WHO rekomenduje dwie szczepionki przeciw szczepowi Bundibugyo w badaniu Tumaini w DRK

Kandydaci to ChAdOx1 BDBV, opracowany przez Uniwersytet Oksfordzki i Serum Institute of India, oraz mRNA-1469 firmy Moderna.

Niezależna Grupa Doradcza Techniczna WHO ds. priorytetyzacji kandydatów na szczepionki zarekomendowała oba preparaty na podstawie danych przedklinicznych i wczesnych danych klinicznych. Firmy poinformowano w poniedziałek, podała WHO w komunikacie z 4 listopada. Kandydaci wejdą do badania Tumaini dopiero po uzyskaniu zgód krajowych. WHO nazwała ten krok pierwszym przypadkiem, w którym szczepionki zaprojektowane specjalnie przeciw wirusowi Bundibugyo będą oceniane w trakcie ogniska choroby. Tedros Adhanom Ghebreyesus, dyrektor generalny WHO, powiedział, że kandydaci mogą stać się „potężnym nowym narzędziem do opanowania ogniska”. Ostrzegł też, że „same szczepionki tego ogniska nie zakończą”.

Oba preparaty są już w I fazie badań bezpieczeństwa i immunogenności, w tym w badaniu oksfordzkim rozpoczętym w Ugandzie wcześniej w październiku, podało EMJ.

Badaniu Tumaini przewodzi kongijski Institut National de Recherche Biomédicale. Partnerami są Uniwersytet w Antwerpii, WHO, Epicentre, Médecins Sans Frontières, Instytut Medycyny Tropikalnej w Antwerpii i Africa CDC.

Dlaczego badanie jest teraz ważne

Żadna szczepionka nie jest dopuszczona specjalnie przeciw wirusowi Bundibugyo.

Ervebo, szczepionka stosowana w tej odpowiedzi, jest dopuszczona przeciw szczepowi Zaire wirusa Ebola, a jej skuteczność wobec Bundibugyo pozostaje nieudowodniona. Africa CDC naliczyła 10 444 potwierdzone przypadki na kontynencie i wskaźnik śmiertelności powyżej 50%. Krajowe zestawienia się różnią. Latin Times podał, że sama DRK miała 10 351 przypadków i co najmniej 5 026 zgonów. Raport rządu kongijskiego z 31 października podawał ponad 10 300 potwierdzonych przypadków i ponad 5 000 zgonów w ośmiu z 26 prowincji.

Kampania MSF na rzecz dostępu do leków ostrzegła, że podaż Ervebo może być ograniczona przez trudności produkcyjne. Zaapelowała do Merck Sharp & Dohme o przeznaczenie wszystkich dawek wyprodukowanych w najbliższych miesiącach na globalne zapasy. Julien Potet, starszy doradca ds. szczepionek w MSF Access, powiedział, że szczepionki są „przydatne tylko wtedy, gdy są dostępne dla osób zagrożonych”.

Tedros powiedział, że szczepionki „nie zastępują sprawdzonych działań, które mogą ratować życie już teraz”, wymieniając wczesną opiekę, dochodzenie kontaktów, izolację, bezpieczne pochówki i pracę z lokalnymi społecznościami.

Jak Tumaini testuje szczepionki w trakcie ogniska

Tumaini, co po suahili znaczy nadzieja, zaczął rekrutację 23 października w Bunii w prowincji Ituri.

To adaptacyjna platforma badawcza, zaprojektowana tak, by testować kilku kandydatów w jednym badaniu, a nie jednego po drugim. Stosuje szczepienie pierścieniowe: zespoły szczepią osoby z kontaktu z chorymi z potwierdzonym zakażeniem wirusem Bundibugyo oraz inne osoby wysokiego ryzyka, a nie całą populację. Uczestnicy są losowo przydzielani pierwszego dnia do szczepionki kandydującej albo leczenia porównawczego. Drugie z nich dostają 29. dnia, więc każdy ostatecznie otrzymuje szczepionkę kandydującą. Niezależny komitet monitorujący dane ocenia wyniki na bieżąco i może wykluczyć kandydatów, którzy wyglądają na nieskutecznych.

Pierwszym kandydatem w pierścieniach jest Ervebo, testowane pod kątem ochrony krzyżowej.

Bunia była wczesnym epicentrum ogniska, a mobilne zespoły szczepienne mogą rozszerzyć dostęp na inne dotknięte obszary. Badanie obejmuje kobiety w ciąży i dzieci od 12. roku życia, przy czym w części badania z Ervebo mogą brać udział dzieci od 1. roku życia. Cztery pierścienie szczepienne już działają, a WHO podaje, że przygotowywanych jest kilka kolejnych. WHO stwierdziła, że inwestycje Coalition for Epidemic Preparedness Innovations umożliwiły szybkie opracowanie kandydatów.

Jak wygląda ognisko

Pierwsze przypadki zgłoszono 14 maja 2026 r., a DRK i Uganda ogłosiły równoczesne ogniska 15 maja, podał Latin Times. CDC nazywa to drugim co do wielkości ogniskiem Eboli w historii. Ituri na północnym wschodzie pozostaje epicentrum, gdzie konflikt utrudnia dostęp do dotkniętych populacji.

Ognisko przekroczyło 1 000 potwierdzonych przypadków w ciągu 40 dni od rozpoczęcia reakcji, podał Medical Daily, powołując się na dane CDC, według których ognisko z 2018 r. w tym samym kraju potrzebowało na to około 235 dni.

Ognisko przekroczyło też granice. Kenia odnotowała dziewięć przypadków, w tym dwa zgony, wszystkie w Nairobi i związane z zakażeniem przy podróży, bez zgłoszonego szerzenia się w społeczności, według Medical Daily. Nigeria potwierdziła pierwszy przypadek Bundibugyo 21 października, podał Latin Times: chodzi o kobietę, która była w podróży służbowej we wschodniej DRK i przejeżdżała przez Ugandę, a do zakażenia doszło najprawdopodobniej w DRK. Nigeria Centre for Disease Control and Prevention podało, że potwierdzenie laboratoryjne nastąpiło 20 października. Latin Times liczy pięć krajów z potwierdzonymi przypadkami: DRK, Ugandę, Kenię, Nigerię i Francję, gdzie jedna pacjentka wyzdrowiała. Dyrektor generalny Africa CDC Jean Kaseya powiedział, że zagrożonych jest obecnie nawet 12 krajów.

Wskaźnik śmiertelności w DRK przekroczył 51% 30 października, jeden z najwyższych odnotowanych w nowoczesnym ognisku Eboli, podał Latin Times.

Co dalej

Badanie PARTNERS prowadzone przez WHO, rozpoczęte w lipcu, sprawdza, czy przeciwciało monoklonalne MBP134, lek przeciwwirusowy remdesivir albo ich połączenie mogą poprawić przeżywalność u potwierdzonych przypadków Bundibugyo. WHO podała, że wkrótce dołączy maftivimab, a badanie profilaktyki poekspozycyjnej z obeldevisirem już trwa.

Wstępne wyniki badań leczenia mają pojawić się w najbliższych miesiącach. Wyniki badania szczepionek są oczekiwane na początku 2027 r.