Trzy szwajcarskie muzea oddały Nigerii 18 brązów z Beninu 29 czerwca 2026

Co przekazała Szwajcaria

Czternaście z 18 muzealnych obiektów pochodziło z Muzeum Etnograficznego Uniwersytetu Zuryskiego. Museum Rietberg Zurich i Musée d'Ethnographie de Genève (MEG) wysłały po dwa.

To dzieła dworskie i religijne z Królestwa Beninu, odlane z metalu albo rzeźbione w kości słoniowej. Dwór królewski wytwarzał je od XVI wieku. Służyły do przedstawiania i czczenia przodków oraz do funkcji politycznych. Należą do brązów z Beninu, zbioru tysięcy dzieł sztuki, które wojska brytyjskie zrabowały podczas ataku na Benin City w 1897 roku. Łupy trafiły potem przez rynek sztuki do kolekcji na całym świecie.

Artforum wymienia wśród zwróconych przedmiotów pojemnik na zioła i lekarstwa z wizerunkiem Ofoe, boskiego posłańca śmierci. Podaje też dzwon Eroro, który wojownicy Beninu nosili jako znak rangi.

Szwajcaria przekazała jeszcze pięć obiektów poza umową muzealną. Zajęło je szwajcarskie postępowanie karne: bransoletę z brązu i cztery archeologiczne monolity z delty Nigru. Alice Hertzog kieruje Muzeum Etnograficznym Uniwersytetu Zuryskiego. Na uroczystości powiedziała: „Żegnamy je z czułością, gdy osiedlają się na nowo i zapoznają z życiem u siebie”.

Osobno Rietberg zapowiedział, że planuje przekazać 11 obiektów ze swojej stałej kolekcji Narodowej Komisji Muzeów i Zabytków. Własność wszystkich 11 przejdzie na Nigerię, a dziewięć zostanie w Zurychu na uzgodnionych zasadach. Wśród nich jest XVII-wieczna zawieszka w formie maski z brązu, która pozostanie jako stały depozyt. Annette Bhagwati, dyrektorka muzeum, powiedziała, że strona nigeryjska chciała, by historia i sztuka Beninu były nadal opowiadane w Szwajcarii. Uroczystość 29 czerwca objęła dwa obiekty z Rietbergu.

Dlaczego przekazanie ma znaczenie

Zwrot nastąpił po badaniach proweniencji prowadzonych przez Benin Initiative Switzerland, która ruszyła w 2021 roku. Inicjatywie przewodzi Museum Rietberg Zurich, finansuje ją Szwajcarski Federalny Urząd Kultury, a bierze w niej udział osiem szwajcarskich muzeów.

Inicjatywa podała, że co najmniej 55 obiektów w szwajcarskich kolekcjach ma prawdopodobnie związek z rabunkiem z 1897 roku, podał Arise News.

Zwrot pozwala nigeryjskim instytucjom, badaczom, artystom i studentom badać obiekty i interpretować je w Nigerii, podały muzea we wspólnym oświadczeniu. Pozwala im też robić to na własnych warunkach.

Ramy prawne

Elisabeth Baume-Schneider, szwajcarska radna federalna, i Hannatu Musa Musawa, nigeryjska minister sztuki, kultury, turystyki i gospodarki kreatywnej, podpisały na uroczystości umowę o dobrach kultury. Umowa obejmuje import, eksport i repatriację. Ma zwalczać nielegalny handel dobrami kultury i chronić dziedzictwo kulturowe.

Szwajcaria podała, że wypełniła obowiązek prawny zwrotu zajętych obiektów do kraju pochodzenia.

Jak to wygląda na tle innych zwrotów

Holandia oddała w zeszłym roku 119 brązów z Beninu. Niemcy zobowiązały się w deklaracji z Nigerią z 2022 roku do zwrotu wszystkich 1 130 brązów z Beninu znajdujących się w niemieckich muzeach. Uniwersytet w Cambridge oddał w tym roku 116 zabytków, podało Artforum.

Berlińskie Ethnologisches Museum i Wereldmuseum Leiden także zobowiązały się do zwrotu obiektów z Beninu, podał Arise News.

Co dalej

Część zwróconych obiektów trafi na wystawę w Muzeum Narodowym w Lagos. Większość wróci do stanu Edo, gdzie będzie tymczasowo przechowywana w magazynie Oba Ovonramwen przy Muzeum Narodowym w Benin City, podały muzea we wspólnym oświadczeniu. NCMM planuje galerię, w której pokaże wszystkie niedawno zwrócone zabytki Beninu, w tym obiekty ze Szwajcarii i te oddane w zeszłym roku przez Holandię.