Europejskie pociągi nocne z nowymi trasami, ale opóźnienia tuneli przesuwają kolejowy termin 2030

10 grudnia 2023 roku europejscy przewoźnicy kolejowi weszli w rozkład jazdy na 2024 rok. Doszły bezpośrednie pociągi nocne na trasach Monachium-Warszawa, Paryż-Berlin i Akwizgran-Halle, podaje The Guardian.

Połączenie Monachium-Warszawa ma znaczenie, bo to pierwszy bezpośredni wyjazd z Bawarii do Polski od 2010 roku, pisze gazeta. Salzburg i Kraków łączy teraz nocny pociąg EuroNight, który jedzie prawie 10 godzin. Cat Jones, prezeska Byway Travel, powiedziała The Guardian, że trasa daje podróżnym możliwość połączenia dwóch bardzo różnych miast.

Warszawa zbliżyła się do Monachium, Berlin przesunął się w stronę Paryża, a Akwizgran do Salzburga. Żadna z tych trzech par miast nie ma obecnie bezpośrednich pociągów dziennych.

Zmiany w rozkładzie z grudnia 2023 roku są nierówne. W Wielkiej Brytanii doszło tylko do drobnych korekt: przybyło kursów w dni powszednie między Nottingham i Birmingham, a rozkłady TransPennine Express jeszcze się przerzedziły. Hiszpania otworzyła pod koniec listopada nową linię dużych prędkości przez Góry Kantabryjskie. Nowe rozkłady dla części tras w Polsce i krajach bałtyckich opóźniły się o kolejny tydzień lub dwa.

Aarhus stracił dwa bezpośrednie pociągi do Hamburga dziennie, ale zyskał połączenie przesiadkowe co dwie godziny. Przesiadka w Koldingu odbywa się na tym samym peronie i według The Guardian dowozi podróżnych do Hamburga szybciej niż dotychczasowe pociągi bezpośrednie. Norymberga, od dawna punkt wypadowy do czeskich celów, straciła pięć bezpośrednich pociągów dziennie do Czech. Kopenhaga zyskała więcej bezpośrednich połączeń do Hamburga.

Inne usprawnienia są mniejsze, ale konkretne. Czas jazdy z Berlina do Amsterdamu skrócono o 30 minut, do poniżej sześciu godzin. Bezpośrednie pociągi dzienne z Krakowa do Wiednia i Berlina podwoiły się z jednego do dwóch, Wrocław zyskał nowy bezpośredni pociąg poranny do Wiednia, a z Wiednia do Ukrainy dodano drugi bezpośredni pociąg, z wagonami bezpośrednimi do Czopu w obwodzie zakarpackim. Czeski prywatny przewoźnik RegioJet ma rozważać nocne połączenie Praga-Czop od początku 2024 roku.

Kwestia popytu to co innego niż kwestia podaży. Rail Delivery Group, brytyjskie branżowe ciało kolejowe, opublikowało w lutym 2024 roku analizę, według której podróż pociągiem na najruchliwszych brytyjskich trasach biznesowych generuje mniej niż połowę emisji dwutlenku węgla samochodu elektrycznego na baterie.

Na stu najpopularniejszych trasach podróży biznesowych, jak podało RDG, samochód z silnikiem Diesla lub benzynowy wytwarzał dziewięć razy więcej dwutlenku węgla niż pociąg. Hybryda plug-in była cztery razy bardziej emisyjna, a samochód elektryczny na baterie prawie dwa i pół raza bardziej. RDG oparło się na rządowych danych o średniej emisji samochodów służbowych w zależności od odległości.

Wszyscy mamy obowiązek zmniejszać swój ślad węglowy, a dane, które opublikowaliśmy, pokazują, że kolej jest ekologicznym wyborem w podróżach między naszymi miastami.

To Jacqueline Starr, prezeska RDG, cytowana przez The Guardian. Liczby na papierze wyglądają mocno. Edynburg-London Kings Cross miałby emitować 116 kg CO2 w samochodzie z silnikiem Diesla, 31,8 kg w samochodzie na baterie i 12,7 kg na osobę w pociągu, wynika z danych RDG.

Strona kosztowa jest trudniejsza. Bilety jednorazowe w LNER, głównym przewoźniku na tej trasie, kosztowały wtedy 183 funty bez rezerwacji z wyprzedzeniem, choć istniały tańsze bilety z wyprzedzeniem. Średnie koszty paliwa dla małego samochodu benzynowego na tych samych 400 milach wyniosłyby około 50 funtów, a mniej dla samochodu elektrycznego. Ceny biletów kolejowych w Anglii miały wzrosnąć o 4,9% od niedzieli po publikacji analizy. Michael Solomon Williams z organizacji charytatywnej Campaign for Better Transport powiedział The Guardian, że podróż pociągiem jest bardziej ekologiczna niż jazda samochodem i staje się coraz bardziej ekologiczna w miarę elektryfikacji tras, ale musi też być tańsza.

