Bilans fuzji na 2026 rok: cztery prywatne wyniki, jeden publiczny projekt i sporo niedokończonych spraw

Badania nad energią fuzyjną w 2026 roku przybrały dwie postacie. Prywatne maszyny notowały pierwsze osiągnięcia w krótkich odstępach czasu. Największy na świecie reaktor finansowany ze środków publicznych dalej pochłaniał koszty defektu sprzed sześciu lat. Ta różnica jest historią roku.

Zacznijmy od Helionu, firmy z Everett w stanie Waszyngton. 13 lutego 2026 roku ogłosiła, że jej siódmy z kolei prototyp Polaris stał się pierwszą prywatnie zbudowaną maszyną fuzyjną, która wykazała mierzalną fuzję deuteru i trytu (D-T) oraz osiągnęła temperaturę plazmy 150 mln stopni Celsjusza. Jedno i drugie było pierwsze w prywatnym przemyśle fuzyjnym, jak podano w komunikacie firmy. Polaris zaczął pracować pod koniec 2024 roku, a Helion twierdzi, że w styczniu stał się pierwszą i obecnie jedyną prywatną maszyną zasilaną paliwem D-T. Liczba dotycząca temperatury ma znaczenie, bo pobiła wcześniejszy rekord samego Helionu: 100 mln stopni Celsjusza ustanowione przez szósty prototyp Trenta.

W branży fuzyjnej 100 mln stopni Celsjusza uchodzi za temperaturę progową dla maszyny o znaczeniu komercyjnym. Helion zapowiada, że będzie podnosić temperaturę Polarisa, żeby pokazać, że maszyna może niezawodnie pracować na deuterze i helu-3, paliwie, które firma zamierza wykorzystywać w działalności komercyjnej.

Co zostało zweryfikowane i przez kogo

Komunikat Helionu zawiera wypowiedzi zewnętrznych recenzentów. Ryan McBride, specjalista od fuzyjnego uwięzienia inercyjnego i techniki impulsowej, pracował jako kierownik działu w Sandia National Laboratories i jako profesor na University of Michigan. Powiedział, że przeanalizował dane diagnostyczne i nazwał dowody na fuzję D-T oraz temperatury powyżej 13 keV, czyli 150 mln stopni Celsjusza, ekscytującymi. Jean Paul Allain, zastępca dyrektora ds. nauk o energii fuzyjnej w Office of Science Departamentu Energii, stwierdził, że dane z Polarisa wskazują na silny postęp, a wprowadzenie fuzji do sieci wymaga podejść umożliwiających szybkie zmiany w projektowaniu i testowaniu.

Osobno Helion podał, że w lipcu 2025 roku rozpoczął budowę na terenie Orion, swojej pierwszej maszyny komercyjnej, w Malaga w stanie Waszyngton. Maszyna ma dostarczać energię z fuzji do sieci dla Microsoftu. To deklaracja o budowie, nie wynik eksploatacyjny, a dokument nie podaje wartości produkcji dla Orion.

Thea Energy poszła inną drogą. 27 maja 2026 roku firma z Kearny w stanie New Jersey ogłosiła rundę Series B o wartości 100 mln dolarów, prowadzoną przez US Innovative Technology Fund, z udziałem General Innovation Capital Partners, Linse Capital i dłuższej listy inwestorów. Thea komercjalizuje stellarator, konstrukcję z uwięzieniem magnetycznym. Według firmy udało się ją uprościć: złożoność przeniesiono z precyzyjnego wykonania mechanicznego do sterowania definiowanego programowo, z użyciem matryc produkowanych masowo płaskich magnesów.

Firma twierdzi, że zbudowała i uruchomiła pierwszy na świecie nadprzewodzący zestaw magnesów zdolny wytwarzać złożone pola potrzebne komercyjnym układom stellaratora. Otrzymała też certyfikat Departamentu Energii dla kamienia milowego wstępnego projektu Helios, jako pierwszy beneficjent z takim wyróżnieniem. Nowe pieniądze mają posłużyć na drugi zakład produkcji magnesów w północnym New Jersey oraz na wsparcie wyboru lokalizacji i budowy Eos, wielkoskalowego zintegrowanego stellaratora. Thea zapowiada, że wybierze miejsce dla Eos jeszcze w tym roku i podwoi zespół.

