Bilans fuzji w 2026 roku: dwa pierwsze razy, jeden większy rachunek

Dwie prywatnie finansowane firmy fuzyjne ogłosiły w 2026 roku laboratoryjne pierwszeństwa. Żadna nie twierdzi, że rozwiązała problem komercyjny.

Helion z Everett w stanie Waszyngton podał 13 lutego, że jego siódmy z kolei prototyp Polaris wykazał mierzalną fuzję deuterowo-trytową i osiągnął temperatury plazmy 150 mln stopni Celsjusza. To więcej niż 100 mln stopni Celsjusza, które firma zanotowała na szóstej generacji maszyny Trenta. Branża fuzyjna uznaje ten poziom za próg dla urządzenia o znaczeniu komercyjnym. Helion uruchomił Polaris pod koniec 2024 roku i twierdzi, że to obecnie jedyna prywatna maszyna, która użyła paliwa D-T. Firma ma zgodę regulatora na posiadanie i wykorzystywanie trytu do demonstracji fuzyjnych.

„Wierzymy, że najpewniejsza droga do komercjalizacji fuzji prowadzi przez budowanie, uczenie się i iterowanie tak szybko, jak to możliwe” - powiedział w ogłoszeniu David Kirtley, współzałożyciel i dyrektor generalny Helionu.

To nie jest linia mety

Kampania z paliwem D-T to jeden krok w programie testów Polarisa, nie cel sam w sobie. Helion zapowiada, że będzie dalej podnosić temperaturę w maszynie, żeby osiągnąć warunki dla deuteru i helu-3, paliwa, które zamierza stosować w działalności komercyjnej. Ta różnica ma znaczenie. Rekord temperatury i reakcja fuzyjna to nie to samo co prąd w sieci.

Zewnętrzni recenzenci cytowani przez Helion dobierali słowa ostrożnie. Ryan McBride, specjalista od fuzji z inercyjnym uwięzieniem plazmy, który pracował w Sandia National Laboratories i na University of Michigan, powiedział, że przejrzał dane diagnostyczne i nazwał dowody na fuzję D-T oraz temperatury powyżej 13 keV ekscytującymi. Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Office of Science Departamentu Energii, stwierdził, że dane z Polarisa wskazują na silny postęp, a wprowadzenie fuzji do sieci będzie wymagać podejść pozwalających na szybkie zmiany w projekcie i testach.

Plan komercyjny Helionu jest już powiązany z klientem. W lipcu 2025 roku firma zaczęła budowę na terenie Orion, swojej pierwszej maszyny komercyjnej, w Malaga w stanie Waszyngton. Według ogłoszenia dostarczy ona prąd z fuzji do sieci dla Microsoftu. Ekspert rozpatrujący sprawę w hrabstwie Chelan zatwierdził pozwolenie na zakład, jak podają lokalne materiały wymienione obok komunikatu firmy.

Ampery Realty i to, czym nie są

Realta Fusion poinformowała o pierwszeństwie innego rodzaju. 19 czerwca, pracując z University of Wisconsin-Madison na urządzeniu Wisconsin HTS Axisymmetric Mirror, firma pokazała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na prąd. Konwerter zamontowany na zespole pierścienia końcowego WHAM wykorzystuje potencjał elektrostatyczny, żeby wyhamować naładowane cząstki opuszczające stożek strat zwierciadła, zamieniając ich energię kinetyczną na prąd. Realta podaje, że układ pobiera kilka amperów przy około 100 woltach, dość, żeby zapalić kilka żarówek.

Firma jasno mówi o ograniczeniach. W swoim opisie stwierdza, że nie jest to ani demonstracja produkcji prądu netto, ani konwersja energii pochodzącej z fuzji na dużą skalę, a WHAM pracuje tylko na deuterze, więc większość przetworzonej energii pochodzi z mocy wejściowej, nie z fuzji. Deklarowana filozofia to najpierw sprawić, żeby działało, potem żeby działało dobrze, z planowanym skalowaniem do wielu kilowatów, a w końcu wielu megawatów w późniejszych urządzeniach. Realta przekonuje, że bezpośrednia konwersja mogłaby pasować do elektrowni z magnetycznym zwierciadłem, bo omija część strat sprawności cyklu termicznego.

Publiczny punkt odniesienia wciąż drożeje

Naprzeciw tych prywatnych kamieni milowych stoi ITER, międzynarodowy tokamak budowany na południu Francji. CNET w majowym tekście oszacował koszt projektu na 22 mld dolarów i opisał komorę próżniową w kształcie oponki, zaprojektowaną do utrzymywania plazmy dziesięć razy gorętszej niż jądro Słońca, z nadprzewodzącymi magnesami trzymanymi kilka stopni powyżej zera absolutnego. Pęknięcia znalezione w rurach osłony cieplnej w 2020 roku, odkształcenia spawów i zakłócenia pandemiczne przesunęły harmonogram i dodały 5 mld dolarów kosztów napraw, podaje ten sam materiał.

Główny doradca strategiczny ITER, Laban Coblentz, ujął współpracę bez ogródek w tym artykule: „To, że Chiny i Rosja miały współpracować z USA i Europą, a do tego Korea, Indie i Japonia, jest albo genialne, albo szalone”. Obrońcy projektu przekonują, że finansowana publicznie nauka obniża ryzyko pracy firm prywatnych. ITER ma ponad 30 państw członkowskich i według CNET wszystkie będą mieć dostęp do wyników, które wypracuje.

Pieniądze krążą też po stronie prywatnej. Thea Energy, rozwijająca stellaratory firma wyodrębniona z Princeton University i Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku, ogłosiła 27 maja rundę Series B o wartości 100 mln dolarów, prowadzoną przez US Innovative Technology Fund, żeby rozbudować produkcję magnesów i zbudować swój zintegrowany system Eos. Firma podaje, że jako pierwsza otrzymała certyfikację Departamentu Energii na kamień milowy w projekcie koncepcyjnym elektrowni.

Postaw te wyniki obok siebie, a wzór jest jasny. Prywatne maszyny produkują teraz dane, które specjaliści będą analizować, w temperaturach i konfiguracjach należących niegdyś do laboratoriów rządowych. Żaden z nich nie pokazuje jeszcze elektrowni sprzedającej prąd. Luka między rekordową temperaturą a odczytem z licznika pozostaje całą historią.