ASML nie sprzedał w Europie nic. Giganci chipów i fotowoltaiki pod presją kosztów energii

W pierwszych dwóch kwartałach tego roku ASML nie sprzedał w Europie nic. Frank Heemskerk, wiceprezes wykonawczy ds. public affairs w holenderskim producencie maszyn do litografii w skrajnym ultrafiolecie, powiedział to wprost 25 września podczas panelu w Amsterdamie. Relację opublikował Tom's Hardware. Jego słowa były dosadne: "We are selling absolutely nothing in Europe. Because Europe is not investing and because no chip factories are being built in Europe."

Heemskerk określił europejski udział w przychodach ASML na 0%, wobec 1% w 2025 roku i 5% w 2024 roku. Liczby pochodzą z prezentacji inwestorskich i raportów kwartalnych samego ASML. Firma zaopatruje każdą fabrykę z najnowocześniejszą technologią w Azji i Stanach Zjednoczonych, więc nie chodzi o błąd zaokrąglenia. Kapitalizacja ASML wynosi około 660 000 000 000 dolarów i pod tym względem jest to największa spółka w Europie. Argument firmy jest taki, że UE od lat subsydiuje stronę podażową, czyli same fabryki, nie robiąc wystarczająco dużo, by zagwarantować popyt na produkowane w nich chipy. "There simply is no demand here for these kinds of highly specialised machines," mówił Heemskerk. "So apart from trying to attract investment with capital on the supply side, we should do much more to create demand."

Popyt to brakujący element

ASML rozmawia z przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen o agregowaniu i gwarantowaniu popytu na chipy produkowane w Europie. Pomysł miałby dać producentom ekonomiczny powód, by budować lub rozbudowywać zakłady na kontynencie. Heemskerk wskazał obszary takie jak sztuczna inteligencja przemysłowa, gdzie Europa wciąż ma szanse. Warunek jest jeden: nabywcy, czyli klienci klientów ASML, muszą zorganizować się zbiorowo. Tom's Hardware zauważa, że obraz nie jest jednolicie ponury. Intel prowadzi Fab 34 pod Leixlip w Irlandii i niedawno ogłosił inwestycję wartą 5 000 000 000 euro, by rozszerzyć tam produkcję procesorów w technologiach Intel 4 i Intel 3. ESMC, wspierane przez TSMC, Boscha, Infineon i NXP, buduje fabrykę pod Dreznem. Będzie kosztować około 15 000 000 000 euro i produkować chipy FinFET klasy 12nm/16nm oraz planarne 22nm/28nm na potrzeby motoryzacji i elektroniki użytkowej. Te projekty są realne. Są też małe w porównaniu z tym, co budują Stany Zjednoczone, Chiny i Indie. Heemskerk przekonuje, że bez zobowiązanych nabywców kolejna runda inwestycji może nie nadejść.

Ceny fotowoltaiki rosną na dwóch kontynentach z różnych powodów

W tym samym tygodniu, w którym ASML podał zerową sprzedaż w Europie, pv magazine opublikował 25 września swój Chinese PV Industry Brief. Wynika z niego, że ceny u producentów w Chinach rosną. Growatt zapowiedział podwyżkę cen falowników strunowych, hybrydowych i magazynowych, przemysłowych i komercyjnych szaf magazynowych oraz domowych systemów magazynowania o około 5% do 10% od 8 października. Firma tłumaczy to wyższymi kosztami surowców, ograniczoną podażą niektórych kluczowych komponentów i rosnącymi kosztami produkcji. Sungrow już wcześniej wprowadził podwyżki o około 5% do 15% dla kilku kategorii falowników fotowoltaicznych od 20 września. Ceny komponentów rosną też w chińskich przetargach. China South-to-North Water Diversion Group sfinalizowała w tym tygodniu przetarg ramowy na moduły na lata 2026-27, obejmujący 1,3 GW. Przetarg przewiduje 1 GW modułów TOPCon po średniej cenie przyznania około 0,72 juana (0,10 dolara) za wat oraz 300 MW modułów back-contact po około 0,778 juana za wat. Wśród zwycięzców części BC znaleźli się Longi, Aiko Solar i GCL System Integration. Różnica około 0,058 juana za wat daje modułom BC średnią premię około 8,1% nad TOPCon w tych samych ramach przetargowych. W Stanach Zjednoczonych kierunek jest ten sam, ale przyczyna jest polityczna. Anza, firma zajmująca się danymi o fotowoltaice i magazynowaniu energii, spodziewa się co najmniej 40-procentowego skoku cen modułów w USA po wejściu w życie ceł z sekcji 232 4 grudnia, podał pv magazine 26 września. Anza twierdzi, że mediana ceny importowanych modułów wynosiła 0,27 dolara za wat przed ogłoszeniem z 7 sierpnia, a obecnie wynosi 0,38 dolara za wat dla dostaw po 4 grudnia u dostawców, którzy już zmienili cenniki. Na 9 września 55% aktywnych dostawców na jej platformie miało ceny uwzględniające sekcję 232, co obejmowało 65% modułów na platformie. Dla europejskich nabywców obie historie prowadzą w tym samym kierunku: sprzęt i komponenty drożeją, nie tanieją. Chińskie podwyżki wynikają z kosztów wsadowych i niedoboru komponentów. Wzrost w USA to cło. Żadna z tych przyczyn nie jest historią popytu.

