Konstytucja z 1947 i Shinkansen z 1964: dwa filary powojennej Japonii

Konstytucja Japonii jest najwyższym prawem kraju. Napisali ją głównie amerykańscy urzędnicy cywilni w czasie okupacji Japonii po II wojnie światowej. Przyjęto ją 3 listopada 1946 roku, a weszła w życie 3 maja 1947 roku, zastępując konstytucję Meiji z 1889 roku. Składa się z preambuły i 103 artykułów zebranych w 11 rozdziałach.

Opiera się na zasadach suwerenności ludu, wyrzeczenia się wojny, praw jednostki i zakazu religii państwowej. Cesarz jest symbolem państwa. Konstytucja Meiji dawała mu najwyższą władzę polityczną, a ustrój z 1946 roku sprowadza jego rolę w monarchii konstytucyjnej do „symbolu państwa i jedności narodu”. Cesarz pełni wyłącznie funkcje ceremonialne, a suwerenem jest lud. Artykuł 9 wyrzeka się prawa Japonii do prowadzenia wojny i utrzymywania sił zbrojnych. Mimo to kraj utrzymuje de facto armię w postaci Sił Samoobrony i gości znaczącą obecność wojskową Stanów Zjednoczonych. Zmiana konstytucji wymaga dwóch trzecich głosów w obu izbach parlamentu.

MacArthur zmienia kurs

Japonia skapitulowała w końcu wojny w 1945 roku i znalazła się pod okupacją. Generał Douglas MacArthur, najwyższy dowódca sił sprzymierzonych, polecił premierowi Kijūrō Shidehara opracowanie nowej konstytucji. Shidehara powołał do tego zadania komitet japońskich uczonych. W lutym 1946 roku MacArthur zmienił kurs i przedstawił projekt przygotowany pod własnym nadzorem.

1 października 1964

Tokaido Shinkansen, pierwsza linia sieci, została otwarta krótko przed igrzyskami olimpijskimi w Tokio, które rozpoczęły się 10 października 1964 roku. Trasa liczy 552,6 kilometra i łączy Tokio, Jokohamę, Nagoję i Osakę, cztery największe miasta Japonii. Linia pozostaje najbardziej obciążoną w sieci. W roku obrachunkowym 2023 przewiozła 161 milionów pasażerów, a od otwarcia łącznie ponad 6,5 miliarda.

Przed wprowadzeniem szybkiej kolei pociągi pospieszne potrzebowały około 6 godzin i 40 minut na trasie Tokio-Osaka. Po otwarciu Shinkansenu serwis Hikari, obsługujący tylko wybrane stacje, skrócił czas przejazdu do czterech godzin. Kodama, zatrzymujący się na wszystkich stacjach, pokonywał trasę w pięć godzin. Pierwsze pociągi Shinkansen, seria 0, jeździły z prędkością do 210 kilometrów na godzinę, później podniesioną do 220 kilometrów na godzinę. Budowę finansowano z pożyczki rządowej, obligacji kolejowych i niskooprocentowanej pożyczki Banku Światowego w wysokości 80 milionów dolarów. Koszt początkowo szacowano na blisko 200 miliardów jenów, ale szacunki zaniżono. Rzeczywisty koszt wyniósł około 380 miliardów jenów. Gdy w 1963 roku ujawniono lukę budżetową, Sogō podał się do dymisji i wziął na siebie odpowiedzialność. W 1962 roku w Odawarze otwarto stanowisko testowe dla taboru, tak zwany Kamonomiya Model Section.

Rekordy i zasięg

Sieć Shinkansen obsługuje większość dużych miast na Honsiu i Kiusiu oraz dociera do Hakodate na Hokkaido. Przedłużenie do Sapporo jest w budowie i ma zostać otwarte pod koniec roku obrachunkowego 2038. W 2024 roku sieć odnotowała 385,9 miliona podróży pasażerskich. Najwyższa prędkość zarejestrowana na sieci Shinkansen dla kolei konwencjonalnej to 443 kilometry na godzinę. Osiągnął ją pociąg klasy 955 (300X) w 1996 roku. W 2015 roku 603 kilometry na godzinę osiągnął pociąg na poduszce magnetycznej serii L0 na linii testowej Yamanashi, będącej częścią Chūō Shinkansen. Japonia jest przy tym trudnym terenem dla podnoszenia prędkości, bo kraj jest narażony na częste trzęsienia ziemi.