Armenia podała, że pozwy z Azerbejdżanem mogą zostać wycofane po układzie pokojowym

Armenia i Azerbejdżan mogą wycofać swoje pozwy w sądach międzynarodowych, gdy zawrą układ pokojowy, powiedziała 3 listopada szefowa sztabu premiera Nikola Paszyniana.

„Naturalnie, wycofanie pozwów może być częścią procesu pokojowego”, powiedziała dziennikarzom Lilit Makunc.

Artykuł XV parafowanego układu zobowiązuje obie strony, by w ciągu miesiąca od wejścia dokumentu w życie wycofały, umorzyły lub inaczej rozstrzygnęły wszystkie międzypaństwowe roszczenia i postępowania dotyczące spraw sprzed jego podpisania. Według CIVILNET przepis znalazł się w tekście na naleganie Azerbejdżanu.

Do czego zobowiązuje tekst

Parafowanie w Waszyngtonie potwierdziło brzmienie, ale nie czyni układu prawnie wiążącym. Oba kraje muszą go jeszcze podpisać i ratyfikować. Paszynian powiedział 3 listopada, że ministrowie spraw zagranicznych parafowali tekst i że „teraz musimy podpisać układ i go ratyfikować”.

Siranusz Sahakjan, ekspertka od prawa międzynarodowego, która reprezentuje interesy ormiańskich więźniów przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, twierdzi, że przepis „stał się już zobowiązaniem traktatowym”, bo jest wprost zapisany w parafowanym tekście. Tak czyta dokument, który obie strony przyjęły, ale który jeszcze nie obowiązuje. Jak dodała, strony zobowiązują się też nie przystępować do innych postępowań w roli trzeciej strony i nie składać nowych roszczeń w sporach sprzed układu.

Sahakjan ostrzegła, że wycofanie spraw zakończy dążenie do sprawiedliwości. „Azerbejdżan w istocie chce zalegalizować zbrodnie międzynarodowe popełnione wobec Ormian etnicznych, zapewniając im bezkarność”, powiedziała. Dodała, że brak odpowiedzialności może zachęcać do kolejnych naruszeń, bo jednym z celów rozliczeń międzynarodowych jest zapobieganie przyszłym zbrodniom.

O jakie sprawy chodzi

Armenia i Azerbejdżan złożyły wzajemne wnioski o środki tymczasowe do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podczas wojny o Górski Karabach w 2020 roku. Wnioski wpłynęły 27 września i 27 października. Później Armenia wystąpiła o środki w sprawie korytarza laczińskiego.

We wrześniu 2021 roku oba kraje złożyły wzajemne skargi do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, oskarżając się nawzajem o naruszenie konwencji o zakazie dyskryminacji rasowej.

Wniosek Armenii zarzucał systematyczną dyskryminację i masowe zabójstwa. Kontrwniosek Azerbejdżanu, złożony tydzień później, mówił o czystkach etnicznych i mowie nienawiści. Obie sprawy są w toku.

Sahakjan powiedziała, że klauzula idzie dalej niż otwarte sprawy: blokuje też nowe roszczenia w starszych sporach i nie pozwala żadnej ze stron przystąpić do innych postępowań jako trzecia strona. Sahakjan powiedziała, że nie jest jasne, jaki jest status odrębnej sprawy Armenii przeciw Turcji, dotyczącej wojny z 2020 roku.

Dlaczego wycofanie może nie zakończyć sprawy

„Państwa mogą ogłosić zamiar wycofania się z postępowań międzypaństwowych, ale sprawy już wszczęte może umorzyć tylko decyzja sądu”, powiedziała Sahakjan. Dodała, że precedensów jest zbyt mało, by przewidzieć, jak orzekną sądy międzynarodowe.

Europejski Trybunał Praw Człowieka utrzymywał sprawy w toku po wycofaniu ich przez indywidualnych skarżących, gdy uznawał, że interes wymiaru sprawiedliwości i ochrona praw człowieka wymagają dalszego badania. Według Sahakjan ta sama logika może dotyczyć obywateli Armenii, których praw nie przywrócono, i trybunał może zdecydować o nieumorzeniu sprawy.

Co dalej

Paszynian powiedział 3 listopada, że pokój z Azerbejdżanem „stał się rzeczywistością na ziemi” po porozumieniach waszyngtońskich z 8 sierpnia 2025 roku, ale wciąż trzeba go sformalizować prawnie.

Szef dyplomacji Azerbejdżanu Dżejhun Bajramow powiedział na szczycie Organizacji Państw Tureckich w Ankarze, że Baku oczekuje od Armenii kroków politycznych i prawnych potrzebnych do podpisania układu.