Pierwsza kometa Euclida na klatkach robionych do mapy odległych galaktyk

Euclid Deep Field North to jeden z nielicznych fragmentów nieba, do których teleskop wraca. Kometa widnieje jako smuga na 16 ekspozycjach wykonanych między 16 a 24 września 2026 r., w pięciu polach widzenia.

Euclid omija zapylony pas, w którym żyją komety, więc niemal nikt nie spodziewał się tam takiego znaleziska. Złapanie komety, gdy jest jeszcze daleko od Słońca, daje astronomom czas na obserwację jej aktywacji i pomiar tego, co wyrzuca.

Mikko Pöntinen, doktorant na Uniwersytecie Helsińskim, napisał oprogramowanie do wykrywania obiektów ruchomych, które oznaczyło smugę. Przewidział, gdzie obiekt pojawi się na kolejnych klatkach, i zamienił jedno oznaczenie w 16 ekspozycji. „Ucieszyłem się, widząc, że moje oprogramowanie oznaczyło »smugę« rozciągniętą na kilku zdjęciach” – powiedział w komunikacie ESA. Bliższe przyjrzenie się pokazało „mglistą chmurę wokół niej, co wskazuje na aktywny obiekt, taki jak kometa, która wyrzuca pył i gaz”. Zgłosił ją 29 września do grupy roboczej ds. obiektów Układu Słonecznego konsorcjum Euclid.

Minor Planet Center potwierdziło kometę 8 października i opublikowało orbitę wyznaczoną z 54 obserwacji w biuletynie 2026-T146.

Obserwatorzy naziemni przysyłali pozycje. Canada-France-Hawaii Telescope zarejestrował 7 października warkocz długi na około 12 sekund łuku, a Pöntinen zmierzył otoczkę o średnicy 10 sekund łuku. To drobina przy około 1 800 sekundach łuku średnicy pełnego Księżyca. Osiem krótszych ekspozycji, złożonych zgodnie z ruchem komety, uwidoczniło jądro i otaczającą je chmurę pyłu.

Orbita niemal prostopadła do płaszczyzny planet

Orbita jest nachylona o około 85 stopni do płaszczyzny, po której krążą planety. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) opisuje kometę jako obecnie ustawioną prosto nad Słońcem z punktu widzenia Słońca. Przy około 810 mln mil (1,3 mld km) znajduje się mniej więcej w luce między orbitami Jowisza i Saturna.

Ta geometria sprawiła, że znalezisko było mało prawdopodobne. Euclid patrzy w stronę odwrotną od zapylonego pasa, gdzie komety i planetoidy są częste, żeby odblaski nie psuły zdjęć galaktyk.

Teleskop przeskakuje też z jednego fragmentu nieba na drugi, wpatruje się w niego około godziny i rusza dalej, więc większość tego, co rejestruje, rejestruje raz. Komety zwykle zdradzają się ruchem, którego pojedyncze przejście nie pokaże. Wyjątkiem są pola głębokie, odwiedzane kilka razy w roku, i dlatego ten obiekt trafił na kilka klatek. Jeden obieg zajmie tysiące lat; astronomowie nie podali dokładnego okresu.

Jedna z 13 komet znalezionych w 2026 roku

Komety to lodowe pozostałości po formowaniu się Układu Słonecznego około 4,6 mld lat temu. Astronomowie znają ich ponad 4 000. Potwierdzenie przez Minor Planet Center uczyniło tę kometę jedną z 13 znalezionych dotąd w 2026 roku. Zwykle odkrywa się 40 do 70 nowych komet rocznie, większość w ramach przeglądów stworzonych do tego celu.

Próba generalna przed Comet Interceptor

ESA podaje, że kometa nie nadaje się na cel planowanej misji Comet Interceptor. Valeria Pettorino, kierowniczka naukowa misji Euclid, powiedziała, że proces odkrycia i alertu „daje nam prawdziwy test tego, jak w przyszłości będą koordynować pracę zespoły obu misji”.

Euclid wystartował w 2023 roku z sześcioletnim planem zmapowania około jednej trzeciej nieba i prześledzenia ciemnej materii i ciemnej energii. Jego zdjęcia są skierowane na odległe galaktyki, ale trafiają na nie także obiekty Układu Słonecznego, których nikt nie szukał. Minor Planet Center powiadomiło innych obserwatorów, więc dalsze obserwacje należą do teleskopów naziemnych.