Starożytne DNA wskazuje na nieznaną wcześniej migrację, która mogła przynieść wczesny język germański

Zespół po raz pierwszy odczytał sekwencje 712 genomów i porównał je z tysiącami już opublikowanych, podał Uniwersytet w Göteborgu. Zespół połączył genetykę, archeologię i językoznawstwo, żeby odtworzyć migracje, które ukształtowały języki, jakimi mówi się dziś w Europie.

Pierwszym autorem jest Hugh McColl, adiunkt w Instytucie Globe na Uniwersytecie w Kopenhadze. Wśród autorów seniorskich są Guus Kroonen i Eske Willerslev, podało La Brújula Verde.

Nieznana migracja do Skandynawii

Około 4 000 lat temu w Skandynawii Wschodniej pojawiła się druga grupa o pochodzeniu stepowym, prawdopodobnie przybyła przez Morze Bałtyckie, podało The Conversation. Ta nieznana wcześniej populacja rozprzestrzeniła się na znaczną część Skandynawii i ostatecznie pokryła się z obszarem, na którym, jak się uważa, w pierwszym tysiącleciu p.n.e. mówiono językiem przodkiem germańskiego. Jej pochodzenie przetrwało w większości późniejszych populacji mówiących językami germańskimi, napisano w artykule.

Biorący udział w badaniu naukowcy twierdzą, że przybysze mogli przynieść zalążek germańskiego około 800 lat później, niż tradycyjnie zakładano. Komunikat Uniwersytetu w Göteborgu mówi o tysiącu lat w przypadku podstaw językowych angielskiego, niemieckiego, niderlandzkiego i języków skandynawskich. Oba przekazy opisują tę samą migrację, ale podają różne wielkości przesunięcia.

Według tradycyjnego ujęcia najwcześniejsza postać germańskiego wiązała się z pierwszymi migrantami ze stepu około 4 800 lat temu, podało The Conversation. Nowa grupa pojawiła się około 4 000 lat temu. Najstarsze inskrypcje runiczne pochodzą mniej więcej z okresu od I do IV wieku n.e., podało La Brújula Verde.

Autorzy opisują przybyszów jako trudnych do uchwycenia archeologicznie, bo zostawili niewiele rozpoznawalnych śladów materialnych. Najwcześniejszy germański zawiera zapożyczenia z celtyckiego na południu i z języków fińsko-samijskich na wschodzie, zauważają autorzy. To sugeruje, że pod koniec epoki brązu mówiono nim już gdzieś między północnymi Niemcami a wschodnim Bałtykiem.

Staronordycki i przybysze z północnych Niemiec

Około 1 600 lat temu ludzie z terenów dzisiejszych północnych Niemiec przenieśli się do Danii i południowej Szwecji, kilka stuleci przed epoką wikingów. Migracja zbiega się z pojawieniem się staronordyckiego, podał Uniwersytet w Göteborgu.

„Największe zaskoczenie przyszło około 1 600 lat temu, gdy w Skandynawii pojawił się staronordycki. Ludzie z północnych Niemiec w dużej mierze zastąpili miejscową ludność w Danii i południowej Szwecji. Przywieźli jednak także nową religię z Odynem jako głównym bogiem i nową kulturę materialną inspirowaną przez Hunów”, powiedział Kristian Kristiansen, profesor archeologii na Uniwersytecie w Göteborgu.

Przybysze byli genetycznie blisko spokrewnieni z Anglosasami, co może pomóc wyjaśnić wspólne tradycje artystyczne i blisko spokrewnione języki, podano w komunikacie. Kristiansen powiedział, że wielu duńskich i szwedzkich wikingów miało więc wspólne korzenie z Anglosasami.

Norwegia pozostała w dużej mierze nietknięta tą migracją, ale i tak wzięła udział w zmianach językowych, z których powstał staronordycki, podało The Conversation. To sugeruje, że zmiany językowe rozchodziły się przez kontakt kulturowy między blisko spokrewnionymi społecznościami skandynawskimi, napisano.

Celtyckie początki

Druga praca z tego samego zestawu zastosowała to samo podejście, żeby sprawdzić, czy celtycki zaczął się na atlantyckim wybrzeżu Europy, czy dalej na wschodzie, w Europie Środkowej. Spór trwa ponad sto lat. DNA wskazuje na ruch z Europy Środkowej około 3 000 lat temu, na zachód do Francji, Wielkiej Brytanii, Irlandii i na Półwysep Iberyjski, według komunikatu z Göteborga. 2 500 lat temu językami celtyckimi mówiono na znacznej części Europy.

Zdaniem badaczy to najprostsze wyjaśnienie rozprzestrzenienia się języków celtyckich. W komunikacie zacytowano też Johana Linga, profesora archeologii na Uniwersytecie w Göteborgu, który powiedział, że wyniki pomagają wyjaśnić ekspansję kultury pól popielnicowych i zmiany układu sił w Europie epoki brązu.

Czego DNA nie rozstrzyga

Sekwencje DNA nie mówią nam bezpośrednio, jakim językiem mówili ludzie, powiedział Eske Willerslev, autor seniorski i profesor w Instytucie Globe na Uniwersytecie w Kopenhadze.

Autorzy umieszczają powstanie grupy germańskiej gdzieś między Finlandią a północno-wschodnią Szwecją, ale z tego obszaru i okresu nie zachował się żaden genom. Dopuszczają też rozprzestrzenienie się germańskiego przez kontakt kulturowy, niemal bez śladu genetycznego, a nawet w kierunku przeciwnym do migrantów. W ocenie samych autorów przybysze znad Bałtyku to najprostszy wektor do wyjaśnienia, nie jedyny możliwy.