Przejdź do treści
Czas na świecieEU--:--UK--:--USA--:--CN--:--PLDEFRIT中文EN

portal o AI i technologiiwydarzenia · analizy · wywiady · tło techniczne

Szukaj
NA ŻYWO
›

Pięć sporów o prawa autorskie, które pokazują, że system sobie nie radzi

Katalog przebojów gwiazdy pop znika z YouTube, łyżwiarz olimpijski niemal traci swój program, a artystka szklana mierzy się z Huawei. Spory o prawa autorskie z lat 2024-2026 za każdym razem układają się w ten sam wzór: przepisy są, procedury nie ma.

KulturaAnalizaJulia SieradzkaOpublikowano: 28 września 20268 min czytaniaŹródła 6
Pięć sporów o prawa autorskie, które pokazują, że system sobie nie radzi

W sobotę 28 września 2024 r. część najczęściej oglądanych teledysków w YouTube i YouTube Music przestała się odtwarzać. Zamiast „Rolling in the Deep” Adele, Kendricka Lamara, Britney Spears, Green Day, Kanye Westa czy Burny Boya widzowie dostali krótki komunikat: „Ten film zawiera treści od SESAC. Nie jest dostępny w twoim kraju”. The Verge opisał awarię i to, że udało się ją usunąć do poniedziałkowego popołudnia, gdy YouTube podał, że osiągnięto nowe porozumienie, a brakująca muzyka wróci „w ciągu najbliższego dnia lub dwóch”.

Taki jest kształt większości współczesnych sporów o prawa autorskie. Nie wyrok sądu po latach, ale nagła utrata dostępu, po której następuje ciche porozumienie, którego nikt spoza stron nie może przeczytać.

Czym jest SESAC i dlaczego to miało znaczenie

SESAC to Society of European Stage Authors and Composers. Organizacja istnieje od 1930 roku i według własnej strony licencjonuje publiczne wykonania ponad 1 500 000 utworów w imieniu ponad 15 000 stowarzyszonych autorów, kompozytorów i wydawców muzycznych. Jest mniejsza niż BMI i ASCAP, ale jej katalog obejmuje duże nazwiska, a w 2017 roku przejął ją fundusz private equity Blackstone.

Rzeczniczka YouTube Mariana de Felice powiedziała The Verge, że firma „prowadziła negocjacje w dobrej wierze z SESAC w sprawie odnowienia umowy” i „nie zdołała osiągnąć sprawiedliwego porozumienia przed jej wygaśnięciem”. Dodała, że treści reprezentowane przez SESAC nie są już dostępne w YouTube w USA. Anonimowe źródło, na które powołał się Variety, sugerowało, że sam moment był zagraniem taktycznym: „poprzednia umowa wygasa dopiero w przyszłym tygodniu”.

Szczegół, który ma znaczenie dla każdego, kto próbuje zrozumieć ten system, jest bardziej zagmatwany niż nagłówki. SESAC publikuje przeszukiwalną bazę swojego repertuaru, a nawet 44 267-stronicowy PDF z pełną listą, ale nie każdy wymieniony tam utwór został zablokowany. Jedna pozycja z „Power” Kanye Westa została zablokowana, podczas gdy wersja teledyskowa dalej się odtwarzała. Zgoda na prawa autorskie to nie przełącznik. To zbiór nakładających się roszczeń, a to, które ma zastosowanie, zależy od wersji utworu, na którą patrzysz.

Łyżwiarz, Minionek i brakująca platforma do uzyskiwania zgód

W lutym 2026 r. hiszpański łyżwiarz figurowy Tomàs-Llorenç Guarino Sabaté stanął przed wersją tego samego problemu ze znacznie wyższą stawką. Sześciokrotny mistrz Hiszpanii, przygotowujący się do olimpijskiego debiutu na zimowych igrzyskach w Mediolanie i Cortinie, dowiedział się pod koniec poprzedniego tygodnia, że program, który jeździł przez cały sezon, nie zostanie dopuszczony do użytku olimpijskiego. The Guardian podał, że muzykę zgłosił miesiące wcześniej przez zalecaną przez Międzynarodową Unię Łyżwiarską (ISU) procedurę uzyskiwania praw i startował z nią bez problemu, także na mistrzostwach Europy w Sheffield.

We wtorek napisał na Instagramie, że Universal udzielił zgody. „Ogromne podziękowania dla wszystkich, którzy udostępniali, szerzyli i wspierali. Dzięki wam Universal Studios przemyślał sprawę i oficjalnie przyznał prawa na tę jedną, wyjątkową okazję”, napisał, dodając, że kilka rzeczy trzeba jeszcze dopiąć z pozostałymi dwoma utworami w programie.

Dyrektor generalny ISU Colin Smith opisał źródło problemu Guardianowi podczas mistrzostw świata w Bostonie rok wcześniej. „To skomplikowana sprawa, bo branża muzyczna nie ma wspólnej platformy do uzyskiwania zgód”, powiedział. „Prawa dzielą się na wiele kategorii, a w ich obrębie proces nie odbywa się na jednej platformie. Narzędzia do śledzenia się poprawiły, ale ułatwionej procedury po prostu nie ma”.

