Prywatna fuzja notuje trzy premiery w sześć miesięcy, ITER wciąż czeka

Twierdzenie pochodzi z serwisu informacyjnego samego Heliona i zostało opublikowane 13 lutego 2026 roku. Polaris, siódmy prototyp w historii firmy, wykazał mierzalną fuzję deuteru i trytu oraz osiągnął temperaturę plazmy 150 milionów stopni Celsjusza. Helion z Everett w stanie Waszyngton uruchomił Polarisa pod koniec 2024 roku.

Firma podaje, że 100 milionów stopni Celsjusza to progowa temperatura plazmy dla maszyny fuzyjnej o znaczeniu komercyjnym. Jej szósty prototyp, Trenta, ustanowił ten próg, więc nowa wartość to rekord, który Helion pobił sam. Kampania z deuterem i trytem to jeden etap dłuższego programu testów. Helion zapowiada dalsze podnoszenie temperatury w Polarisie, żeby osiągnąć warunki dla fuzji deuteru z helem-3, paliwa, które zamierza stosować w pracy komercyjnej. Prace mają być kontynuowane w kolejnych kampaniach testowych.

W komunikacie cytuje się dwóch badaczy z zewnątrz. Ryan McBride, który pracował w Sandia National Laboratories i wykładał inżynierię jądrową na University of Michigan, powiedział, że przejrzał dane diagnostyczne i nazwał dowody na fuzję deuterowo-trytową oraz temperatury powyżej 13 keV ekscytującymi. Alan Hoffman, który kierował wczesnymi pracami nad konfiguracją odwróconego pola na University of Washington, stwierdził, że nadal widzi skalowanie tej technologii. Oba cytaty pochodzą z ogłoszenia firmy, a nie z niezależnej publikacji recenzowanej.

Dwa kolejne wyniki, oba z gwiazdką

Realta Fusion twierdzi, że 19 czerwca 2026 roku jako pierwsza prywatna firma fuzyjna wykazała bezpośrednią konwersję energii kinetycznej plazmy na elektryczność. Prace prowadziła z University of Wisconsin-Madison na urządzeniu prototypowym WHAM. Konwerter, zamontowany w miejscu dysku centralnego na zespole pierścieni końcowych, wyhamowuje naładowane cząstki opuszczające stożek strat zwierciadła za pomocą potencjału elektrostatycznego i zamienia ich energię kinetyczną na prąd. Realta podaje, że jednostopniowe urządzenie pobiera kilka amperów przy około 100 woltach, co wystarcza do zasilenia kilku żarówek.

Firma jasno mówi o ograniczeniach. To nie jest produkcja energii netto ani konwersja na dużą skalę energii pochodzącej z fuzji, bo WHAM jest zwierciadłem w skali prototypu pracującym wyłącznie na deuterze. Większość przetworzonej energii to więc moc wejściowa, a nie uzysk z fuzji. Realta zapowiada skalowanie konwertera do zdolności kilku kilowatów, a docelowo kilku megawatów, na przyszłych urządzeniach.

Wkład Thea Energy to pieniądze i zatwierdzenie projektu, nie plazma. 27 maja 2026 roku spółka z Kearny w New Jersey ogłosiła rundę Series B o wartości 100 milionów dolarów, prowadzoną przez US Innovative Technology Fund Thomasa Tulla, z udziałem General Innovation Capital Partners, Linse Capital i długiej listy innych inwestorów. Thea komercjalizuje stellarator, konstrukcję z magnetycznym utrzymaniem plazmy, która wyszła z Princeton University i Princeton Plasma Physics Laboratory w 2022 roku.

Finansowanie następuje po certyfikacji przez Departament Energii USA kamienia milowego projektu wstępnego Helios. Według firmy czyni ją to pierwszym beneficjentem tego wyróżnienia w ramach programu Milestone-Based Fusion Development Program. Thea podaje, że zbudowała i uruchomiła układ nadprzewodzących magnesów zdolny wytwarzać złożone pola potrzebne stellaratorom, i planuje wybrać lokalizację dla swojego zintegrowanego systemu Eos jeszcze w tym roku.

Porównanie, którego nikt nie uniknie

Naprzeciw tego stoi ITER, finansowany ze środków publicznych projekt międzynarodowy na południu Francji, opisany przez CNET w maju 2026 roku jako największy światowy zakład o energię fuzyjną. Komora próżniowa w kształcie obwarzanka ma utrzymywać plazmę w temperaturze 150 milionów stopni Celsjusza, tej samej, którą teraz podaje Helion, ale w znacznie większej skali i z nadprzewodzącymi magnesami utrzymywanymi kilka stopni powyżej zera absolutnego. CNET szacuje koszt na 22 000 000 000 dolarów, z dodatkowymi 5 000 000 000 dolarów potrzebnymi po wykryciu pęknięć w rurach osłony cieplnej w 2020 roku, wraz z odkształceniami spawalniczymi i zakłóceniami pandemicznymi.

Opóźnienie ma znaczenie dla odczytania wyników sektora prywatnego. Celem ITER jest rozwiązanie problemów raz, publicznie, dla ponad 30 państw członkowskich, których badacze mają dostęp do nauki. Jak powiedział CNET główny doradca strategiczny ITER Laban Coblentz, projekt stał się wzorem współpracy krajów o różnych ustrojach na przestrzeni dziesięcioleci. Javier Artola, naukowiec modelujący zachowanie plazmy w ITER, nazwał go wiedzą świata.

Prywatne maszyny mogą posuwać się szybciej częściowo dlatego, że próbują mniej. Helion osiągnął 150 milionów stopni w urządzeniu, które firma określa jako prototyp, nie elektrownię. Konwerter Realty zapalił żarówki. Kamień milowy Thei to certyfikacja projektu, nie działający reaktor.

Co jest faktycznie udowodnione

Trzy rzeczy można stwierdzić z rozsądną pewnością. Prywatne firmy fuzyjne wytwarzają teraz dane, które zewnętrzni eksperci są gotowi publicznie komentować, nawet jeśli te komentarze towarzyszą firmowym komunikatom prasowym. Drogi techniczne różnią się wyraźnie: konfiguracja odwróconego pola Heliona, zwierciadło magnetyczne Realty, stellarator Thei i tokamak ITER nie są wariantami jednej maszyny.

Dystans między wynikiem a elektrownią pozostaje duży. Helion podaje, że w lipcu 2025 roku rozpoczął budowę w lokalizacji Orion w Malaga w stanie Waszyngton, gdzie zamierza dostarczać energię z fuzji do sieci dla Microsoftu. Thea planuje budowę pierwszej elektrowni Helios przed końcem dekady i mówi o rozmowach z ponad tuzinem potencjalnych odbiorców energii.

Żadna z firm nie opublikowała recenzowanego dowodu na dodatni bilans energetyczny. Dopóki to się nie stanie, uczciwe podsumowanie jest takie, że sektor ma kilka wiarygodnych premier, każda węższa niż nagłówek, a publiczny projekt we Francji jest spóźniony, przekracza budżet i wciąż pozostaje punktem odniesienia dla wszystkich.