Chiny zaciskają kontrole eksportowe: od fabryk chipów po talenty AI i fabryki robotów

Informacja o ograniczeniach w podróżach pojawiła się 28 września. Bloomberg napisał, że agencje rządowe zaczęły powiadamiać zainteresowanych, iż małżonkowie i dzieci niektórych menedżerów od AI i chipów muszą uzyskać zgodę Pekinu przed wyjazdem za granicę, nawet na krótko. Tego samego dnia doniesienie powtórzył Business Standard, a za nim Business Times.

To nie jest całkowity zakaz. To zgoda na wyjazd i ta różnica streszcza całą politykę. Bloomberg podał w maju, że od początku roku Pekin ograniczał zagraniczne podróże czołowym specjalistom od AI w prywatnych firmach, między innymi w Alibabie i DeepSeek, ale rozszerzenie na rodziny jest nowe. Dwie osoby powiedziały Bloombergowi, że resorty zdążyły już powiadomić kilka osób. Te same osoby dodały, że nie jest jasne, czy ograniczenia obejmują wszystkich członków rodzin.

Osobno 15 września weszły w życie przepisy wykonawcze dotyczące zakazów wyjazdu. Obejmują sprawy od śledztw karnych po potencjalne naruszenia bezpieczeństwa przemysłowego i technologicznego, a nazwiska będą dopisywane z czasem. Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych nie odpowiedziało na wysłaną faksem prośbę o komentarz.

Chipy: ekspansja za 5,2 mld dol. kupuje u siebie

Najczystszy przykład kierowania pieniędzy do krajowych łańcuchów dostaw to poniedziałkowe zgłoszenie giełdowe ChangXin Memory Technologies. CXMT, największy chiński producent DRAM notowany na Gwiezdnym Rynku, planuje zainwestować 34,9 mld juanów (5,2 mld dol.) w ekspansję, podał 29 września SCMP, powołując się na źródło. Z tego 24,1 mld juanów trafia na nowy projekt badawczo-rozwojowy, a 10,8 mld juanów na drugi etap bazy testowania wafli.

Właśnie linia badawczo-rozwojowa zasługuje na uwagę. Blisko 22,4 mld juanów, około 93 proc. budżetu projektu, jest przeznaczone na zakup sprzętu, czytamy w zgłoszeniu, a źródło powiedziało SCMP, że spółka wyznaczyła „agresywny” cel zakupów u lokalnych dostawców urządzeń do produkcji chipów. Ten dokument zakupowy jest jednocześnie polityką przemysłową. Podważa też założenie, że kontrole eksportowe po prostu hamują chińskie firmy: kapitał nadal płynie, tylko płynie do krajowych dostawców, którzy mają teraz gwarantowanego odbiorcę.

Skala zakładu nie jest subtelna. To mniej więcej wielkość średniej europejskiej kategorii budżetowej na półprzewodniki, wymierzona w produkt, który Stany Zjednoczone próbowały trzymać z dala od chińskich rąk.

Roboty: 77,9 proc. światowych dostaw

O kontrolach eksportowych mówi się zwykle jak o hamulcu. Liczby dotyczące robotów humanoidalnych wskazują na inny mechanizm. W pierwszej połowie 2026 roku Chiny dostarczyły ponad 19 000 robotów humanoidalnych, co dało 77,9 proc. światowych dostaw. Takie dane przypisuje się IDC, a 29 września napisał o nich TechNode. Światowe dostawy sięgnęły blisko 25 000 sztuk, o 432,1 proc. więcej rok do roku.

IDC podniosło też prognozę światowych dostaw robotów humanoidalnych w 2030 roku do ponad 750 000 sztuk. TechNode podaje, że źródłem tych liczb jest chiński serwis IT Home.

Te dwie historie czytane razem układają się w niewygodny wzór dla każdego, kto zakładał, że reżim kontroli eksportowych odetnie Chiny od zaawansowanej produkcji. W pamięciach państwo finansuje krajowych producentów narzędzi, żeby zastąpili zagranicznych. W robotach humanoidalnych chińskie fabryki już dominują w światowym wolumenie, zanim wokół tej kategorii zdążyła się rozwinąć poważna rozmowa o kontroli eksportu. Dźwignia polityczna i baza przemysłowa nie biegną w tym samym tempie.

AI: 700 mln użytkowników i sprzęt, który za tym idzie

Popyt wewnętrzny daje strategii przestrzeń. Pod koniec czerwca chińska baza użytkowników generatywnej AI przekroczyła 700 mln, czyli ponad połowę populacji, podał 29 września South China Morning Post, cytując dane opublikowane we wtorek przez Chińskie Centrum Informacji Sieciowej. To o 16 proc. więcej niż pod koniec 2025 roku, gdy Chiny miały 602 mln użytkowników i współczynnik penetracji 42,8 proc.

