Raport ONZ: luka w finansowaniu adaptacji na COP31 to 305 mld dol. rocznie

Liczby pochodzą z raportu UNEP o luce w adaptacji zatytułowanego „Ready? Not.”.

Kraje rozwinięte przekazały w 2024 r. od 28,2 mld do 31,7 mld dol. To tylko niewielki wzrost wobec roku poprzedniego. Antonio Guterres, sekretarz generalny ONZ, sam wykonał to dzielenie na sali. „Na każdego dolara, którego kraje rozwijające się potrzebują na adaptację, dostają zaledwie 10 centów”, powiedział. Inger Andersen, dyrektor wykonawcza UNEP, stwierdziła, że świat „nie jest gotowy na adaptację do obecnych warunków klimatycznych, nie mówiąc już o tym, co przyniesie przekroczenie 1,5 st. C”.

Pieniądze na adaptację to najmniej abstrakcyjna pozycja w każdym budżecie klimatycznym. Płacą za falochrony i wały, uprawy odporne na suszę i domy budowane tak, by przetrwały burze.

Dlaczego obietnica potrojenia nie zamyka luki

Obietnica już leży na stole. Na COP30 w Brazylii w zeszłym roku kraje wezwały do potrojenia finansowania adaptacji do 2035 r.

Potrojone pieniądze sięgnęłyby 85 mld do 120 mld dol. rocznie. Wszystko zależy od tego, jak czytać decyzję z COP30. Pokryłoby to 20 do 29 proc. rachunku na 305 mld dol. Wcześniejsza obietnica też się obsunęła. Na COP26 w Glasgow w 2021 r. bogate kraje zapowiedziały podwojenie finansowania adaptacji z poziomu z 2019 r. do 40 mld dol. rocznie do 2025 r. Przepływy w 2024 r. były niższe.

Wydanie raportu UNEP z 2025 r. szacowało potrzeby na do 365 mld dol. rocznie do 2035 r., przy przepływach na adaptację rzędu 35 mld dol. w 2024 r. Liczba potrzeb na 2026 r. jest niższa. Stosunek do przepływów nie.

Raport odnotowuje, że 2026 r. przyniósł dobitne przypomnienia. Od ekstremalnych upałów i pożarów w Europie po katastrofalne powodzie lodowcowe w Nepalu.

W Afryce spór idzie o porządek obrad, nie tylko o pieniądze

W Antalyi pieniądze to tylko połowa sporu. Druga połowa dotyczy tego, czy szczyt w ogóle może o nich rozmawiać.

Afrykańska Grupa Negocjatorów chce osobnego punktu obrad na podstawie art. 9.1 porozumienia paryskiego. Ten zapis zobowiązuje kraje rozwinięte do przekazywania środków finansowych. Nana Dr Antwi-Boasiako Amoah, który przewodniczy grupie, powiedział, że takiego punktu dziś nie ma. „W tej chwili w UNFCCC nie ma punktu obrad, który dawałby przestrzeń do rozmowy o finansowaniu publicznym”, powiedział bird story agency. Spodziewa się oporu bogatych rządów: „Jest prawdopodobieństwo, że sprzeciwią się przyjęciu porządku obrad z powodu tego punktu”.

Nawet utrzymanie punktu przy życiu liczyłoby się jako wynik. „Utrzymanie go w rozmowie będzie dla nas dużym sukcesem”, powiedział Amoah.

Tłem jest porozumienie z COP29 w Baku w 2024 r. Kraje zgodziły się na co najmniej 300 mld dol. rocznie finansowania klimatycznego dla krajów rozwijających się do 2035 r. Mieści się ono w szerszym celu mobilizacji 1,3 bln dol., który obejmuje kapitał prywatny. Cel 300 mld dol. dopuszcza pieniądze publiczne i prywatne. Dlatego warunki przekazywania wciąż są sporne. Kraje rozwijające się przeforsowały wpisanie programu prac nad finansowaniem klimatu do porządku obrad konferencji. Kraje rozwinięte wolą skupić się na dostępie do istniejącego finansowania i szerszej bazie darczyńców, wynika z analizy około 100 dokumentów przygotowanej przez Carbon Brief.

Darczyńcy idą w przeciwną stronę

Presja nadchodzi w momencie, gdy budżety darczyńców się kurczą. Wielka Brytania niedawno obcięła swoją składkę na Zielony Fundusz Klimatyczny o 50 proc.

Stany Zjednoczone wycofały się zarówno z Funduszu Strat i Szkód, jak i z Zielonego Funduszu Klimatycznego. Fundusz Strat i Szkód powstał w 2023 r. Zebrał tylko około 800 mln dol. w deklaracjach.

Shama Obaed Islam, wiceminister spraw zagranicznych Bangladeszu, powiedziała 2 listopada, że Dhaka będzie na COP31 naciskać na kraje rozwinięte o granty, a nie pożyczki. „Choć wkład Bangladeszu w globalne emisje dwutlenku węgla jest prawie znikomy, ostatecznie jesteśmy wśród tych, którzy ponoszą konsekwencje”, stwierdziła.

Koszty kapitału pogłębiają problem. Jak podał Selwin Hart, finansowanie projektów odnawialnych w krajach rozwijających się może kosztować kilka razy więcej niż podobnych projektów w bogatszych gospodarkach. Jest specjalnym doradcą ONZ ds. działań klimatycznych i sprawiedliwej transformacji.

Obraz inwestycji jest wypaczony w podobny sposób. Gospodarki wschodzące i rozwijające się poza Chinami, w których mieszka blisko dwie trzecie ludności świata, dostały w 2025 r. tylko 18 proc. globalnych inwestycji w czystą energię.

Co dalej w Antalyi

Turcja jest gospodarzem, a Australia prowadzi negocjacje w ramach wspólnej prezydencji. Murat Kurum, turecki minister środowiska, urbanizacji i zmian klimatu, jest prezydentem-elektem. Australijski minister klimatu i energii Chris Bowen jest prezydentem negocjacji.

Szczyt Przywódców Światowych zaplanowano na 11 i 12 listopada. Plan działań tureckiej prezydencji opiera się na 10 obszarach priorytetowych i 6 globalnych celach wdrożeniowych, w tym podniesieniu globalnego wskaźnika elektryfikacji do 35 proc. do 2035 r.

Żadna z tych rzeczy nie dotyczy pieniędzy. Pierwszy test przyjdzie przy przyjmowaniu porządku obrad: punkt Afrykańskiej Grupy albo przetrwa, albo nie.