Badania nad infekcjami, rytm oddechu i wstyd przed AI: co w tym tygodniu naprawdę pokazują badania zdrowotne
Dwa badania opublikowane 29 września dochodzą do bardzo różnych wniosków o ludzkim ciele i narzędziach, którymi je mierzymy. Trzecie pokazuje, że większość badaczy komunikacji już używa generatywnej AI w pracy, choć uważa to za niewłaściwe.

Trzy nowe badania zdrowotne ukazały się w ciągu 36 godzin, 28 i 29 września. Jedno pochodzi z agencji Światowej Organizacji Zdrowia, która liczy przypadki raka. Drugie z laboratorium psychologii Uniwersytetu Northwestern, gdzie mierzono rytm oddychania. Trzecie z ankiety wśród 1 138 badaczy o ich własnych nawykach związanych z AI.
Zacznijmy od największej liczby. Infekcje odpowiadały za szacunkowo 2 300 000 nowych przypadków raka na świecie w 2024 roku, czyli 12 proc. wszystkich nowych zachorowań. Dane pochodzą z pracy opublikowanej w poniedziałek w The Lancet Oncology, o której 29 września doniósł CBC News. Badanie przeprowadziła Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), jednostka należąca do WHO. Bakteria Helicobacter pylori odpowiadała za 760 000 z tych przypadków, głównie w Azji Wschodniej. Tuż za nią znalazł się wirus brodawczaka ludzkiego, z blisko 750 000 przypadków i wysokimi odsetkami w Afryce Subsaharyjskiej. Wirusy zapalenia wątroby typu B i C wiązały się ze znaczną częścią raków wątroby. Po raz pierwszy zespół IARC rozszerzył listę o 16 dodatkowych nowotworów. Dopisał HIV jako przyczynę raka szyjki macicy oraz poliomawirusa komórek Merkla jako czynnik agresywnego raka skóry.
Wirus Epsteina-Barr pnie się w górę listy
Największa pojedyncza zmiana dotyczy wirusa Epsteina-Barr. W 2024 roku powiązano z nim około 260 000 przypadków, w tym raka nosogardzieli, niektóre raki żołądka i chłoniaka Hodgkina. „To całkiem duże obciążenie rakiem wywołanym przez wirusa Epsteina-Barr, którego wcześniej nie liczyliśmy, a teraz jest rozpoznane” – powiedział Gary Clifford, epidemiolog nowotworów i współautor badania z Lyonu.
Ma to znaczenie, bo na EBV nie ma szczepionki ani leczenia antybiotykiem. Clifford powiedział CBC, że wirus „coraz częściej staje się celem, na którym ludzie muszą się skupić w profilaktyce”. Badanie wskazuje też skalę różnicy między krajami bogatymi i biednymi. Autorzy przypisują ją programom przesiewowym i szczepieniom budowanym przez dziesięciolecia w krajach o wysokich dochodach.
Kontrast regionalny jest tak wyraźny, że globalna średnia może mylić. W Ameryce Północnej H. pylori i HPV pozostają najczęstszymi przyczynami infekcyjnymi, ale ogólne obciążenie jest znacznie niższe. W Kanadzie badanie z 2019 roku oszacowało, że infekcjom można przypisać cztery procent nowotworów. Kierowała nim Karena Volesky, epidemiolog z Montrealu, wtedy na Uniwersytecie McGill. „To mówi nam, jak ważna jest każda z tych 12 infekcji” – powiedziała Volesky o nowych globalnych danych. To mniej więcej jedna trzecia globalnego odsetka. Różnica wynika ze szczepień i badań przesiewowych, a nie tylko z biologii.
Różnica 41 milisekund
Gdy zespół IARC liczył przypadki, neurolodzy z Northwestern mierzyli coś znacznie mniejszego. Czas reakcji przy wydechu jest krótszy niż przy wdechu średnio o 41 milisekund, czyli około 1/25 sekundy. Wynik pochodzi z badania opublikowanego 29 września w czasopiśmie iScience. Reakcje w pauzach między oddechami były o 21 milisekund szybsze niż przy wdechu.
„Dzięki zadaniu, które jest namacalne i łatwe do zrozumienia, pokazaliśmy związek między oddychaniem a poznaniem. Mam nadzieję, że znajdą dla niego zastosowanie badacze z różnych dziedzin” – powiedziała Erika M. Yamazaki, pierwsza autorka badania i była członkini laboratorium Kena Pallera, autora seniora.
Eksperyment jest mały i konkretny. Trzydzieści pięć osób w wieku od 18 do 33 lat wciskało spację najszybciej, jak mogło, gdy czerwony kwadrat zmieniał kolor na żółty. To standardowe zadanie zwane testem czujności psychomotorycznej. Uczestnicy nosili pod nozdrzami urządzenie mierzące przepływ powietrza i powtarzali zadanie dwa razy: raz przed drzemką albo ośmiogodzinnym snem w laboratorium, raz po nim. To pierwszy eksperyment, w którym zmierzono szybkość reakcji we wszystkich fazach oddychania, łącznie z pauzami.
