Helion: pierwsza prywatna plazma fuzyjna D-T i 150 mln stopni Celsjusza

Firma z Everett w stanie Waszyngton podała, że Polaris, jej siódmy prototyp, osiągnął oba progi podczas kampanii testowej, którą rozpoczęto w styczniu. Maszyna zaczęła pracować pod koniec 2024 roku, czytamy w ogłoszeniu Heliona.

Fuzja D-T to reakcja, na którą od dziesięcioleci celują główne projekty fuzyjne, bo zapala się w niższych temperaturach niż większość alternatyw. Zdaniem Heliona kampania pokazała, że maszyna może pracować na różnych paliwach. Firma podaje też, że jako pierwsza dostała zgodę regulatora na posiadanie i użycie trytu do demonstracji produkcji energii fuzyjnej.

"Uważamy, że najpewniejsza droga do komercjalizacji fuzji to budowanie, uczenie się i iterowanie tak szybko, jak to możliwe" - powiedział w ogłoszeniu David Kirtley, współzałożyciel i dyrektor generalny Heliona. "Zbudowaliśmy i uruchomiliśmy siedem prototypów, za każdym razem stawiając sobie ambitniejsze cele techniczne i inżynieryjne i je przekraczając".

Dwóch badaczy spoza firmy przejrzało dane diagnostyczne i wypowiada się w komunikacie. Ryan McBride, specjalista od fuzyjnego uwięzienia inercyjnego i techniki impulsów wielkiej mocy, pracujący wcześniej w Sandia National Laboratories i na University of Michigan, powiedział, że widział "dowody fuzji D-T i temperatur przekraczających 13 keV, czyli 150 mln stopni Celsjusza". Alan Hoffman, który ma ponad 40 lat doświadczenia z plazmą o konfiguracji odwróconego pola (FRC) i kierował wczesnymi pracami nad FRC na University of Washington, stwierdził, że technologia nadal się skaluje.

Wynik 150 mln stopni bije własny rekord Heliona, 100 mln stopni Celsjusza, ustanowiony przez szósty prototyp Trenta. W branży 100 mln stopni Celsjusza uchodzi za próg, od którego maszyna ma sens komercyjny.

Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Office of Science Departamentu Energii, nazwał wyniki "poważnym postępem" w tym samym komunikacie. "Żeby fuzja trafiła do sieci, potrzebujemy podejść, które pozwalają szybko przechodzić od projektu do testu" - powiedział.

To nie jest wynik elektrowni. D-T to etap przejściowy w programie testów Polaris. Helion zapowiada, że będzie dalej podnosić temperatury, żeby pokazać, iż maszyna może stabilnie pracować na deuterze i helu-3, paliwie, które firma zamierza wykorzystywać komercyjnie. Oświadczenie firmy o kamieniu milowym to nie to samo co niezależny, recenzowany pomiar, a Helion nie opublikował pełnego zbioru danych diagnostycznych.

Helion zaczął budowę w lipcu 2025 roku w miejscu, gdzie stanie Orion, jego pierwsza komercyjna maszyna, w Malaga w stanie Waszyngton. Elektrownia ma dostarczać energię fuzyjną do sieci dla Microsoftu. Firma nie podała, kiedy Orion będzie gotowy ani ile będzie kosztować.

Ogłoszenie pada w momencie, gdy prywatne firmy fuzyjne napierają na znacznie większy projekt finansowany ze środków publicznych. ITER, międzynarodowy tokamak budowany na południu Francji, ma według szacunków kosztować 22 mld dolarów, podaje CNET, i jest projektowany tak, by utrzymywać plazmę o temperaturze 150 mln stopni Celsjusza. Pęknięcia znalezione w rurach osłony cieplnej w 2020 roku, do tego odkształcenia spawów i zakłócenia związane z COVID-19, przesunęły harmonogram i dodały 5 mld dolarów kosztów napraw, relacjonował CNET.

Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER, powiedział CNET, że projekt jest otwarty: "To projekt finansowany ze środków publicznych. To wiedza całego świata". Główny doradca strategiczny ITER, Laban Coblentz, określił współpracę Chin, Rosji, USA, Europy, Korei, Indii i Japonii jako "albo genialną, albo szaloną".

Prywatne pieniądze płyną do sektora dalej. Thea Energy, firma stellaratorowa wydzielona w 2022 roku z Princeton University i Princeton Plasma Physics Laboratory, poinformowała 27 maja 2026 roku, że zebrała 100 mln dolarów w rundzie Series B prowadzonej przez USIT, z udziałem m.in. General Innovation Capital Partners i Linse Capital. Firma podała, że pieniądze pójdą na rozbudowę produkcji magnesów, w tym drugiego zakładu w północnej części New Jersey, oraz na wybór lokalizacji i budowę Eos, dużego zintegrowanego stellaratora.

Thea twierdzi, że jako pierwsza otrzymała certyfikat Departamentu Energii za kamień milowy koncepcyjnego projektu Helios w ramach programu Milestone-Based Fusion Development. Firma chce zacząć budowę pierwszej elektrowni Helios przed końcem dekady i podaje, że rozmawia z ponad tuzinem potencjalnych odbiorców energii, operatorów centrów danych i spółek energetycznych.

Inne podejścia też raportują własne pierwsze wyniki. Realta Fusion podała, że 19 czerwca 2026 roku, razem z University of Wisconsin-Madison, została pierwszą prywatną firmą fuzyjną, która zademonstrowała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na elektryczność, na urządzeniu lustra magnetycznego WHAM. Jednostopniowy konwerter pobrał kilka amperów przy około 100 woltach, dość, by zapalić parę żarówek. Realta wyraźnie zaznaczyła, że to ani produkcja energii netto, ani konwersja mocy powstałej z fuzji w dużej skali.

Liczby Heliona to jeden punkt danych, nie koniec drogi. Firma wciąż musi pokazać pracę na D-He3, a przede wszystkim zbudować maszynę, która sprzedaje prąd.