Rachunki za energię i boom AI: co kryzys energetyczny w Europie oznacza dla przemysłu

29 września minister energii Nowej Fundlandii i Labradoru powiedział, że drzwi prowincji są „otwarte na biznes” dla centrów danych AI. Słowa Lloyda Parrotta, o których informowało CBC News, padły podczas specjalnej sesji Izby Zgromadzenia poświęconej umowie z Churchill Falls. Minister mówił tam o sprzedaży nadwyżek energii wodnej operatorowi centrów danych. Rzecznik resortu potwierdził później mailowo, że firmy zwracały się do rządu prowincji.

Oferta jest prosta: niskoemisyjna energia wodna, zimny klimat, tania ziemia. Prezeska TechNL Andrea King powiedziała CBC, że Labrador spełnia większość tych warunków, ale ostrzegła, że decyzja nie zapada sama. „To nie jest tylko pytanie, czy to ma sens samo w sobie” – stwierdziła. „Trzeba spojrzeć na koszty ekonomiczne i koszty alternatywne tego, co jeszcze można by zrobić z tą energią”.

Europa zadaje to samo pytanie

Te same rachunki robi się w całej Europie. Ceny energii od dwóch lat duszą tam energochłonnych producentów. W materiale źródłowym nie ma ani jednej aktualnej ceny energii elektrycznej dla europejskiego przemysłu i ten tekst jej nie wymyśli. Pokazuje natomiast kierunek zmian po stronie popytu: więcej obliczeń, więcej elektryfikacji, więcej konkurencji o te same kilowatogodziny. Paris Marx, autor książki o centrach danych Hyperscale, podał w wątpliwość tę wymianę w relacji CBC. „Czy ma sens oddawanie tej energii centrom danych, skoro można by ją lepiej wykorzystać?” – zapytał. Marx zauważył też, że niektórzy operatorzy stosują już chłodzenie w obiegu zamkniętym, które zawraca wodę. To częściowa odpowiedź na lokalne zastrzeżenia.

Presja popytu to nie jedyna siła. 29 września Hannah Ritchie opublikowała analizę pracy profesora oksfordzkiego Nicka Eyre’a. Autor przekonuje w niej, że elektryfikacja obniża całkowite końcowe zapotrzebowanie na energię, a nie je podnosi. W modelu globalny końcowy popyt na energię spada z 416 eksadżuli dzisiaj do 247 EJ po transformacji, a popyt na energię elektryczną rośnie ze 110 EJ do 189 EJ. Wniosek w nagłówku: „Elektryfikacja to efektywność”.

Mechanizm to głównie straty przetwarzania. Samochód benzynowy zamienia w ruch około 20% energii, elektryczny około 80%. Budynki wymieniają kotły gazowe na pompy ciepła. Model zakłada, że 90% ogrzewania pomieszczeń zostanie zelektryfikowane, a reszta przejdzie na wodór, bo pełne zastąpienie nie opłaca się przy zimowych szczytach. Przemysł jest trudniejszy: procesów wysokotemperaturowych w większości nie da się zelektryfikować, więc przenoszą się na wodór.

Kto płaci, gdy ropa drożeje

Popyt na energię elektryczną jest właśnie przeprojektowywany, a rynek ropy wciąż dostarcza szoków. Według analizy w The Conversation, którą napisało dwóch ekonomistów zajmujących się energią i handlem, amerykańska ropa wzorcowa kosztowała 66 dolarów za baryłkę pod koniec lutego 2026 roku, przed atakami USA i Izraela na Iran, a 13 kwietnia osiągnęła 101 dolarów za baryłkę. Autorzy prześledzili, gdzie trafiają dodatkowe pieniądze. Głównie do firm naftowych, potem do akcjonariuszy w formie dywidend i skupu akcji albo do państw. Norwegia kieruje dochody do Government Pension Fund Global, wycenianego na ponad 2 000 000 000 000 dolarów. Rząd Arabii Saudyjskiej kontroluje niemal całe wydobycie, więc wysokie ceny zasilają wydatki publiczne. W Wielkiej Brytanii korzystają prywatni akcjonariusze, ale podatek od zysków z ropy i gazu zabiera znaczną część dla państwa. Ropa rosyjska podlega limitowi ceny: zachodni transport, ubezpieczenie i finansowanie mogą być używane tylko poniżej 60 dolarów za baryłkę, podaje artykuł.

Niektórzy stawiają na efektywność na poziomie chipu. 29 września Efficient Computer poinformowała, że pozyskała 97 000 000 dolarów w rundzie serii B prowadzonej przez TQ Ventures. Łączne finansowanie firmy wzrosło tym samym do 173 000 000 dolarów przy wycenie 650 000 000 dolarów. Na blogu firmy prezes Brandon Lucia twierdzi, że jej architektura daje od 10 do 100 razy lepszą efektywność energetyczną niż tradycyjne procesory. Mówi też, że Electron E1 jest już dostarczany masowo na potrzeby wbudowanej robotyki i dronów.

Tę liczbę trzeba traktować jako twierdzenie firmy, nie jako wynik porównawczy. Argument Lucii opiera się na prawie Amdahla: jeśli 10% obciążenia nie da się przyspieszyć, pułap zysku całego systemu wynosi 10 razy, niezależnie od tego, jak szybko działa reszta. Ta logika przemawia przeciwko akceleratorom o stałej funkcji, które dziś zapełniają hale danych.

Starsze materiały w źródle pokazują skalę. Oś czasu fotowoltaiki amerykańskiej Energy Information Administration odnotowuje, że pierwsze ogniwa PV zamieniały w prąd mniej niż 1% światła, a niektóre dzisiejsze ogniwa osiągają 40% sprawności. Sustainable Energy without the hot air Davida MacKaya, wciąż dostępna w internecie, stawiała ten sam argument po stronie popytu w 2008 roku: najpierw liczby, potem przymiotniki.

„Powiedzieliśmy, że nasze drzwi są otwarte na biznes i nie możemy się doczekać współpracy ze światem”. Lloyd Parrott, minister energii i górnictwa Nowej Fundlandii i Labradoru, cytowany przez CBC News.

Dla europejskiego przemysłu pytanie na najbliższą przyszłość jest mniej filozoficzne. Każde nowe centrum danych, każdy samochód elektryczny i każda pompa ciepła dokładają obciążenie do sieci, która wciąż jest przebudowywana. Rachunek trafia tam, gdzie zawsze: do tego, kto podpisuje umowę na dostawę energii.