Paller ostrożnie mówił o tym, co wynik znaczy. „Badanie dokumentuje ważny związek między oddychaniem a układami mózgu odpowiedzialnymi za reakcję na zdarzenia w otoczeniu” – powiedział. „Nie wiemy jeszcze dokładnie, jak są powiązane, ale podejrzewamy wydolność neurofizjologiczną, bo inne badania pokazały, że różne oscylacje mózgu synchronizują się z rytmem oddechu”. Laboratorium prowadzi teraz badania nad bezdechem sennym finansowane przez National Institutes of Health, którymi kieruje Yamazaki.
Oba badania razem pokazują rozpiętość tego, co w tym tygodniu uchodzi za wynik zdrowotny. Jedno szacuje miliony przypadków modelem zbudowanym na globalnych rejestrach nowotworów. Drugie mierzy różnicę czterech setnych sekundy w laboratorium z 35 osobami. Żadne nie jest badaniem z urządzeniami noszonymi w rozumieniu konsumenckim. Oba zasilają ten sam ciąg: tanie czujniki, duże zbiory danych i gotowość, by przypisywać liczby rzeczom, które wcześniej zostawiano intuicji.
Badacze, którzy używają AI i o tym nie mówią
Trzecie badanie kieruje obiektyw na samych badaczy. Ankieta wśród 1 138 badaczy komunikacji z 77 krajów pokazała, że blisko 70 proc. używało już generatywnej AI do co najmniej jednego zadania związanego z badaniami. Wyniki opublikowało Information, Communication and Society, a 28 września opisał je Nieman Journalism Lab. Większość tych samych respondentów uznała jednak używanie AI za niewłaściwe w przypadku większości zadań badawczych.
Nieco ponad połowa uznała za właściwe korzystanie z AI przy pisaniu tekstów (55 proc.) i generowaniu kodu (50,4 proc.). Autorzy piszą, że nie ma zgody co do tego, gdzie przebiega granica etyczna. Ich zdaniem efektem jest stygmatyzacja, którą nazywają „wstydem przed AI”, oraz „paradoks przejrzystości”. Badacze czują obowiązek ujawniania pomocy AI, ale boją się, że ujawnienie sprawi, iż ich praca będzie wyglądać mniej wiarygodnie.
„Choć taka niechęć jest zrozumiała, skoro zgłoszenie użycia generatywnej AI może zmniejszyć szanse na publikację, to ostatecznie utrudnia otwartą dyskusję o tym, jak używać tych narzędzi etycznie i odpowiedzialnie w badaniach” – czytamy w badaniu. Autorzy pochodzą z National Yang Ming Chiao Tung University na Tajwanie, Uniwersytetu Amsterdamskiego i Uniwersytetu w Utrechcie. Zalecają, by czasopisma i instytucje budowały kulturę „przychylną ujawnianiu”, zamiast całkowicie zakazywać narzędzi.
Hannes Cools, jeden z badaczy, opublikował 28 września krótki wątek na Bluesky. Opisał pracę jako pierwsze systematyczne, obejmujące całą dziedzinę i międzynarodowe badanie empiryczne praktyk związanych z generatywną AI w badaniach nad komunikacją. Badanie łączyło ankietę z czterema dyskusjami w grupach fokusowych.
Czego ten tydzień nie rozstrzyga
Żadna z trzech prac nie zamyka pytania. Szacunek IARC jest modelem, nie liczeniem. Zależy od założeń o tym, jaką część każdego typu nowotworu można przypisać danej infekcji. Wynik z Northwestern to różnica czasowa w małej próbie, a mechanizm pozostaje wyraźnie nieznany. Ankieta o AI opisuje, co badacze mówią, że robią, w dziedzinie, w której takie wyznanie ma swoją cenę.
Jest też granica tego, jak bardzo te trzy prace się łączą. Praca IARC dotyczy profilaktyki w skali populacji. Praca z Northwestern dotyczy milisekund w laboratorium. Ankieta o AI dotyczy norm zawodowych. Wspólny jest im problem metody. Każda musi zdecydować, jaką część zaobserwowanego efektu przypisać przyczynie, której nie widzi bezpośrednio.
Dla czytelników śledzących zdrowie cyfrowe praktyczny wniosek jest węższy niż jakikolwiek nagłówek. Liczby o raku wskazują na szczepionki i antybiotyki, które już istnieją, a są nierówno rozdzielone. Badanie oddechu wskazuje na sen i oddychanie jako niedoceniany kanał pomiaru. Właśnie takie twierdzenia chętnie podchwytują producenci urządzeń noszonych. Ankieta o AI wskazuje na problem ujawniania, który będzie towarzyszył każdemu algorytmowi trafiającemu do kliniki.
Podsumowanie Clifforda o pracy nad rakiem pasuje szerzej, niż sam zamierzał. „Naprawdę mamy jeszcze dużo do zrobienia we wdrażaniu rzeczy, o których wiemy, że działają i które znamy od dawna, ale które nie trafiły do wszystkich populacji na świecie” – powiedział.
Źródła
4- 011 in 8 cancer cases worldwide are caused by infections, study findsEN
- 02Ready, set, exhale: Study links respiration and cognitionEN
- 03A lack of professional AI guidelines leads to feelings of "AI shame," a new study findsEN
- 04Studlark — AI-Powered Group Study SaaSEN
Wszystkie liczby i cytaty w tym tekście pochodzą z poniższych źródeł. Nie dopisujemy danych, których w źródłach nie ma.
Materiały zostały przygotowane przez zespół redakcyjny wspierane przez AI.
Komentarze
0- Brak komentarzy — bądź pierwszy.