Smith mówił, że prowadził bezpośrednie rozmowy z dużymi właścicielami praw o zbudowaniu czegoś bardziej praktycznego. „Rozmawiałem z jedną z dużych firm wydawniczych i muzycznych i oni w pełni zgadzają się, że to dziwna sytuacja, że nie ma ułatwionej procedury, i są zdeterminowani, żeby pomóc nam ją znaleźć”, powiedział Guardianowi. Dodał, że ISU stosuje „wielotorowe podejście” i współpracuje z MKOl i branżą muzyczną.

Wzór nie jest nowy i nie jest tani. W Pekinie w 2022 r. amerykańscy mistrzowie par Alexa Knierim i Brandon Frazier zostali pozwani o prawa autorskie za cover „House of the Rising Sun”. Sprawę później rozstrzygnięto prywatnie na nieujawnioną kwotę. Kanadyjscy tancerze na lodzie Marie-Jade Lauriault i Romain Le Gac dowiedzieli się pod koniec ubiegłego roku, że dwóch piosenek Prince'a planowanych do ich rytmicznego tańca w klimacie lat 1 990 nie da się dopuścić do użytku olimpijskiego, choć zatwierdzono je na resztę sezonu. Kanadyjska para Deanna Stellato-Dudek i Maxime Deschamps zrezygnowała z coveru Phila Collinsa po wycenie opłaty licencyjnej w dziesiątkach tysięcy dolarów.

Kiedy kopiowanie jest architektoniczne

Spory o prawa autorskie sięgają też budynków. Kanadyjska artystka szklana Victoria Balva napisała w styczniu 2025 r., że skontaktował się z nią ktoś z Azji w sprawie dużego witrażowego świetlika sufitowego z ołowianymi łączeniami, budowanego dla siedziby Huawei w Shenzhen. Według niej rendering wyglądał bardzo podobnie w szczegółach i strukturze do jej własnych szklanych kopuł i sufitów.

Napisała do japońskiej firmy architektoniczno-wnętrzarskiej Nikken, która pracowała nad projektem, a po wymianie listów firma przeprowadziła wewnętrzne śledztwo. Według relacji Balvy Nikken przyznał, że jego pracownik przeglądał jej projekty w trakcie pracy nad projektem, i wyznaczył prawnika z Toronto do prowadzenia sprawy. Później rozmawiała z prawnikiem Nikken, Tonym Prenolem z kancelarii Blakes, i ostatecznie zatrudniła Yuriego Chumaka z Chumack and Company, żeby ją reprezentował.

Według jej relacji do zatwierdzenia wysłano nowy projekt owalnego witrażowego świetlika. Zauważyła, że wciąż zawiera kilka drobnych elementów z jej pracy, ale ogólnie nie wygląda już podobnie, co potwierdziła. Sprawa nie została w pełni rozwiązana, a ona twierdzi, że spór kosztował ją cztery miesiące życia zawodowego i zmusił do wstrzymania prac dla dotychczasowych klientów, bo nie mogła dostarczyć jakości, do której normalnie jest zdolna. Krytyk architektury The Globe and Mail Alex Bozikovic opisał tę historię.

Blokowanie geograficzne, VPN-y i pytanie do unijnego sądu najwyższej instancji

Jeden z najdonioślejszych sporów jest też jednym z najmniej widocznych. Anne Frank Fonds, szwajcarska organizacja, którą Otto Frank założył w 1963 roku i ustanowił swoim jedynym spadkobiercą, ma prawa autorskie do dziennika. Holenderska Anne Frank Stichting chciałaby opublikować rękopisy na całym świecie, ale Fonds nie udzielił zgody, a ponieważ części rękopisu opublikowano po raz pierwszy w 1986 roku, holenderskie prawa autorskie pozostają ważne do 2037 roku.

Stichting blokuje rękopisy geograficznie dla holenderskich użytkowników. Fonds argumentował w sądzie, że to za mało, bo ludzie mogą obejść blokadę przez VPN, i dlatego rękopisów nie należy w ogóle publikować w internecie. Sąd niższej instancji odrzucił ten argument, uznając, że pozwani podjęli rozsądne środki, a apelacja również została oddalona. Sprawa jest teraz przed holenderskim Sądem Najwyższym, który skierował trzy pytania do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Pytania, jak podał TorrentFreak, dotyczą art. 3 ust. 1 dyrektywy o prawie autorskim: czy publikacja może być „publicznym udostępnieniem” w danym kraju tylko wtedy, gdy jest do niego skierowana; czy nowoczesne blokowanie geograficzne zapobiega takiemu udostępnieniu, skoro VPN może je obejść; a jeśli nie, czy wydawca narusza prawo autorskie, publikując w ogóle.