Konwersja bezpośrednia, z zastrzeżeniami

Wynik Realta Fusion jest najściślej ograniczony z całej czwórki. 19 czerwca 2026 roku, pracując z University of Wisconsin-Madison na urządzeniu Wisconsin HTS Axisymmetric Mirror, Realta pokazała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na elektryczność. Opisuje to jako pierwszy taki przypadek w wykonaniu komercyjnej firmy fuzyjnej z plazmą fuzyjną. Konwerter zastępuje środkową tarczę w zespole pierścienia końcowego WHAM i spowalnia naładowane cząstki opuszczające stożek strat zwierciadła za pomocą potencjału elektrostatycznego.

Firma wyraźnie określa skalę: jednostopniowy prototyp, zbudowany z trzech zazębionych siatek, pobiera kilka amperów przy około 100 woltach, co wystarcza na kilka żarówek. Realta mówi też wprost, czego nie pokazała. To ani demonstracja produkcji energii netto, ani konwersja na dużą skalę mocy pochodzącej z fuzji, kamienie milowe, które firma zamierza realizować na przyszłych urządzeniach. WHAM pracuje tylko na deuterze, więc większość bezpośrednio przetworzonej energii to moc wejściowa dostarczona przez firmę, nie moc fuzyjna.

Pracując zgodnie z filozofią "najpierw spraw, żeby działało, potem spraw, żeby działało dobrze", teraz na nas spoczywa skalowanie tego, co zrobiliśmy na WHAM, do zdolności rzędu kilku kW, a docelowo kilku MW w naszych przyszłych urządzeniach.

Kontekstem dla tej ostrożności jest arytmetyka. Realta zauważa, że w pierwszej generacji elektrowni deuterowo-trytowych 80 procent uzysku przychodzi w postaci wysokoenergetycznych neutronów, a 20 procent jako naładowane cząstki alfa. Bezpośrednio można wychwycić tylko część naładowaną; reszta przechodzi przez cykl termiczny. Firma argumentuje, że konwersja bezpośrednia może z czasem pokryć własne zapotrzebowanie systemu na moc wejściową, ale to cel projektowy, nie pomiar.

Na tle tego wszystkiego ITER. CNET podał w maju 2026 roku, że International Thermonuclear Experimental Reactor na południu Francji ma szacowany koszt 22 mld dolarów i jest zaprojektowany do utrzymywania plazmy o temperaturze 150 mln stopni Celsjusza, dziesięć razy wyższej niż jądro Słońca, za pomocą nadprzewodzących magnesów utrzymywanych kilka stopni powyżej zera absolutnego. Pęknięcia w rurociągach osłony cieplnej wykryto w 2020 roku, podobnie jak odkształcenia spawalnicze i zakłócenia pandemiczne. Doprowadziło to do wieloletniego opóźnienia i potrzeby dodatkowych 5 mld dolarów na pokrycie napraw.

Główny doradca strategiczny ITER, Laban Coblentz, ujął współpracę bez ogródek: to, że Chiny i Rosja współpracowałyby ze Stanami Zjednoczonymi i Europą, a także Koreą, Indiami i Japonią, jest albo genialne, albo szalone. Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER, powiedział, że projekt jest finansowany publicznie i należy do wiedzy świata. W porozumieniu dotyczącym ITER uczestniczy ponad 30 krajów, a każde państwo członkowskie ma dostęp do nauki, która z niego wynika.

Wzorzec w wynikach

Czytane razem, wyniki z 2026 roku pokazują, że prywatna fuzja posuwa się naprzód wąskimi, sprawdzalnymi krokami: temperatura, paliwo, runda finansowania, konwerter pobierający ampery. Żaden z nich nie jest energią netto. Kampania D-T w Helionie to jeden etap programu testów nastawionego na inne paliwo. Eos Thea Energy nie ma jeszcze lokalizacji. Konwerter Realty to prototyp na maszynie, która nie spala paliwa fuzyjnego w skali elektrowni.

ITER tymczasem robi coś, czego sektor prywatny nie może: buduje wspólny łańcuch dostaw i publikuje fizykę, która obniża ryzyko wszystkim innym, jak zauważa relacja CNET. Każdy problem rozwiązany przez ITER to o jeden problem mniej dla start-upu. Koszt mierzy się w dekadach i miliardach, a rachunek za naprawę jest już publiczny.

Uczciwy bilans wyników badań nad energią fuzyjną w 2026 roku wygląda więc tak: prawdziwy sprzęt, prawdziwa diagnostyka, prawdziwe pieniądze i nikt, kto twierdziłby, że ma działającą elektrownię. Prywatne firmy idą szybko, bo mogą tanio ponieść porażkę na małych maszynach. Projekt publiczny idzie wolno, bo musi odnieść sukces raz, w dużej skali, na oczach ponad 30 rządów. Jedno i drugie jest potrzebne. Żadne nie jest skończone.