Kapitał płynie dalej, powoli

25 września Tech.eu poinformował, że nordycka spółka energetyczna Fortum dołączyła do Norrsken Evolve jako partner z ograniczoną odpowiedzialnością, inwestując przez swoje ramię innowacji i venture. Zobowiązanie przyszło po ostatecznym zamknięciu nadsubskrybowanego funduszu pre-seed Norrsken Evolve o wartości 62 000 000 euro tego lata. Norrsken Evolve wsparł ponad 80 firm, z których 75% pozyskało później kolejne finansowanie, podaje spółka.

"Europe has the talent and the technology to power its economy on clean electricity, and our founders are building the companies that will make that happen," powiedział Johan Attby, partner generalny w Norrsken Evolve. "What Fortum brings is the operational depth that financial investors cannot."

Fortum dostarcza energię do ponad dwóch milionów klientów, a jego główna działalność obejmuje niskoemisyjne wytwarzanie energii, obsługę klientów oraz ogrzewanie i chłodzenie. Inwestycja wpisuje się w kampanię Electro Union Norrsken, która wzywa UE do zobowiązania się do 50-procentowej elektryfikacji końcowego zużycia energii do 2040 roku. To cel, nie polityka, i daleko mu do gwarancji popytu, o które zabiega ASML. Tymczasem Departament Energii USA ogłosił 21 września rundę finansowania wartą 99 000 000 dolarów dla 21 projektów geotermalnych nowej generacji, o czym 26 września napisał CleanTechnica. Quaise Energy może otrzymać do 25 000 000 dolarów na swój projekt pokazowy Obsidian w środkowym Oregonie. DOE zapowiada, że dane z finansowanych projektów będą publiczne w jego Geothermal Data Repository. Umowy wciąż muszą zostać wynegocjowane. W Utah Fervo Energy osiągnęła pierwszy prąd w swojej elektrowni Cape Station w hrabstwie Beaver w tym tygodniu, o czym 25 września poinformował The Register. Pierwszy z trzech bloków GeoBlock o mocy 33 MW zaczął dostarczać energię do sieci i ma osiągnąć pracę komercyjną w przyszłym tygodniu, a kolejne 66 MW ma dołączyć do Nowego Roku. Fervo twierdzi, że lokalizacja może docelowo przekroczyć cztery gigawaty i pracuje nad 900 MW zakontraktowanej mocy. Google jest jednym z beneficjentów.

Czego Europie naprawdę brakuje

Jeśli odłożyć na bok szczegóły branżowe, pewien wzorzec się utrzymuje. Problemem Europy nie jest brak kapitału ani pomysłów. To brak nabywców gotowych zobowiązać się na dużą skalę, co Heemskerk z ASML powiedział wprost. UE subsydiowała fabryki i publikowała cele elektryfikacji, ale strona popytowa, czyli klienci klientów, nie została zorganizowana. Canary Media podał 25 września, że 87% amerykańskiej produkcji czystej energii powstało na obszarach wiejskich według stanu na ubiegły rok, zgodnie z analizą Rural Climate Partnership, a ponad 60% amerykańskich hrabstw z ograniczeniami dla energii odnawialnej to obszary wiejskie. Polityka budowania jest trudna wszędzie. Wersja europejska jest wolniejsza: żadnych fabryk, żadnych zamówień, żadnego udziału w przychodach. Zero procent ASML to liczba, którą warto obserwować.