Wodór i małe reaktory: jak centra danych przestawiają rynek energii

Zapotrzebowanie centrów danych zmienia nie tylko bilans mocy, ale i kierunek inwestycji w technologie energetyczne. Jednym z jego wymiarów są projekty wodorowe. Nie te największe, ale te, które jako pierwsze wchodzą do eksploatacji.

Jak informuje Il Sole 24 Ore, we Włoszech na trasach wąskotorowych w Kalabrii, Sardynii i na Sycylii pojawi się 21 pociągów na wodór zbudowanych przez szwajcarską grupę Stadler. To pierwsze na świecie składy wodorowe na tor o zredukowanej szerokości. Trafią do trzech operatorów: Azienda regionale sarda trasporti (10 pociągów), Ferrovie della Calabria (9) oraz Ferrovia Circumetnea (2) na Sycylii.

Osobny wątek to energia dla centrów danych po stronie paliw i reaktorów. Grupa Orlen rozpoczęła postępowanie ofertowe, w którym szuka partnerów do rozwoju i wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji. Chodzi o generatywną AI, uczenie maszynowe, zaawansowaną analitykę danych, data science i modelowanie matematyczne. Koncern podkreśla, że jest otwarty nie tylko na duże firmy, ale też na mniejsze podmioty badawczo-rozwojowe. W komunikacie przypomniano również, że Orlen planuje rozwój energetyki jądrowej opartej o modułowe reaktory SMR.

Chińska perspektywa na ten sam problem jest szersza i dotyczy całego systemu energetycznego. Podczas wykładu w Szanghaju akademik Bao Xinhe z Chińskiej Akademii Nauk przedstawił obraz przyszłej energii jako „taniec elektronów i cząsteczek”. Cytowała go agencja Yicai. Elektryczność będzie podstawą, ale wodór jest trudny w magazynowaniu i transporcie, dlatego trzeba go przetwarzać na metanol i amoniak, czyli paliwa cząsteczkowe.

Bao podał też twarde punkty odniesienia: Chiny są zależne od importu ropy w około 73 proc. i gazu ziemnego w około 45 proc. Kataliza, dziedzina, którą się zajmuje, odpowiada za 80 proc. przemysłu chemicznego i za 20–30 proc. PKB. Jego zespół opracował technologię OXZEO i w 2020 r. wspólnie z koncernem paliwowym zbudował pierwszą na świecie instalację pilotową o skali tysiąca ton. Deklarowana zasada to „najpierw budować, potem burzyć”: najpierw ma stanąć system oparty o odnawialne źródła, dopiero potem wycofywane mają być paliwa kopalne.

Wspólny mianownik tych trzech wątków jest jeden: energia przestaje być tłem dla informatyki, a staje się jej warunkiem brzegowym.

Argumenty za paliwami alternatywnymi padły także w Chinach. Członek Chińskiej Akademii Nauk Bao Xinhe przypomniał na konferencji w Szanghaju, że zależność Chin od importu ropy naftowej sięga około 73 proc., a gazu ziemnego około 45 proc. Obraz przyszłej energetyki opisał jako spotkanie elektronów i cząsteczek. Wodór jest bowiem trudny w magazynowaniu i transporcie, więc trzeba go przekształcać w metanol i amoniak, czyli paliwa cząsteczkowe. Naukowiec podkreślił przy tym rolę katalizy: odpowiada ona za niemal 80 proc. produkcji w przemyśle chemicznym i za 20–30 proc. produktu krajowego brutto.

Chińska technologia OXZEO trafiła w 2020 roku do pierwszej na świecie instalacji pilotowej o skali tysiąca ton, uruchomionej wspólnie z Yanchang Petroleum. Deklarowana zasada transformacji jest konserwatywna: najpierw zbudować nowe moce, dopiero potem wygaszać stare.

W Polsce ten sam kierunek widać w deklaracjach Orlenu. Koncern szuka partnerów do projektów sztucznej inteligencji (modeli generatywnych, uczenia maszynowego i analizy danych) i równolegle planuje małe reaktory modułowe. Dla odbiorcy przemysłowego logika jest identyczna: bez stabilnego, bezemisyjnego źródła energii żadna strategia oparta na centrach danych nie domyka się rachunkowo.