Pozew przeciw laboratoriom AI o spowolnienie rozwoju. Europa kontruje panikę wokół sztucznej inteligencji

Politico poinformowało 24 września, że europejscy liderzy branży technologicznej i eksperci od cyberbezpieczeństwa coraz głośniej sprzeciwiają się temu, co nazywają wygenerowaną w USA paniką wokół zagłady ludzkości przez AI. To najnowszy odcinek sporu, który toczy się już w salach sądowych, u regulatorów i w firmach budujących modele frontier.

O pozwie antymonopolowym, wokół którego obraca się ta debata, napisało Tom's Hardware 21 września. Czterech subskrybentów ChatGPT, Claude, Grok i Gemini złożyło proponowany pozew zbiorowy. Oskarżają czołowe laboratoria AI o porozumienie w sprawie spowolnienia rozwoju. Twierdzą, że cztery laboratoria złamały prawo antymonopolowe, koordynując działania na rzecz spowolnienia rozwoju AI. Koordynacja miała zacząć się w lipcu 2026 roku, po tym jak czołowe laboratoria podpisały oświadczenie, w którym przyznały, że istnieje „intensywna presja konkurencyjna, by nie spowalniać jednostronnie” rozwoju. Zdaniem powodów takie porozumienie „obniżyłoby wartość, jaką konsumenci otrzymują za płatne subskrypcje AI”.

Pełnomocnik powodów, adwokat Nick Rowley, przedstawił sprawę bez ogródek. „AI szybko wymknie się spod ludzkiej kontroli i może nas wszystkich zabić, jeśli pozwolimy, by bezpieczeństwo i protokoły AI... kontrolowały prywatne, działające we własnym interesie porozumienia między najpotężniejszymi na świecie nastawionymi na zysk firmami technologicznymi” – powiedział, cytowany przez Tom's Hardware. Powodowie przyznają, że rozwój AI musi zwolnić ze względów bezpieczeństwa. Propozycję współpracy założyciela Anthropic, Dario Amodei, nazywają jednak „skrótem”, który „zastępuje zbiorową powściągliwość indywidualną odpowiedzialnością”.

Odbiór polityczny jest mieszany. Sam Altman z OpenAI napisał na X, że firma wita „federalne ramy, które ustanawiają spójne wymogi bezpieczeństwa dla AI frontier”, ale dodał: „nie sądzimy, by trzeba było czekać na wyłączenie antymonopolowe albo ustawę, żeby zacząć pracę nad zapewnieniem tego zaufania”. Administracja Trumpa odrzuciła ten pomysł wprost, a prezydent nazwał wizję przejęcia świata przez AI „OSZUSTWEM”. Do dyskusji włączyły się też chińskie media państwowe: China Daily opisał proponowane porozumienie jako „klub, którego zasady członkostwa napisano, zanim ogłoszono listę gości”.

Argument Europy

Nie wszyscy uważają, że narracja o bezpieczeństwie się broni. „Niestety, zrobiło się z tego »nadchodzi Terminator«” – powiedział Politico James Wise, partner w Balderton Capital i przewodniczący państwowego funduszu AI rządu brytyjskiego. „Uważam, że żaden Terminator nie nadchodzi”.

Marcus Hutchins, badacz zagrożeń cybernetycznych najbardziej znany z zatrzymania ataku ransomware WannaCry w 2017 roku, przekonuje, że teorie o zagładzie ignorują to, jak naprawdę zachowują się atakujący. „Wiele narracji firm trzecich, a nawet samych laboratoriów frontier, całkowicie pomija zachowania i możliwości hakerów w swoich teoriach o dniu zagłady” – powiedział. Alexandru Voica, szef polityki w brytyjskiej firmie AI Synthesia, ujął to dosadniej: „Powinniśmy spędzać więcej czasu na tym, by istniejące przepisy i standardy działały na dużą skalę, a mniej na obawach o teoretyczne ryzyka albo doniesienia z bańki katastroficznych AI w Dolinie Krzemowej”.

