Trybunał Konstytucyjny zawiesił swojego prezesa, Tusk naciska na przebudowę trybunału

Trybunał poinformował o zawieszeniu Bogdana Święczkowskiego na swojej stronie w piątek wieczorem, krótko przed tym, jak przed budynkiem zebrały się setki protestujących. To była druga noc protestów. Policja podała, że zatrzymała trzy osoby, po tym jak część uczestników rzucała przedmiotami w funkcjonariuszy i próbowała sforsować ogrodzenie ochronne wokół sądu. Rząd twierdzi, że zawieszenie jest konieczne, żeby przywrócić niezależność sądownictwa; krytycy z opozycji porównują je do „zamachu stanu”. Wśród protestujących byli lider Prawa i Sprawiedliwości (PiS) Jarosław Kaczyński i politycy skrajnej prawicy.

Prezydent Karol Nawrocki zawrócił samolot w trakcie lotu do Senegalu w piątek wieczorem i wrócił do kraju. W nocy z piątku na sobotę pojechał do trybunału i powiedział, że pomógł zawieszonemu prezesowi wejść do budynku. Marcin Przydacz, jeden z najbliższych współpracowników Nawrockiego, powiedział Associated Press, że Polska stanęła wobec „ogromnego kryzysu konstytucyjnego” i „nielegalnej, siłowej próby przejęcia ważnej instytucji”. Przydacz dodał, że prezydent zaprosił wszystkie partie parlamentarne na sobotnie rozmowy, które mają rozładować napięcie.

Rząd tworzy szeroka koalicja: centrowa Koalicja Obywatelska Tuska, Lewica, Polska 2050 i Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). Przedstawiciele Polski 2050 i PSL oraz kilku partii opozycyjnych spotkali się z Nawrockim w sobotę; Tusk nie przyszedł. Obóz prezydenta liczy, że kryzys osłabi większość parlamentarną Tuska. „Wszystko zależy od tych partii politycznych, które do tej pory popierały Donalda Tuska”, powiedział Przydacz.

Spór o trybunał

Spór sięga zmian, które PiS wprowadził w trybunale, gdy rządził od 2015 do 2023 roku. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł później, że po nominacjach PiS trybunał nie jest już bezstronnym sądem, a reformy tego rządu skłoniły UE do nałożenia na Polskę kar pieniężnych.

Rząd Tuska, który objął władzę w 2023 roku, obiecał przywrócić niezależność sądownictwa. Twierdzi, że Święczkowski wielokrotnie łamał prawo i zagroził pracy trybunału, a Tusk oskarżył go o blokowanie sędziów wybranych przez większość parlamentarną przed objęciem stanowisk. Tusk zapowiadał, że dopilnuje, by w trybunale zasiadali zgodnie z prawem wybrani sędziowie, i przyznawał, że jego metody mogą się nie podobać wszystkim.

Tusk napisał w piątek wieczorem na X: „Przywrócenie praworządności jest naszym obowiązkiem. Po latach bezprawia za PiS to trudny proces, czasem bolesny, i wymaga zdecydowanych działań. Nie ma innej drogi”.

Dlaczego weta mają znaczenie

Wysiłki rządu Tuska zmierzające do naprawy sądownictwa blokowały weta dwóch kolejnych prezydentów związanych z PiS, w tym Nawrockiego. Rządowi brakuje większości trzech piątych w parlamencie, potrzebnej do odrzucenia prezydenckiego weta, podaje Notes From Poland. Nawrocki zawetował 23 ustawy w pierwszych sześciu miesiącach urzędowania, a tylko jedna z jego 17 inicjatyw ustawodawczych przeszła przez parlament, podał Balkan Insight.

Rząd utrzymuje, że trybunał trzeba gruntownie przebudować, żeby przywrócić praworządność i dostosować go do unijnych norm bezstronności, podało POLITICO.

Co dalej

Wybory parlamentarne zaplanowano na jesień 2027 roku. W sobotę wieczorem Tusk porównał PiS do człowieka, który kradnie starszej kobiecie torebkę, a potem twierdzi, że jest ofiarą, gdy policja go łapie i odbiera mu łup. Reakcja PiS na zawieszenie, w tym piątkowe próby wtargnięcia do trybunału, to „kolejny etap niszczenia praworządności w Polsce” przez PiS i prezydenta, powiedział Tusk.