Parlament Kosowa wybrał Justinę Shirokę Pulę na prezydentkę 81 głosami

Osiemdziesiąt jeden głosów, sześć minut zapasu

Parlament Kosowa wybrał Justinę Shirokę Pulę na prezydentkę w pierwszych minutach 7 października. Zdobyła 81 głosów w 120-miejscowym Zgromadzeniu i potrzebowała 80 [8][10][11].

Głosowanie zażegnało widmo czwartych wyborów parlamentarnych w ciągu niespełna dwóch lat w jednym z najbiedniejszych krajów Europy [10]. Zakończyło też pat, który na miesiące zablokował prace legislacyjne Zgromadzenia [2]. Ceną była zmiana prawa ograniczająca Izbę Specjalną Kosowa, przyjęta kilka minut wcześniej [8][9].

W głosowaniu wzięło udział 84 posłów. Shiroka Pula zdobyła 81 głosów, Eliza Hoxha z Demokratycznej Partii Kosowa (PDK) jeden, a dwa głosy uznano za nieważne, podał Turkiye Today [8]. Tajne głosowanie zaczęło się sześć minut przed północnym terminem [7]. Big News Network zauważył, że liczenie skończyło się 12 minut po północy. Według niektórych ekspertów zostawiało to pole do skargi prawnej, choć żadnej nie zapowiedziano [7]. Trybunał Konstytucyjny orzekł 23 września, że 60-dniowe okno zamknie się 6 października, a potem Zgromadzenie zostanie rozwiązane [8]. Porażka odesłałaby wyborców do urn, jak w czerwcu [10][11].

Shiroka Pula urodziła się w 1953 roku. Kieruje Akademią Nauk i Sztuk Kosowa, a w latach 2008-2011 była w rządzie [8][10]. Opisy tego stanowiska się różnią: Turkiye Today określił to stanowisko jako ministra energii i górnictwa, Reuters nazwał je ministrem gospodarki [8][10].

Umowa, która umożliwiła głosowanie

Vetevendosje Albina Kurtiego zawarła porozumienie z opozycyjną PDK w sprawie zmiany ustawy o Izbie Specjalnej Kosowa [8][9]. W zamian PDK poparła jego kandydatkę na prezydenta [8][9].

Parlament głosował nad poprawką do ustawy, zanim przeszedł do wyboru prezydenta [8]. Poprawka ogranicza jurysdykcję sądu i ustala maksymalny wyrok 15 lat za część przestępstw [8][9]. Pozwala odbywać część kar w Kosowie i otwiera drogę do prezydenckich ułaskawień [8][9]. Pierwotny tekst blokowałby ściganie zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości popełnionych w czasie wojny [8][9]. Ograniczałby jurysdykcję do przestępstw w Kosowie w bezpośrednim następstwie konfliktu [8][9]. Kurti nazywał wcześniej ten projekt pochopnym [9]. Gulf News podał, że poprawkę negocjowano w napiętym trybie w ostatnich godzinach przed północnym terminem [9].

Wcześniej tego dnia Kurti zgłosił kilka kandydatur [8]. Partie opozycyjne odrzuciły wszystkie, zanim wieczorem zaproponował Shirokę Pulę [8].

Dlaczego zmiana w sądzie ma znaczenie

Izba Specjalna Kosowa skazała byłego prezydenta Hashima Thaciego i trzech innych byłych dowódców Armii Wyzwolenia Kosowa (KLA) 16 września [10][11]. Razem czterej dostali 81 lat za zbrodnie wojenne w konflikcie z lat 1998-1999 [10][11]. Sam Thaci 25 lat [9]. Poprawka nie dotyka tych wyroków: cała czwórka zapowiedziała apelacje w istniejącej procedurze sądu [8][9].

Policja użyła gazu łzawiącego i armatek wodnych w poniedziałek przed głosowaniem, żeby rozproszyć demonstrantów [10][11]. Protestujący chcieli przyjęcia zmian w sądzie [10][11].

Po przyjęciu ustawy tysiące ludzi zebrały się w pobliżu parlamentu [8][9]. Nad Prisztiną wystrzeliły fajerwerki [8][9]. Sąd powstał na mocy prawa Kosowa, żeby ścigać przestępstwa etnicznie albańskich partyzantów w czasie wojny i tuż po niej [8][9]. Ma siedzibę w Hadze [8][9]. Partie opozycyjne i organizacje weteranów krytykują go od lat [8][9].

Pat, który kosztował już trzy wybory

Vetevendosje wygrała trzy wybory parlamentarne od lutego 2025, w tym przedterminowe w grudniu 2025 i w czerwcu 2026 [2]. Żadne nie dało jej dwóch trzecich mandatów potrzebnych do obsadzenia prezydentury [2]. 13 września parlament zatwierdził nowy rząd Kurtiego 62 głosami ze 120, kończąc trzymiesięczny paraliż [2].

Pod koniec sierpnia Kurti zgodził się z Demokratyczną Ligą Kosowa, która ma 18 posłów, poprzeć kandydaturę profesora prawa Bekima Sejdiu [2]. Dzień później sześciu posłów LDK zapowiedziało, że nie pójdzie za swoim liderem [2]. Zgromadzenie przekroczyło już termin 5 marca, gdy opozycja zbojkotowała sesję i nie zebrało się kworum 80 posłów [6]. Prezydentura jest w dużej mierze ceremonialna [10][11]. Jej obsadzanie wielokrotnie destabilizowało kosowską politykę, bo wymaga dwóch trzecich głosów [10][11].

Miesiące patu zablokowały też reformy legislacyjne wymagane do integracji z UE [2]. To groziło utratą dostępu do części funduszy przedakcesyjnych [2].

Co dalej

Shiroka Pula złożyła przysięgę w sali Zgromadzenia i powiedziała, że będzie służyć wszystkim obywatelom [8]. Zobowiązała się chronić niepodległość, suwerenność i integralność terytorialną Kosowa [8]. Czterej skazani byli dowódcy KLA będą się odwoływać w Izbie Specjalnej [8][9].

Żadna ze stron nie powiedziała, co zmieniona ustawa oznacza dla toczących się spraw. Nie zapowiedziano też skargi na głosowanie po północy [7].

Miesiące paraliżu zatrzymały reformy, których Kosowo potrzebuje do integracji z UE [2]. Teraz, gdy prezydentura jest obsadzona, te zaległości są następnym testem Zgromadzenia.