Ratunek Swifta nie wyszedł: LINK obraca się wokół Ziemi, teleskop spłonie w atmosferze
NASA i Katalyst Space Technologies odwołały robotyczną akcję ratunkową dla Obserwatorium Neila Gehrelsa Swifta. Sonda LINK miała przechwycić i podnieść orbitę 22-letniego teleskopu, ale zawiodły jej systemy kontroli położenia.

NASA i Katalyst Space Technologies ogłosiły w środę, że porzucają główny cel misji LINK, czyli robotyczne przechwycenie i podniesienie orbity Obserwatorium Neila Gehrelsa Swifta. Informację podało Ars Technica. Teleskop najprawdopodobniej wejdzie w atmosferę i spłonie jeszcze w tym roku.
Swift trafił na niską orbitę okołoziemską w 2004 roku. Jego instrumenty miały badać rozbłyski promieniowania gamma, najpotężniejsze eksplozje we wszechświecie, wywoływane między innymi narodzinami czarnych dziur i zderzeniami bardzo gęstych gwiazd. NASA przyznała firmie Katalyst z Arizony kontrakt o wartości 30 mln dolarów niespełna rok temu. Firma miała zbudować i wysłać statek ratunkowy, a tempo narzuciło przyspieszające obniżanie się orbity obserwatorium. Niepowodzenie zostawia lukę w astronomii wysokich energii, której raczej nie da się szybko załatać.
LINK wystartował 3 lipca na rakiecie Pegasus XL firmy Northrop Grumman. Po starcie kierownicy misji nawiązali łączność, ale problemy pojawiły się szybko.
Niespełna dwa tygodnie po starcie zespoły zaczęły zgłaszać kłopoty z orientacją sondy, relacjonował NBC News. W wpisie na blogu z 15 lipca przedstawiciele NASA podali, że inżynierowie Katalyst „poradzili sobie z wczesnymi problemami z łącznością i kontrolą położenia”. Poprawki oprogramowania najwyraźniej nie pomogły. 28 lipca NASA poinformowała, że systemy kontroli położenia LINK-a zawiodły, „co wprawiło statek w obrót i spowodowało sporadyczną łączność”. Agencja podała, że sonda wirowała z prędkością około 9 stopni na sekundę. Według Ars Technica przestały działać dwa z trzech kół reakcyjnych służących do kontroli położenia, a kłopoty dotyczyły także silników na zimny gaz, używanych do precyzyjnego celowania. Do odzyskania kontroli zostały więc tylko trzy silniki plazmowe o niskim impulsie, gdy LINK pędził wokół Ziemi z prędkością blisko 5 mil na sekundę.
„To nie jest wynik, do którego dążyliśmy, ale nie zmienia to faktu, że warto było tę misję podjąć” – powiedział w oświadczeniu administrator NASA Jared Isaacman. „NASA powinna działać szybko i podejmować rozsądne ryzyko, gdy potencjalny zysk jest tego wart. Dokładnie tak zrobiliśmy”.
Prezes Katalyst Ghonhee Lee napisał na LinkedIn, że firma i NASA uzgodniły, iż misja „nie obejmie przechwycenia i podniesienia orbity Obserwatorium Neila Gehrelsa Swifta NASA”, podał Scientific American. „Katalyst zaprojektowała, zbudowała i wyniosła na orbitę statek eksperymentalny, żeby zmierzyć się z ambitnym zadaniem w bardzo krótkim czasie” – powiedział Lee. „Podjęliśmy to ryzykowne wyzwanie o wysokiej stawce i jesteśmy dumni z kamieni milowych, które po drodze osiągnęliśmy”.
Ratunek od początku był mało realny. NASA dała Katalyst dziewięć miesięcy na zaprojektowanie, zbudowanie i wystrzelenie LINK-a, satelity wielkości lodówki, wyposażonego w dwa panele słoneczne, trzy silniki elektryczne na ksenon i trzy ramiona robotyczne do chwytania Swifta. Ars Technica zauważyło, że pierwsze satelity tego rodzaju zwykle potrzebują kilku lat, żeby być gotowe do startu, a skrócony harmonogram zmusił inżynierów do zaakceptowania ryzyk technicznych, na które inaczej by się nie zgodzili. Swift nie ma własnych silników, więc misja serwisowa była jedynym sposobem, żeby utrzymać w pracy obserwatorium warte 500 mln dolarów.
Problemy Swifta zaczęły się w 2024 roku, w okresie wzmożonej aktywności Słońca, podał NBC News. Wszystkie satelity na niskiej orbicie okołoziemskiej powoli tracą wysokość z powodu oporu atmosfery. Kiedy aktywność Słońca rośnie, atmosfera Ziemi się nagrzewa, opór jest większy, a orbity obniżają się szybciej, niż przewidywano.
Mimo porażki NASA i Katalyst twierdzą, że misja dała użyteczne dane. Katalyst nadal spróbuje zbliżyć się do Swifta i spotkać z nim, żeby przetestować technologię nawigacji w bliskiej odległości. Mogłaby ona posłużyć przy kolejnych lotach serwisowych. „Wyciągniemy wszystko, czego się da, z próby spotkania z LINK-iem i wykorzystamy te lekcje w następnych misjach” – powiedział Isaacman.
Shawn Domagal-Goldman, dyrektor wydziału astrofizyki NASA, napisał w oświadczeniu, że misja była „pierwszą próbą tego rodzaju, opracowaną w bezprecedensowym tempie wymuszonym przez aktywność Słońca”. Dodał: „Wszyscy liczyliśmy na więcej nauki ze Swifta. Wiedzieliśmy jednak, że wnioski z tej misji będą wartościowe tak czy inaczej”.
Serwisowanie satelitów pozostaje ważne strategicznie dla NASA i firm komercyjnych. Katalyst jest jedną z kilku amerykańskich spółek pracujących nad operacjami zbliżania i utrzymywania pozycji, technologiami, które mogłyby w przyszłości tankować, naprawiać lub modernizować satelity na orbicie. Rynek dopiero się kształtuje, a ratunek Swifta dał rzadki test w realnych warunkach, zarówno sprzętu, jak i modelu biznesowego.
Dla astronomów natychmiastową stratą jest sam Swift. Obserwatorium działało znacznie dłużej niż zakładane dwa lata i wciąż jest potrzebne ze względu na unikalne połączenie instrumentów pracujących w wielu zakresach widma oraz szybkie celowanie. Dzięki temu może wskazywać rozbłyski promieniowania gamma, które potem obserwują inne teleskopy. Gdy wejdzie w atmosferę, ta możliwość zniknie razem z nim.
NASA nie ogłosiła następcy Swifta w jego konkretnej roli, czyli wykrywania rozbłysków i szybkiego celowania. Kolejne duże misje astrofizyczne agencji, w tym Teleskop Kosmiczny Nancy Grace Roman, wystrzelony pod koniec sierpnia, dotyczą innych pytań. Roman ma zebrać więcej informacji niż jakikolwiek wcześniejszy teleskop o tym, jak rozszerza się wszechświat i ile ukrytych planet może istnieć w galaktyce.
Źródła
4- 01NASA calls off mission to rescue Swift gamma-ray observatory - Ars TechnicaEN
- 02NASA mission to save its sinking space telescope fails - NBC NewsEN
- 03NASA calls off rescue mission for its falling Swift space telescope - Scientific AmericanEN
- 04NASA scientists say relocations put space missions at risk - NPREN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.