Badanie Nature na 101 243 skanach wiąże brunatny tłuszcz z niższym ryzykiem cukrzycy i chorób serca

Co pokazało badanie

Zespół z Uniwersytetu Rockefellera przeanalizował 101 243 skany PET-CT 18F-FDG dorosłych, wykonane między czerwcem 2009 a lipcem 2024, i użył systemu AI do wyszukania brunatnej tkanki tłuszczowej, jak podaje praca w Nature [9].

Wykrywalna brunatna tkanka pojawiła się u 8 709 pacjentów [9]. Ci pacjenci mieli o 58% mniejsze szanse na cukrzycę typu 2 i o 47% mniejsze na przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, rzadziej też mieli lęk lub depresję [9][7]. Im bardziej aktywna tkanka, tym wyraźniejsza korzyść [1]. Zbiór danych jest mniej więcej dwa razy większy niż analiza z 2021 roku, obejmująca około 50 000 pacjentów [10]. Badanie jest retrospektywne, więc pokazuje związek, a nie przyczynę [1][7].

Brunatna tkanka spala energię w postaci ciepła, zamiast ją magazynować, dlatego od lat jest celem w badaniach nad metabolizmem [2][11]. Do połowy lat 2000. sądzono, że dorośli tracą ją po niemowlęctwie; trzy prace w New England Journal of Medicine z 2009 roku pokazały, że tkanka pozostaje i reaguje na zimno [2]. Zespół opisał też lepsze parametry glikemiczne, profil lipidowy i wskaźniki echokardiograficzne w grupie z brunatną tkanką oraz niższe markery zapalenia [10]. Większa aktywność w jednym ze złogów, pachowym, wiązała się z mniejszym prawdopodobieństwem wysokiego ciśnienia krwi [10].

Sygnał losartanu

Pacjenci przyjmujący blokery receptora angiotensyny (ARB) częściej mieli wykrywalną brunatną tkankę na skanach [10][11].

Losartan, ARB o dobrze znanym profilu bezpieczeństwa, zwiększył aktywność metaboliczną w hodowanych komórkach brunatnej tkanki i u myszy, które spalały więcej energii i zużywały więcej tlenu [9][11]. Leczonym myszom wzrosła też produkcja dwutlenku węgla, bez istotnej różnicy w masie ciała, masie tłuszczu i aktywności fizycznej [11]. Efekt szedł przez szlaki molekularne inne niż te, które obniżają ciśnienie [1][10]. „To, że jego różne efekty przebiegają przez różne szlaki molekularne, jest korzystne, bo w przyszłych terapiach moglibyśmy je potencjalnie rozdzielić”, powiedział Nicolás Gómez-Banoy, endokrynolog z Uniwersytetu Rockefellera [1]. Rozdzielenie tych efektów pozwoliłoby w zasadzie pobudzić brunatną tkankę bez ruszania ciśnienia [1].

Badanie nie pokazało, że lek podnosi metabolizm albo powoduje utratę wagi u ludzi, a losartan pozostaje lekiem na receptę do zatwierdzonych wskazań [11].

Jak powstały dane

Praca wyszła z Laboratorium Metabolizmu Molekularnego Uniwersytetu Rockefellera, którym kieruje Paul Cohen, we współpracy z Heiko Schöderem i Danielem Lafontaine'em z Memorial Sloan Kettering Cancer Center [10]. Narzędzie uczenia maszynowego zbudowane w centrum onkologicznym zmierzyło aktywność w sześciu złogach: nadobojczykowym, szyjnym, pachowym, śródpiersiowym, przykręgowym i brzusznym [9][10]. Pacjentów z brunatną tkanką dopasowano do grupy kontrolnej o podobnym wieku, płci, BMI i temperaturze otoczenia na zewnątrz za pomocą propensity scores [9]. Nowa analiza przeszła przez ponad 500 kodów diagnostycznych, podczas gdy w badaniu z 2021 roku było ich kilka [10]. „Zakres tej nowej analizy jest znacznie szerszy”, powiedział Cohen [10].

Zastrzeżenia

Populacja jest wąska i to ogranicza zasięg wniosków. Każdy uczestnik miał zdiagnozowany nowotwór, a ponad trzy czwarte stanowiły kobiety [1]. Myszy są też znacznie bardziej zależne od brunatnej tkanki niż ludzie. U małych ssaków tkanka może sięgać 10% masy ciała, podczas gdy u ludzi złogi kurczą się z wiekiem i często są uśpione [1][2]. Wynik dotyczący zdrowia psychicznego jest najsłabiej wyjaśniony z całego zestawu. Współautor sugerował, że osoby z brunatną tkanką mają zdrowszy profil metaboliczny, a więc mniej problemów psychiatrycznych, ale mechanizm wciąż jest badany [7][17].

„Potrzeba więcej pracy, żeby udowodnić, że brunatna tkanka rzeczywiście odpowiada za te korzyści”, powiedział Irfan Lodhi [7][8]. Jest biologiem molekularnym na Uniwersytecie Waszyngtońskim w St. Louis.

Co dalej

Znalezienie praktycznego sposobu na podniesienie aktywności brunatnej tkanki też pozostaje nierozwiązane: ekspozycja na zimno nie zawsze jest wykonalna, a istniejące leki aktywujące mają skutki uboczne [7]. Profilowanie farmakologiczne w badaniu wskazało losartan jako kandydata do dalszych prac, ale jego wpływu na ludzką brunatną tkankę nie sprawdzono w badaniach klinicznych [9]. Cohen opisał zbiór danych jako platformę do badań przesiewowych. „Marzeniem jest, żeby użyć takich danych jako platformy nie tylko do poznawania nowej biologii, ale może też do zmiany zastosowania już zatwierdzonych leków, by aktywować brunatną tkankę u ludzi”, powiedział [7][8].