naprawdę by się liczyło, czyli prąd w sieci w cenie, którą ktoś zapłaci, wciąż jest przed nią. Rekordy temperatury, zgody regulatorów i zestawy magnesów są prawdziwe. Dystans między nimi a elektrownią też.
Źródła
5- 01Helion Achieves New Fusion Energy MilestonesEN
- 02A look inside ITER, the world's largest fusion energy projectEN
- 03Thea Energy Raises $100M Series B Funding to Build Scalable Fusion Power PlantsEN
- 04A Fusion First: Realta Demos Direct Energy ConversionEN
- 05Commonwealth Fusion Systems' Brandon Sorbom and Helion's David Kirtley on bringing fusion to the grid at TechCrunch Disrupt 2026EN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.