Ekstremalne upały wkraczają w wiosnę i jesień na ponad połowie obszarów lądowych świata

Badanie opublikowane w AGU Advances pokazuje, że fale ekstremalnych upałów wychodzą poza najgorętszą część roku i pojawiają się w sezonach przejściowych na ponad połowie obszarów lądowych świata. Autorzy twierdzą, że jako pierwsi zmierzyli, czy rozkład ekstremalnych upałów w ciągu roku zmienia się w skali globalnej.

Co zmierzono

Zespół sięgnął po zapisy klimatyczne od 1980 do 2024 roku. Nie opierał się na kalendarzowych porach roku. Lokalny sezon upałów zdefiniował jako trzy kolejne miesiące, w których w latach osiemdziesiątych XX wieku ekstremalne upały zdarzały się najczęściej. Potem przyjrzał się dwóm miesiącom przed tym okresem i dwóm po nim, które nazywa sezonami przejściowymi.

Autorzy porównali dekadę zaczynającą się w 1980 roku z latami od 2015 do 2024, czyli przeciwne końce zbioru danych, żeby uchwycić większą zmianę i uwzględnić narastające efekty zmian klimatu. Analizę przeprowadzili na danych reanalizy MERRA2 i powtórzyli ją na ERA5, żeby sprawdzić wynik. Punktem odniesienia wybrali lata osiemdziesiąte, bo wtedy zaczyna się wspólny okres obu zbiorów.

W latach osiemdziesiątych około 93% powierzchni lądów na świecie miało ponad 80% dni z ekstremalnym suchym upałem w tradycyjnym sezonie suchych upałów. Badanie wskazuje, że to skupienie zanika. W latach osiemdziesiątych dotyczyło to nawet tropików, gdzie wahania temperatur między porami roku są mniejsze.

Gdzie sezon się przesuwa

Przesunięcie jest nierówne. Europa Zachodnia, południowa Afryka i północno-zachodnie Indie mają więcej ekstremalnych upałów przed historycznym sezonem upałów. Duża część USA, wschodnie Chiny, północna Afryka i Europa Wschodnia mają ich więcej po nim.

Suchy i wilgotny upał nie muszą osiągać szczytu w tym samym czasie. Badanie mierzy oba, używając temperatury suchego termometru dla suchego upału i temperatury wilgotnego termometru z globusem dla wilgotnego. Ten drugi wskaźnik opracowało wojsko USA w latach pięćdziesiątych; łączy temperaturę, wilgotność, prędkość wiatru i promieniowanie słoneczne. Suchy upał bardziej zagraża roślinom i ekosystemom, wilgotny jest trudniejszy dla ludzi. Autorzy ustalili też, że sezony ekstremalnego suchego i wilgotnego upału często dzieli miesiąc, zwłaszcza w miejscach pod wpływem monsunów, jak północno-zachodni Meksyk i środkowe Indie.

Dlaczego upał poza sezonem jest groźniejszy

Fale upałów wiosną albo pierwsza fala w lecie są groźniejsze, bo organizm nie jest jeszcze przyzwyczajony do wysokiej temperatury, a chłodzenie może być niedostępne. Jesienne fale upałów mogą dodatkowo obciążać organizm i lokalną infrastrukturę, już nadwerężoną po długim lecie.

WHO podaje, że stres cieplny jest jedną z głównych przyczyn zgonów związanych z pogodą. Umieralność z powodu upałów wśród osób powyżej 65. roku życia wzrosła o około 85% między okresami 2000–2004 i 2017–2021, według WHO. Badania szacują około 489 000 zgonów związanych z upałem rocznie w latach od 2000 do 2019. To obciążenie daje planistom powód, by traktować upał poza sezonem jako ryzyko dla zdrowia publicznego, a nie tylko letnią niedogodność.

Co pozostaje niejasne

Badanie wskazuje, że samo całoroczne ocieplenie nie wyjaśnia w pełni tego podziału. Na to, kiedy przychodzi ekstremalny upał, mogą też wpływać zmiany opadów sezonowych i wilgotności gleby, zmiany użytkowania ziemi, jak intensyfikacja rolnictwa czy większe nawadnianie, oraz naturalne wahania klimatu regionalnego.

Co usłyszą planiści

Yahoo News podał, że planowanie działań związanych z upałami musi wykraczać poza tradycyjny kalendarz letni. Centra chłodzenia i systemy wczesnego ostrzegania przed upałami być może będą musiały działać także wiosną i jesienią, a do zrozumienia nierównych zmian potrzebne są dalsze badania w poszczególnych regionach.