Najczęstsze zastosowanie to usługi pytań i odpowiedzi: 76 proc. badanych używało generatywnej AI do szukania odpowiedzi. Około 48 proc. sięgało po narzędzia AI do obróbki zdjęć lub wideo, 38 proc. do przetwarzania tekstu, a 33 proc. do podsumowań pracy, notatek ze spotkań albo prezentacji. Raport podał też, że 39 proc. użytkowników kupiło w poprzednich sześciu miesiącach smart sprzęt przez internet. Ta liczba ma znaczenie dla każdego, kto próbuje ustalić, skąd weźmie się następna kategoria eksportowa.

Samochody: Hyundai buduje chiński samochód dla świata

Sektor motoryzacyjny pokazuje tę samą logikę, tylko z obcą plakietką na masce. Beijing Hyundai, chińska spółka joint venture Hyundaia, wprowadziła we wtorek Ioniq V w ograniczonej czasowo cenie startowej 99 900 juanów (14 820 dol.), podał 29 września CnEVPost. Sugerowane ceny detaliczne wynoszą od 109 900 do 139 900 juanów, a rabaty na start sięgają 8000 lub 10 000 juanów w zależności od wersji. Nowy wariant podstawowy i rabaty obniżyły cenę startową o 20 000 juanów względem kwoty z przedsprzedaży ogłoszonej w sierpniu na targach w Chengdu.

Ten samochód to studium zależności. CATL dostarcza akumulatory litowo-żelazowo-fosforanowe o pojemności 53,48 kWh i 66,85 kWh, z zasięgiem CLTC 540 km i 650 km. Momenta, notowana w Hongkongu, współtworzyła system wspomagania kierowcy L2+. Kabina działa na 27-calowym ekranie 4K z chipem Qualcomm Snapdragon 8295P, a system infotainment integruje Ernie Bot Baidu i Doubao ByteDance. Prace prowadziło chińskie centrum projektowe Hyundaia, a model jest przeznaczony także na inne rynki.

Hyundai zapowiedział 20 modeli w pełni elektrycznych i elektrycznych z wydłużonym zasięgiem produkowanych lokalnie w ciągu pięciu lat oraz cel 500 000 samochodów w Chinach do 2030 roku. Ioniq V jest jednym z pierwszych produktów tego planu.

Przeciwwaga: oferta broni, której nikt nie chce przypisać sobie

Nie każda historia o chińskiej polityce technologicznej dotyczy zdolności przemysłowych. W niedzielę ambasador USA w Chinach David Perdue powiedział Fox News, że Donald Trump zapytał Xi Jinpinga, czy Chiny chciałyby kupić amerykańską broń, podczas wizyty chińskiego przywódcy w Waszyngtonie w zeszłym tygodniu. The Guardian podał te słowa 28 września. Biały Dom powiedział New York Timesowi, że nie ma planów sprzedaży broni Chinom; Departament Stanu oświadczył, że prawo USA zakazuje takich transakcji i że „nie ma oferty ani planu sprzedaży broni Chinom”.

Chiny są eksporterem netto broni, a ich import uzbrojenia spadł o 72 proc. w latach 2021-2025 w porównaniu z poprzednim pięcioleciem, wynika z danych Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem, które cytuje Guardian. Ten epizod to mniej sygnał polityczny, a bardziej przypomnienie, jak luźno oba rządy koordynują swoje publiczne stanowiska.

Gdzie indziej wątki nadzoru i bezpieczeństwa wciąż się rozrastają. EFF wysłała komentarz do Komisji Policji w San Francisco, sprzeciwiając się proponowanej polityce dronów departamentu. Zwróciła uwagę, że liczba lotów wzrosła z około 350 użyć w 2024 roku do ponad 1100 od stycznia do sierpnia 2025 roku i do ponad 3500 w pierwszych pięciu miesiącach 2026 roku. The Intercept napisał 28 września, że wygenerowany przez AI raport wywiadowczy o chińskim statku na Bliskim Wschodzie, o którym pierwszy poinformował CNN 18 września, skłonił amerykańskie wojsko do przygotowań, by przechwycić jednostkę siłą.

Te dwie historie leżą poza teczką kontroli eksportowych, ale wyjaśniają, dlaczego teczka wciąż grubieje. Gdy AI służy do analizy wywiadowczej i policyjnego nadzoru w kraju, argument za kontrolą nad tym, kto jeszcze dostanie tę technologię, przestaje być abstrakcyjny.

Na razie najbardziej konkretny sygnał jest najmniej dramatyczny: zgłoszenie giełdowe, cena startowa, statystyka użytkowników. Chińska polityka technologiczna jest realizowana przez budżety zakupowe i premiery produktów, a kontrole eksportowe raczej za nią gonią, niż ją wyprzedzają.