NASA traci ratunek dla Swift, a Starling zalicza pierwszy raz. Dwie lekcje o autonomii w kosmosie
NASA porzuciła wart 30 mln dolarów robotyczny ratunek dla obserwatorium promieniowania gamma Swift. Stało się to kilka tygodni po tym, jak misja Starling pokazała pierwsze optyczne wyznaczenie orbity przez statek kosmiczny, bez udziału GPS. Oba wyniki wskazują w przeciwne strony, jeśli chodzi o autonomię statków kosmicznych.

Jedna misja udowodniła nowy sposób nawigacji. Druga nie zdołała uratować teleskopu. Obie wylądowały na biurku NASA w ciągu miesiąca.
17 sierpnia NASA ogłosiła, że misja Starling użyła nowego systemu, żeby ustalić pozycję satelity na orbicie na podstawie innych obiektów w kosmosie, a nie sieci nawigacyjnej. Pokaz technologii FALCON, wspólny eksperyment NASA i wywodzącej się ze Stanforda firmy EraDrive, dopasował obiekty widziane przez kamery Starlinga do publicznego katalogu około 20 000 obiektów kosmicznych prowadzonego przez Departament Wojny USA. Według NASA statek użył potem tych potwierdzonych obiektów jako punktów odniesienia, żeby obliczyć własną orbitę. W ciągu trzech dni FALCON poprawił znane orbity ponad 200 obiektów, bez udziału naziemnych operatorów.
Dwa dni później obraz się zachmurzył. Scientific American podał, że Neil Gehrels Swift Observatory, wysłane w 2004 roku do badania rozbłysków gamma, wejdzie w atmosferę Ziemi i spłonie jeszcze w tym roku. Próba ratunku nie zdążyła się na dobre zacząć.
Teleskop bez silników
Swift nie ma własnych silników, więc nie może podnieść orbity. Obserwatorium zaczęło szybko tracić wysokość w okresie intensywnej aktywności słonecznej, który zaczął się w 2024 roku. Ars Technica wyjaśnia mechanizm: większa aktywność Słońca ogrzewa atmosferę Ziemi, co zwiększa opór działający na satelity na niskiej orbicie i przyspiesza spadek orbity.
W 2025 roku NASA przyznała wart 30 mln dolarów kontrakt firmie Katalyst Space Technologies z Arizony na zbudowanie statku ratunkowego o nazwie LINK. Plan, jak opisała go Ars Technica, zakładał, że LINK doleci do Swifta, chwyci go trzema ramionami robotycznymi i podniesie wystarczająco wysoko, żeby uniknąć wejścia w atmosferę. NASA dała Katalystowi dziewięć miesięcy na zaprojektowanie, zbudowanie i wystrzelenie pierwszego takiego satelity, choć zwykle taki proces zajmuje kilka lat.
LINK wystartował 3 lipca na rakiecie Pegasus XL firmy Northrop Grumman. Według NBC News kierownicy misji nawiązali łączność po starcie, ale nie minęły dwa tygodnie lotu, gdy zespoły zaczęły zgłaszać problemy z orientacją sondy. W wpisie na blogu z 15 lipca NASA podała, że inżynierowie Katalysta uporali się z wczesnymi problemami z łącznością i kontrolą położenia. Poprawki oprogramowania najwyraźniej nie zadziałały. 28 lipca NASA poinformowała, że systemy kontroli położenia LINK-a zawiodły, przez co statek zaczął się obracać i łączność stała się nieregularna.
Ars Technica podała, że dwa z trzech kół reakcyjnych satelity przestały działać, a silniki na zimny gaz, używane do precyzyjnego celowania, też miały problemy. Zostały trzy silniki plazmowe o niskim impulsie jako jedyny sposób odzyskania kontroli nad statkiem poruszającym się z prędkością prawie 5 mil na sekundę. NASA podała, że LINK obracał się z prędkością około 9 stopni na sekundę. Silniki spowolniły obrót w tym miesiącu, ale zasadnicze problemy z kontrolą położenia nie zniknęły. W środę NASA i Katalyst ogłosiły, że rezygnują z ratunku.
"To nie jest wynik, do którego dążyliśmy, ale nie zmienia tego, dlaczego warto było podjąć tę misję" - powiedział w oświadczeniu administrator NASA Jared Isaacman. "Wyciągniemy wszystko, czego się da, z próby zbliżenia LINK-a i wykorzystamy te lekcje w kolejnych misjach."
