Drugi szok gazowy w Europie testuje apetyt Brukseli na reformę rynku energii

Ceny powyżej 300 euro/MWh na sześciu rynkach

Cena gazu przekroczyła 100 euro za megawatogodzinę, podał Balkanweb. Stało się to po raz pierwszy od prawie czterech lat.

Za gazem poszła energia elektryczna na rynku hurtowym. Według tego samego materiału średnie ceny wyniosły 305,59 euro/MWh w Polsce, 314,85 euro w Niemczech, 310,71 euro w Czechach i 310,42 euro w Austrii. Na Węgrzech średnia sięgnęła 324,58 euro, a w Serbii przekroczyła 330 euro. Wieczorne szczyty były znacznie wyższe, gdy spadała produkcja z fotowoltaiki. W Rumunii sięgały 520 euro/MWh, w Holandii 540 euro, w Polsce 542 euro, a w Niemczech 560 euro. Ropa była wtedy notowana blisko 115 dolarów za baryłkę.

Gaz znaczy więcej, niż wynikałoby z jego udziału w energii finalnej. Jego cena kształtuje rachunki za prąd i koszty przemysłu w całej UE. Centre for European Reform nazywa to drugim poważnym szokiem cen gazu w ciągu czterech lat i ostrzega przed powtórzeniem powszechnego wsparcia z 2022 roku.

Magazyny są pełniejsze w mniejszym stopniu, a zatłaczanie kosztuje więcej

27 października unijne magazyny gazu były wypełnione w 75 proc. W październiku 2022 roku było to 91 proc., podaje Centre for European Reform. Przepisy UE wymagają od państw członkowskich osiągnięcia 90 proc. przed zimą, ale dopuszczają pewną elastyczność, gdy warunki rynkowe są niekorzystne. Agencja UE ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki szacuje, że napełnienie magazynów do 80 proc. przed zimą 2026-27 może podnieść koszty zatłaczania o 10-15 mld euro. Te koszty mogą trafić do rachunków odbiorców. Programy rekompensat obciążają budżety publiczne. Centre for European Reform zwraca uwagę, że LNG zmieniło ekonomikę magazynowania gazu, które opierało się na przewidywalnej sezonowej różnicy cen.

Bruksela daje pole fiskalne, nie ulgę w rachunkach

Ministrowie energii spotkali się w Luksemburgu. Na czoło agendy wysunęli reformę taryf sieciowych. Zmiany strukturalne na rynku nie przyniosą szybkiej ulgi. Komisja nie widzi bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw. Zamiast tego Bruksela dała państwom pole fiskalne. Kraje mogą wnioskować o zgodę na przekroczenie uzgodnionych limitów wydatków o maksymalnie 0,3 proc. PKB rocznie, a limit wynosi 0,6 proc. w latach 2026-28. Ta elastyczność jest wprost przeznaczona na działania zmniejszające zależność od paliw kopalnych, nie na doraźną ulgę w wysokich cenach energii.

Centre for European Reform przekonuje, że wsparcie powinno trafiać do najsłabszych. Zdaniem tej instytucji pole fiskalne jest mniejsze niż w 2022 roku.

Narzędzia długoterminowe budzą spory

Propozycję przeglądu unijnego systemu handlu emisjami opublikowano w lipcu 2026 roku. Ma przekształcić ETS w „silnik innowacji i inwestycji”. Transport & Environment twierdzi, że zaproponowane ramy nie nadają się do wspierania inwestycji w czyste paliwa w lotnictwie i żegludze. Organizacja chce, by 50 proc. krajowych przychodów z ETS było przeznaczone na dekarbonizację w sektorach priorytetowych, w tym na e-paliwa lotnicze i morskie. Proponuje też pulę finansowania e-paliw do 2028 roku oraz aukcje dwustronne, które mają umożliwić ostateczne decyzje inwestycyjne.

Planowanie wodoru poszło w przeciwnym kierunku.

W projekcie oceny z października 2026 roku ENTSOG obniżył założenie popytu na wodór w 2030 roku z 620 TWh do 335 TWh. To spadek o 46 proc. Założenie na 2040 rok ścięto o 33 proc., z 1 929 TWh do 1 296 TWh. Zatwierdzona niemiecka sieć rdzeniowa wodoru liczy 9 040 kilometrów. Szacowane koszty inwestycji to 18,9 mld euro.

Centre for European Reform twierdzi, że UE musi ograniczyć zużycie gazu. Musi też zmniejszyć jego wpływ na ceny przez elektryfikację, sieci, baterie i zarządzanie popytem.

Na co patrzeć tej zimy

Rządy mogą zobowiązać dostawców do magazynowania gazu, mogą im to rekompensować albo same kupować rezerwy strategiczne. Wybrana kombinacja odbije się w rachunkach i w budżetach, i to zanim powstanie jakikolwiek tekst reformy. Pierwszy test to, czy cel 90 proc. napełnienia magazynów zostanie osiągnięty i jakim kosztem. Przegląd ETS i założenia popytu na wodór ukształtują decyzje inwestycyjne, których skutki zostaną długo po tej zimie.