Japonia wysłała misję MMX za 578 mln dol. po próbki z Fobosa

MMX wystartował z Centrum Kosmicznego Tanegashima na południu Japonii 20 października o 4:41 czasu lokalnego. Według czasu wschodniego USA było to 19 października, 15:41.

Jeśli wszystko się uda, w laboratoriach na Ziemi znajdą się pierwsze fizyczne próbki z układu Marsa. Materiał może rozstrzygnąć spór sprzed dziesięcioleci o to, jak powstały Fobos i Deimos. Start był pierwszym lotem międzyplanetarnym rakiety H3 i zobowiązaniem pięciu agencji kosmicznych do pięcioletniej wyprawy w obie strony. Do tego czasu pytanie o pochodzenie księżyców pozostaje otwarte. Sonda oddzieliła się około 71 minut po starcie. Yasuhiro Kawakatsu, kierownik projektu w JAXA, powiedział, że statek rozłożył panele słoneczne i jest w „bardzo stabilnym stanie”. Misja kosztowała 578 mln dol. Przybycie do Marsa zaplanowano na sierpień 2027 r., po około 10 miesiącach lotu.

Pytanie, na które może odpowiedzieć Fobos

Naukowcy od dziesięcioleci spierają się, czy Fobos i Deimos to przechwycone planetoidy, czy odłamki wyrzucone na orbitę przez potężne uderzenie w Marsa. Instrumenty zdalne tego nie rozstrzygnęły. Próbka w laboratorium może to zrobić.

Cel to co najmniej 10 gramów materiału. MMX zbierze go podczas dwóch osobnych lądowań na Fobosie. Fobos jest łatwiejszym celem niż sam Mars, bo słaba grawitacja pozwala statkowi wylądować i odlecieć bez ciężkiego napędu. Jego rozmiar zależy od tego, kto mierzy: około 22 km szerokości, około 25 km, albo 27 na 22 na 18 km. Fobos krąży około 6 000 km nad Marsem. Okrąża planetę trzy razy dziennie.

Statek, łazik i trasa

MMX ma trzy moduły: napędowy, badawczy z nóżkami do lądowania i sprzętem do pobierania próbek oraz powrotny na drogę do domu. Waży około 4 480 kilogramów przy starcie. Ma około 9 metrów długości. Rakieta leciała w konfiguracji H3-24L, z dwoma silnikami głównymi LE-9, czterema dopalaczami na paliwo stałe i wydłużoną osłoną ładunku. Był to dziesiąty start H3. Przy Marsie MMX poleci orbitą quasi-satelitarną, okrążając Marsa w rytmie Fobosa, tak że będzie sprawiał wrażenie, jakby krążył wokół księżyca.

Łazik IDEFIX waży 25 kilogramów. Zbudowały go francuskie CNES i niemieckie DLR, a na Fobosie ma pojawić się pod koniec 2028 lub na początku 2029 r. Ważyłby tam około 15 gramów.

MMX wiezie 13 instrumentów naukowych: kamery, lidar, spektrometry. Próbki pobiera podmuchami sprężonego gazu, który unosi pył z powierzchni, oraz świdrem wgryzającym się na około 2 cm.

Dlaczego Japonia próbuje

Hayabusa2 przywiozła materiał z Ryugu w grudniu 2020 r. Rosyjska Phobos-Grunt wystartowała w 2011 r., ale nigdy nie odpaliła silników, które miały wysłać ją do Marsa. Rakieta H3 zawiodła w locie inauguracyjnym w 2023 r. i ponownie w grudniu 2025 r., co było jej drugą porażką w siedmiu lotach; przyczyną okazał się problem z rozdzieleniem osłony ładunku. MMX to pierwsza misja międzyplanetarna H3. Okno startowe do Marsa otwiera się co 26 miesięcy, a JAXA miała terminy zapasowe od 21 października do 9 listopada.

Co dalej

MMX ma spędzić około trzech lat w układzie Marsa. Główny statek ma wylądować i zebrać próbki około 2029 r., odlecieć w 2030 r. i zrzucić kapsułę w Australii w 2031 r.

Pytanie o pochodzenie pozostanie otwarte, dopóki kapsuła nie zostanie otwarta.