Nocne pociągi wracają do europejskich rozkładów, ale tunele się spóźniają

Warszawa zbliżyła się do Monachium, Berlin przesunął się w stronę Paryża, a Akwizgran znalazł się bliżej Salzburga. Te trzy pary miast zyskały bezpośrednie pociągi nocne przy zmianie rozkładu jazdy w grudniu 2023 roku. Pisał o tym Guardian 14 grudnia 2023 roku. Żadna z tych par nie miała wtedy bezpośrednich pociągów dziennych.

Przewoźnicy w całej Europie wprowadzili rozkłady na 2024 rok 10 grudnia 2023 roku. Wyjątkami były Hiszpania, Polska i kraje bałtyckie. W Wielkiej Brytanii zmiany były niewielkie: kilka dodatkowych pociągów w dni powszednie między Nottingham i Birmingham oraz dalsze cięcia w usługach TransPennine Express.

Co faktycznie ruszyło

Pociąg nocny z Monachium do Warszawy wyjechał z Bawarii wieczorem 10 grudnia 2023 roku. Był to pierwszy bezpośredni odjazd z Bawarii do Polski od 2010 roku, jak podaje Guardian. Ten sam artykuł opisuje nowy wagon sypialny Euronight łączący Salzburg z Krakowem, którego podróż trwa prawie 10 godzin. Cat Jones, dyrektor generalna operatora podróżnego Byway, powiedziała Guardianowi, że nowe pociągi wywołują poruszenie w jej firmie: "Możemy teraz łączyć miejsca na wakacjach tam, gdzie wcześniej nie było bezpośrednich pociągów."

Paryż i Berlin odzyskały bezpośredni pociąg nocny. Wróciło połączenie przerwane na początku pandemii, gdy po raz ostatni kursował pociąg Kolei Rosyjskich z Paryża do Berlina i Moskwy. Nightjet wyjeżdża teraz z Akwizgranu tuż po 21:00 i dociera do Halle 10 godzin później. Drezno zyskało wagony sypialne do Budapesztu, Wiednia i Grazu. We Francji Béziers i Montpellier uzyskały w niektóre noce bezpośrednie połączenia nocne z Paryżem, a na trasie bez konkurencyjnych pociągów dziennych dodano połączenie z Aurillac do Paryża. Francuskie pociągi nocne nie mają wagonów sypialnych, tylko rozkładane fotele od 19 euro i miejsca leżące od 29 euro, jak podał Guardian.

Nie każda zmiana była dodaniem czegoś. Aarhus straciło dwa bezpośrednie pociągi dziennie do Hamburga. W zamian ma połączenie przesiadkowe co dwie godziny, z przesiadką na tym samym peronie w Kolding. Norymberga straciła pięć bezpośrednich pociągów dziennie do Czech.

Dane o emisjach i problem z cenami biletów

Branża kolejowa opublikowała własną analizę emisji. Rail Delivery Group podała 27 lutego 2024 roku, że pociągi na najbardziej uczęszczanych trasach biznesowych w Wielkiej Brytanii generują mniej niż połowę dwutlenku węgla emitowanego przez samochód elektryczny na baterie. Średnio na 100 najpopularniejszych trasach podróży biznesowych samochód z silnikiem Diesla lub benzynowy wytwarzał dziewięć razy więcej dwutlenku węgla niż podróż pociągiem, hybryda plug-in cztery razy więcej, a samochód elektryczny na baterie prawie dwa i pół raza więcej.

Trasa z Edynburga do London Kings Cross to 116 kg CO2 w samochodzie z silnikiem Diesla, 31,8 kg w samochodzie na baterie i 12,7 kg na osobę pociągiem, według danych RDG. Guardian zauważył jednak, że bilety jednorazowe w LNER, głównym przewoźniku na tej trasie, kosztowały wówczas 183 funty bez wcześniejszej rezerwacji, podczas gdy średnie koszty paliwa dla małego samochodu benzynowego na dystansie 400 mil wynosiły około 50 funtów. Michael Solomon Williams z Campaign for Better Transport powiedział gazecie: "Podróż pociągiem jest zawsze bardziej ekologiczna niż jazda samochodem i staje się jeszcze bardziej ekologiczna, gdy elektryfikuje się więcej tras kolejowych. Często jest też szybsza, ale teraz musimy zadbać o to, żeby była również tańsza."

Jacqueline Starr, dyrektor generalna RDG, powiedziała, że dane pozwolą firmom dokładnie mierzyć emisje na 100 najpopularniejszych kolejowych trasach biznesowych. Powiedziała: "Wszyscy mamy obowiązek zmniejszać nasz ślad węglowy, a dane, które opublikowaliśmy, pokazują, że kolej jest ekologicznym wyborem w podróżach między naszymi miastami."

Tunele stojące za rozkładami jazdy

Przepustowość dla większej liczby pociągów nocnych zależy od infrastruktury, która się spóźnia. CNN poinformowało 26 maja 2026 roku, że Europejski Trybunał Obrachunkowy ustalił w styczniu, iż koszty ośmiu dużych projektów transeuropejskiej sieci transportowej wzrosły średnio o 82% względem wstępnych szacunków. Średnie opóźnienie w pięciu projektach wynosi 17 lat. UE nie dotrzyma terminu 2030 na modernizację 10 850 mil korytarzy kolejowych.

Szwajcarski Tunel Bazowy Gottharda, otwarty w 2016 roku kosztem 11,3 mld dolarów, skrócił czas podróży z Zurychu do Mediolanu do dwóch i pół godziny z czterech godzin starą trasą. Jego dwa równoległe tunele biegną w najgłębszym punkcie ponad 7 500 stóp pod alpejskimi szczytami. Tunel pod Fehmarnbelt pod Morzem Bałtyckim, 18-kilometrowe połączenie zatapiane między Danią i Niemcami, ma budżet budowy ponad 7 mld euro (7,1 mld dolarów) i ma zostać otwarty w 2029 roku, jak podaje CNN. Jego dyrektor techniczny Jens Ole Kaslund powiedział, że podróż z Kopenhagi do Hamburga skróci się z około czterech i pół godziny do dwóch i pół godziny.

Nick Brooks, sekretarz generalny grupy lobbingowej przewoźników kolejowych ALLRAIL, powiedział CNN: "Megaprojekty takie jak Tunel Bazowy Brenner, Lyon-Turyn i Fehmarn Belt mogą zmienić zasady gry dla europejskiej kolei."

Poza dużymi korytarzami część pracy wykonuje subsydiowanie przez państwo. Rząd Chorwacji potwierdził, że utrzyma darmowy publiczny transport kolejowy dla dzieci, uczniów, studentów studiów stacjonarnych, emerytów i obywateli powyżej 65. roku życia. Od 1 stycznia 2026 roku rozszerzył go na posiadaczy Karty Osoby z Niepełnosprawnością, krajowej lub europejskiej, uprawniającej do podróży pociągiem, jak podał Croatia Week. Uprawnieni mieszkańcy żupanii istryjskiej mogą też podróżować bezpłatnie bezpośrednimi połączeniami Pula-Zagrzeb, przywróconymi 20 czerwca 2025 roku. Kursują przez Słowenię w piątki w stronę Puli i w niedziele w stronę Zagrzebia.

Nic z tego nie rozwiązuje arytmetyki, która najbardziej liczy się dla podróżnego wybierającego między miejscem w pociągu a samochodem. Nowe trasy i pociągi o niższej emisji istnieją. To, czy cena biletu ułatwia wybór, jest osobnym pytaniem, na które rozkłady jazdy nie odpowiadają.