Prezes Katalysta Ghonhee Lee powiedział w oświadczeniu, że firma podjęła się "wyzwania o wysokim ryzyku i wysokiej nagrodzie" i jest dumna z osiągniętych kamieni milowych. "Nauczyliśmy się już bardzo dużo, a teraz naszym zadaniem jest zamienić te lekcje w coś trwałego" - powiedział Lee, opisując plan zbudowania "powtarzalnego zestawu procedur dla przyszłych operacji zbliżania i serwisowania satelitów".
Co naprawdę pokazał Starling
Kontrast ze Starlingiem jest wyraźny. Ładunek FALCON nie potrzebował nowego sprzętu. Wykorzystał kamery śledzące gwiazdy, standardowe przyrządy, które rozpoznają jasne obiekty, żeby ustalić orientację statku, i połączył je z oprogramowaniem lotowym Era-Core firmy EraDrive oraz pokładowym katalogiem znanych satelitów.
"FALCON to kolejny sukces misji pokazowej Starling" - powiedział Roger Hunter, kierownik programu Small Spacecraft and Distributed Systems w Ames Research Center, w ogłoszeniu agencji. "Wyniki FALCON mogą mieć daleko idące znaczenie dla monitorowania ruchu na orbicie, unikania kolizji i alternatywnej nawigacji."
NASA twierdzi, że samodzielne wyznaczenie orbity to pierwszy taki przypadek, gdy statek kosmiczny nawiguje za pomocą kamer optycznych, korzystając z pozycji względem innych obiektów. W osobnych eksperymentach funkcja aktualizacji katalogu dawała na pokładzie Starlinga lepsze przewidywania pozycji obiektów niż te dostarczane przez stacje naziemne.
Tradycyjna nawigacja satelitarna opiera się na sygnałach GPS, które są zawodne albo niedostępne w przestrzeni księżycowej i głębokim kosmosie. NASA przedstawia FALCON jako fundament pod roje satelitów księżycowych, rozproszone misje naukowe i eksplorację załogową. Jeszcze w tym roku Starling, wystrzelony w 2023 roku, rozszerzy eksperyment, żeby jego rój czterech statków mógł dzielić się danymi o śledzeniu i wspólnie poprawiać pozycje.
Te dwa przypadki nie układają się w czystą moralistyczną opowieść o starym i nowym podejściu. Awaria LINK-a była mechaniczna: koła reakcyjne, silniki, kontrola położenia. Sukces FALCON był obliczeniowy. Oba jednak pokazują tę samą presję, czyli koszt polegania na sieciach naziemnych i ludzkich operatorach przy decyzjach, które statki kosmiczne mogłyby coraz częściej podejmować same.
Utrata Swifta nadaje temu konkretny wymiar. Astronomowie wciąż liczą na połączenie wielozakresowych przyrządów obserwatorium i jego zwinnego celowania, żeby namierzać rozbłyski gamma dla innych teleskopów. "Wszyscy mieliśmy nadzieję na więcej nauki ze Swifta" - powiedział w oświadczeniu Shawn Domagal-Goldman, dyrektor wydziału astrofizyki NASA. "Ale wiedzieliśmy, że wnioski z tej misji będą cenne tak czy inaczej."
Katalyst nie porzuca LINK-a. Statek wciąż działa, a firma zapowiada, że spróbuje zbliżyć się do Swifta i spotkać z nim, żeby pokazać technologię nawigacji z bliska. Wydział astrofizyki NASA nazwał misję "pierwszą próbą tego rodzaju, opracowaną w bezprecedensowym tempie wymuszonym przez aktywność Słońca".
To tempo jest tym, na co warto patrzeć. NASA ścisnęła lata prac do dziewięciu miesięcy i zaakceptowała ryzyko techniczne, żeby to zrobić. Czy agencja powtórzy ten układ, i co zmieni następnym razem, będzie miało większe znaczenie niż utrata jednego 22-letniego teleskopu.
Źródła
4- 01NASA's Starling Mission Opens New Frontiers in Space NavigationEN
- 02NASA calls off rescue mission for its falling Swift space telescopeEN
- 03NASA mission to save its sinking space telescope failsEN
- 04NASA calls off mission to rescue Swift gamma-ray observatoryEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.