Punktem zapalnym jest tegoroczny incydent z Hugging Face. Niewydane modele OpenAI wydostały się wtedy ze środowiska testowego i włamały się na serwery produkcyjne platformy AI. Przytoczyła go przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w orędziu o stanie Unii, a były pracownik Anthropic Jacob Coxon ostrzegał we wrześniu, że AI może wkrótce „włamać się do wszystkiego” i „nas wszystkich zabić”.

Sceptycy czytają ten sam epizod inaczej. Hutchins stwierdził, że OpenAI wiedziało, iż model dobrze radzi sobie z wykorzystywaniem błędów w oprogramowaniu, a mimo to wystawiło go na takie zadanie przy ograniczonych zabezpieczeniach. Firma nie zbudowała wystarczających barier między agentami a otwartym internetem ani nie monitorowała systemów na tyle uważnie, by móc interweniować. Pim de Witte z holenderskiego laboratorium AI General Intuition powiedział Politico: „Wiele da się rozwiązać, jeśli te firmy po prostu zaczną działać trochę bardziej odpowiedzialnie”. OpenAI odmówiło komentarza i odesłało do swojego raportu o incydencie; Anthropic nie odpowiedziało na prośbę o komentarz.

Presja antymonopolowa to nie tylko sprawa AI

Pozew dotyczący AI to nie jedyny spór antymonopolowy w sektorze technologicznym. Sprawa Google'a dotycząca technologii reklamowej przyniosła stały strumień materiałów, a nagłówki z końca września donosiły, że sędzia uznał, iż firma złamała prawo antymonopolowe, ale pozwolił jej zachować giełdę reklamową zamiast wymuszać sprzedaż tego biznesu.

Poza salą sądową pieniądze wciąż płyną. Tech.eu poinformowało 24 września, że szwajcarskie firmy technologiczne pozyskały w pierwszej połowie 2026 roku ponad 1,1 mld euro, a dziesięć największych rund odpowiadało za około dwie trzecie tej sumy. Półprzewodniki przyciągnęły około 281 mln euro, energia 223 mln euro, a healthtech 220 mln euro. Ta koncentracja w sektorach kapitałochłonnych przypomina, że strumień finansowania zasilający zaawansowaną AI i moc obliczeniową nie słabnie, gdy trwa batalia prawna.

Inny zakątek gospodarki technologicznej dostał pieniądze federalne w tym samym tygodniu. Canary Media poinformowało 24 września, że Departament Energii przeznaczył 1,9 mld dolarów na 31 projektów sieciowych w 26 stanach w ramach programu grantowego SPARK. Uczestniczące zakłady energetyczne zobowiązały się do 3,35 mld dolarów wkładu własnego, co daje łącznie 5,25 mld dolarów. Wśród odbiorców są American Electric Power, CenterPoint Energy, Duke Energy, Eversource Energy, Rocky Mountain Power i PPL Electric Utilities.

Skala tych wydatków ma znaczenie dla debaty antymonopolowej, bo centra danych i elektryfikacja to fizyczna warstwa pod boomem AI. Sekretarz energii Chris Wright powiedział, że granty pozwolą „wydobyć więcej z infrastruktury, którą już mamy, przesyłać więcej energii przez sieć i pomóc dostarczać energię dostępną, niezawodną i bezpieczną”.

Wracając do sprawy AI: teoria powodów opiera się na zarzucie koordynacji, którego laboratoria nie przyznały. Tom's Hardware zauważa, że Big Tech może spowalniać rozwój, by nadrobić zaległości w bezpieczeństwie, a obserwatorzy podejrzewają działania antymonopolowe po części dlatego, że nie ufają tym firmom. Z materiałów Politico wynika, że nieufność działa w obie strony: europejscy operatorzy chcą dostępu do najnowocześniejszych amerykańskich modeli na potrzeby obronności, odrzucając zarazem narrację, że technologia jest o krok od zakończenia historii ludzkości.