Stawka wykracza daleko poza jeden dziennik. Blokowanie geograficzne to standardowy mechanizm stojący za licencjonowaniem terytorialnym w serwisach streamingowych, nadawcach i serwisach informacyjnych. Jeśli jest niewystarczające z prawnego punktu widzenia, bo istnieje VPN, praktyczna podstawa licencjonowania terytorialnego staje się znacznie trudniejsza do obrony.

Dwa kolejne spory, dwoje kolejnych zamkniętych drzwi

Bazy danych prawniczych i gitary mogą wyglądać na niepowiązane, ale spory rządzą się tą samą logiką. W marcu 2026 r. Canadian Legal Information Institute i vancouverski startup AI Caseway AI ogłosiły, że zawarły ugodę w sprawie o prawa autorskie. CanLII pozwał w listopadzie 2024 r. do Sądu Najwyższego Kolumbii Brytyjskiej, twierdząc, że Caseway zbudował biznes, pobierając masowo i systemowo pracę CanLII bez zgody i wynagrodzenia. Warunki ugody są poufne. Wpis na blogu CanLII podał, że organizacja „kontynuuje pracę na rzecz szerokiego publicznego dostępu do podstawowych informacji prawnych”, a Caseway „kontynuuje rozwój rozwiązań technologicznych dla organizacji działających w złożonych środowiskach o dużej liczbie dokumentów”. Obie strony podały, że uznają sprawę za w pełni i ostatecznie zamkniętą.

W czerwcu 2026 r. niemiecki sprzedawca instrumentów Thomann jako pierwsza firma pozwał Fendera w związku z falą wezwań do zaprzestania naruszeń w sporze o Stratocastera. Thomann, założony w 1954 roku, w tym samym roku, w którym Fender wypuścił Stratocastera, podał, że działa w imieniu innych marek i mniejszych producentów, wymieniając Tyler, Tom Anderson, Suhr, LsL, Maybach, Pensa, FGN i PRS jako firmy, które jego zdaniem są teraz zagrożone. „Po dokładnym namyśle zdecydowaliśmy się podjąć kroki prawne”, czytamy w oświadczeniu na blogu Thomanna. „Zrobiliśmy to, bo jesteśmy przekonani, że poruszone tu kwestie wykraczają daleko poza zwykły spór prawny i dotyczą przyszłości różnorodności, innowacji i konkurencji w naszej branży”.

Argumenty Thomanna powtarzają tezy prawnika branżowego Ronalda Bienstoka: że Stratocaster nie jest utworem chronionym prawem autorskim, jak orzekł sąd w Düsseldorfie, a jego design i sukces wynikają z ergonomii. Kroki prawne Fendera wynikają z wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Düsseldorfie z marca, który przyznał „egzekwowalne prawa wobec każdej gitary używającej kształtu korpusu Stratocastera” w UE, a w maju przyszły wezwania do zaprzestania naruszeń.

Tego, co łączy wszystkie te sprawy, nie jest brak prawa. To brak procedury. Organizacja zbiorowego zarządzania, łyżwiarz figurowy, artystka szklana, baza danych prawniczych, sprzedawca gitar i spadkobiercy wojennego pamiętnikarza mierzą się z tym samym rozdrobnionym terenem, gdzie wynik zwykle zależy od tego, kogo stać na dalsze naciskanie i kto zdąży podpisać umowę, zanim treść zniknie.

Komentarze 0

Źródła

6
  1. 01YouTube pulls songs from Adele, Nirvana, and others due to SESAC disputeEN
  2. 02Figure skater saved from scrapping Olympic routine after Minions music copyright disputeEN
  3. 03New Huawei Headquarters. Copyright infringement disputeEN
  4. 04"Anne Frank" Copyright Dispute Triggers VPN and Geoblocking Questions at EU's Highest CourtEN
  5. 05Online legal database CanLII and AI startup Caseway settle copyright disputeEN
  6. 06Music retailer sues Fender over C&Ds in Stratocaster copyright disputeEN

Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.

Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.

Julia Sieradzka

Julia Sieradzka

Kultura, kuchnia i styl życia

Julia Sieradzka pisze w FLASH24 o kulturze, kuchni, modzie i designie, stylu życia oraz historii, a materiały opiera na dokumentach, archiwalnych źródłach i rozmowach z twórcami, nie przepuszczając niepotwierdzonych dat ani nazwisk. Przy tekstach kulinarnych i modowych sprawdza skład produktów, ceny i dostępność, a liczby porównuje z danymi producentów oraz cennikami. W kalendarzu czeka na festiwale i premiery, rozmawia z kucharzami, projektantami i historykami, a wersje wydarzeń zestawia z archiwaliami. Prywatnie chodzi na festiwalowe maratony, ogląda kino niezależne i przeszukuje archiwa filmowe, co przekłada się na jej teksty o kulturze. Nie publikuje informacji, których nie może potwierdzić w co najmniej dwóch źródłach.

Redakcja →

Komentarze

0
  1. Brak komentarzy — bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarze są widoczne publicznie. Nie publikujemy wulgaryzmów, spamu i treści reklamowych.