Chiny zbudują w Hefei laboratorium odbioru próbek z Marsa dla misji Tianwen-3

Marsjańskie laboratorium w Chinach

Laboratorium Eksploracji Głębokiego Kosmosu ogłosiło budowę obiektu w Deep-Space Science City w Hefei w środę 5 sierpnia 2026 r. DSEL współtworzą Chińska Narodowa Administracja Kosmiczna, rząd prowincji Anhui i Uniwersytet Nauki i Technologii Chin. Li Hang, dyrektor ds. planowania rozwoju w DSEL, powiedział, że laboratorium będzie działać zgodnie z polityką ochrony planetarnej COSPAR. Ma przyjmować, poddawać kwarantannie i badać materiał marsjański z Tianwen-3 około 2031 roku.

Do jego głównych zadań należy sterylizacja zewnętrznej powierzchni kapsuły powrotnej przed otwarciem, otwieranie pojemników z próbkami w warunkach ultraczystych, obróbka i rozdzielanie próbek między zespoły naukowe oraz ocena ryzyka biologicznego, zanim cokolwiek opuści strefę zamkniętą.

COSPAR klasyfikuje sprowadzenie próbek z Marsa jako kategorię V z ograniczonym powrotem na Ziemię, najwyższy poziom rygoru. Ochrona planetarna nakłada dwa obowiązki, które ciągną w przeciwne strony: nie wpuścić ziemskiej biologii do próbek i nie wypuścić próbek do ziemskiej biosfery. Spełnienie obu naraz wymaga warunków czystej sali i zabezpieczeń poziomu BSL-4 w jednym budynku, a takiego połączenia nie ma dziś żaden istniejący obiekt. Hefei będzie miał osobne strefy ultraczyste i osobne strefy bezpieczeństwa biologicznego.

Przestrzeganie ram COSPAR jest dobrowolne, powiedziała Space.com Cassie Conley, była urzędniczka ds. ochrony planetarnej w NASA. Nie istnieje międzynarodowy mechanizm inspekcji ani certyfikacji laboratorium odbioru próbek marsjańskich przed ich przybyciem. John T. O'Brien z Bipartisan Commission on Biodefense nazwał międzynarodową inspekcję politycznie wrażliwą i sporną. Zwrócił uwagę, że nawet kontrole laboratoriów BSL-4 trudno przeprowadzić w skali międzynarodowej.

Dlaczego Chiny mają laboratorium, a USA nie

Mars Sample Return był wspólnym przedsięwzięciem NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej. Miało ono dostarczyć na Ziemię tuby odłożone przez łazik Perseverance. NASA wstrzymała program i zaczęła go przeglądać w 2024 roku, po wydaniu na niego miliardów dolarów. Potem go anulowała, nie mając w zasięgu wzroku jasnej alternatywy, podała CNN. Kongres formalnie zakończył program NASA-ESA w styczniu 2026 roku. Zlikwidował w ten sposób zarówno misję po odbiór składowanych próbek, jak i Sample Receiving Facility, obiekt przeznaczony do ich zabezpieczenia po przylocie. Europejska Agencja Kosmiczna następnie anulowała swój Earth Return Orbiter, statek, który miał przewieźć próbki na Ziemię.

W lipcowym oświadczeniu dla CNN NASA podała, że bada „szereg potencjalnych opcji powrotu”, które mogłyby być prostsze i tańsze od pierwotnego planu, w tym możliwy wkład firm komercyjnych lub partnerów zagranicznych. Kierownictwo NASA nadal nie przedstawiło drogi naprzód. Stany Zjednoczone nie mają finansowanego programu zastępczego ani budowanego laboratorium odbiorczego.

Próbka, która czeka na Marsie

Perseverance wylądował w kraterze Jezero w lutym 2021 roku, żeby szukać skał powstałych lub zmienionych przez wodę. Próbkę Sapphire Canyon pobrał ze skalnych wychodni na obrzeżach Neretva Vallis, doliny wyrzeźbionej przez rzeki, które niegdyś zasilały dawne jezioro, ponad 3 mld lat temu. Próbka ma rozmiar kredowego sztyftu i leży zapieczętowana w kadłubie łazika.

Naukowcy uważają skałę za obiecującą ze względu na jej cętkowany wygląd. Na Ziemi drobne plamki zwane frontami reakcji lub plamami redukcyjnymi powstają w glebach i osadach w wyniku działalności mikroorganizmów. „Kiedy materia organiczna zalega w osadzie albo glebie, zostaje pogrzebana i mikroby zaczynają ją trawić, powstają wybielone aureole i plamy bardzo podobne do tych, które Perseverance znalazł w tej dawnej dolinie rzecznej”, powiedział Adrian Broz, członek zespołu naukowego Perseverance i badacz na stażu po doktoracie na Purdue University.

Perseverance wywiercił próbkę ze skały w kształcie grotu strzały zwanej Cheyava Falls w lipcu 2024 roku. Broz, współautor pracy o tej próbce opublikowanej we wrześniu 2025 roku, powiedział: „To pierwszy raz, kiedy moim zdaniem znaleźliśmy coś, co można nazwać »potencjalną biosygnaturą« na Marsie”. Sprowadzenie próbek na Ziemię to jedyny sposób, żeby ustalić, czy plamy powstały za sprawą życia, czy w wyniku abiotycznych procesów chemicznych lub geologicznych.

Budowa i wystrzelenie łazika kosztowały NASA około 2,4 mld dol. Maszyna nie ma zestawu instrumentów, który sam rozstrzygnąłby na Marsie pytanie o życie. „Możemy dalej prowadzić te badania i zbierać takie poszlaki, ale nigdy nie będziemy pewni, dopóki nie dostaniemy tych próbek na Ziemię”, powiedziała Briony Horgan, współbadaczka misji Perseverance i profesorka Purdue University.

Co dalej

Chiny chcą sprowadzić własne próbki z Marsa w 2031 roku. Skały przywiezione przez Tianwen-3 mogą wyglądać zupełnie inaczej niż próbki Perseverance i dawać inne wnioski, podała CNN. Start Tianwen-3 zaplanowano na 2028 rok.