Budowa nowych połączeń transgranicznych jest wolniejsza niż dodanie slotu w rozkładzie. CNN podało w maju 2026 roku, że Unia Europejska nie dotrzyma terminu 2030 na ukończenie głównej transeuropejskiej sieci transportowej, planu modernizacji 10 850 mil korytarzy kolejowych w Europie.

Europejski Trybunał Obrachunkowy podał w styczniu 2026 roku, że koszty ośmiu dużych projektów TEN-T wzrosły średnio o 82% w stosunku do wstępnych szacunków, a średnie opóźnienie w pięciu projektach wynosi 17 lat. Ten sam tekst CNN cytuje Nicka Brooksa, sekretarza generalnego grupy lobbingowej przewoźników ALLRAIL. Brooks opisuje megaprojekty, takie jak Tunel Bazowy Brenner, Lyon-Turyn i Fehmarn Belt, jako potencjalne przełomy dla europejskiej kolei.

Tunel Bazowy Gotthard w Szwajcarii, otwarty w 2016 roku, pokazuje, jak wygląda gotowy produkt. Projekt o wartości 11,3 miliarda dolarów łączy kantony Ticino i Uri i leży na trasie Zurych-Mediolan. Skraca czas jazdy między tymi miastami do dwóch i pół godziny z czterech godzin starą trasą przez Gotthard, podało CNN. W najgłębszym punkcie bliźniacze tunele biegną ponad 7 500 stóp pod alpejskimi szczytami.

Tunel Fehmarnbelt pod Morzem Bałtyckim jest wciąż budowany. CNN podało w czerwcu 2024 roku, że tunel zatapiany łączący Danię i Niemcy ma zostać otwarty w 2029 roku, z budżetem budowy ponad 7 miliardów euro. Będzie miał 18 kilometrów długości i pomieści dwie dwupasmowe autostrady oraz dwa zelektryfikowane tory kolejowe. Obecna przeprawa promowa zajmuje 45 minut. Pociągiem zajmie siedem minut, a samochodem 10 minut. Podróż pociągiem z Kopenhagi do Hamburga skróciłaby się z około czterech i pół godziny do dwóch i pół godziny.

Niektóre rządy stawiają zamiast tego na darmową lub dotowaną kolej. Rząd chorwacki potwierdził w styczniu 2026 roku, że darmowy publiczny transport kolejowy będzie kontynuowany dla dzieci, uczniów, studentów studiów stacjonarnych, emerytów i obywateli powyżej 65. roku życia, podaje Croatia Week. Od 1 stycznia 2026 roku uprawnione do podróży pociągiem są także osoby z niepełnosprawnościami posiadające krajową lub europejską kartę niepełnosprawności.

Uprawnieni pasażerowie mieszkający w żupanii istryjskiej mogą podróżować bezpłatnie bezpośrednimi pociągami między Pulą i Zagrzebiem, choć trasa wiedzie przez Słowenię przez Lublanę. Połączenia te przywrócono 20 czerwca 2025 roku, kursują w piątki z Zagrzebia do Puli i w niedziele z Puli do Zagrzebia. HŽ Passenger Transport podał, że środek ma zachęcić do szerszego korzystania z transportu publicznego i poprawić łączność kolejową żupanii.

Nie każdy zakątek kolejowej opowieści to rozkładowe połączenie. Skakanie na pociągi towarowe pozostaje żywą subkulturą w Stanach Zjednoczonych, podało NPR w lutym 2025 roku, a twórcy internetowi publikują nagrania z kamer GoPro z przejazdów pociągami towarowymi. Will, 25-letni inżynier oprogramowania, który prosił o podanie tylko imienia, bo praktyka jest nielegalna, powiedział NPR, że niektóre wagony są złe, jak auto racks, gdzie nie ma się gdzie schować, a wagony typu hopper, zwane też grainers, są lepsze.

Federal Railroad Administration śledzi przypadki wtargnięcia na tory, obrażenia i zgony. Wszystkie trzy kategorie stale rosną od 2014 roku, według Jamesa Payne'a, dyrektora biura bezpieczeństwa tej agencji. Dane nie mówią, dlaczego ktoś wtargnął na tory, ale Payne powiedział NPR, że naśladowanie z mediów społecznościowych jest rosnącym problemem.

W Europie natychmiastowa podaż nowych pociągów nocnych jest realna, ale skromna. Zmiany rozkładu na 2024 rok dodały pary miast, które nie miały bezpośredniej alternatywy dziennej, a właśnie tam pociągi nocne mają najmocniejsze argumenty. To, czy te trasy przetrwają, zależy od popytu, od cen biletów, które mogą konkurować z bakiem paliwa, i od tuneli, które są lata za harmonogramem.