Francis Halzen otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki 2026 za odkrycie neutrin w IceCube

Nagroda za IceCube i neutrina astrofizyczne

Halzen był w 2026 r. jedynym laureatem w dziedzinie fizyki. Uzasadnienie wymienia dwa powiązane osiągnięcia: jego pracę przy Obserwatorium Neutrin IceCube oraz odkrycie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego. IceCube to kilometr sześcienny lodu na biegunie południowym, wyposażony w czujniki światła. Euronews podał, że obserwatorium budowano od 2004 do 2010 roku, a w projekcie uczestniczy dziś ponad 450 osób z 14 krajów.

Co zarejestrował IceCube

Odkrycie, za które przyznano nagrodę, to rejestracja przez IceCube wysokoenergetycznych neutrin spoza Drogi Mlecznej. Neutrina rzadko oddziałują z materią, więc potrafią lecieć po linii prostej na bardzo duże odległości. Kiedy wysokoenergetyczne neutrino oddziałuje w detektorze, może powstać jasny ślad światła. Badacze prowadzą tę linię wstecz i szacują, skąd cząstka przyleciała, powiedziała Kayla DeHolton, adiunkt fizyki i astronomii na Uniwersytecie Missisipi i członkini zespołu IceCube.

Uniwersytet Missisipi podał, że IceCube leży prawie półtorej mili pod powierzchnią, w pobliżu stacji Amundsen-Scott na biegunie południowym. Neutrino jest co najmniej 1 mln razy lżejsze od elektronu, a przez paznokieć u kciuka przelatuje ich ponad miliard w każdej sekundzie. DeHolton powiedziała, że neutrin ze Słońca jest mnóstwo, ale mają znacznie niższą energię niż te badane przez IceCube, które powstają poza Drogą Mleczną. Obserwatorium ma 5 160 czujników zatopionych w lodzie, podał uniwersytet.

Quartz, powołując się na stronę badawczą IceCube, poinformował, że obserwatorium wskazało blazara jako pierwsze prawdopodobne źródło wysokoenergetycznych neutrin. Promienie gamma i fotony o niższej energii wskazywały na ten sam obiekt, więc zgodność sygnałów różnych posłańców dała astronomom mocniejszą podstawę, żeby wiązać neutrina z odległym źródłem.

Dlaczego ten wynik jest ważny

Wiedza o tym, skąd przylatują neutrina, mówi fizykom o wysokoenergetycznych obszarach w galaktykach poza naszą, powiedziała DeHolton. „Neutrina działają jak mali kosmiczni posłańcy, a ich badanie pomaga zrozumieć, co dzieje się wewnątrz galaktyk”, stwierdziła. Komitet Noblowski podał, że oddziaływania neutrin zebrane przez IceCube dostarczą nowej wiedzy o gwałtownych warunkach, w których mogą powstawać wysokoenergetyczne neutrina, i mogą ujawnić nieznane dotąd zjawiska kosmiczne. Mark Pearce, przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. Fizyki, powiedział, że Halzen kierował międzynarodowym zespołem badaczy i inżynierów, którzy „dali nam fantastyczny instrument”, a jego „wytrwałość i wizja naukowa” otworzyły drogę do nowego rodzaju astronomii, podał ST Daily.

Reakcja Halzena

Halzen, główny badacz IceCube, powiedział, że nagroda to „wielka ulga” i „święto bardzo nietypowego projektu”. „Sukces tego projektu to efekt sumienności i ciężkiej pracy wielu wspaniałych współpracowników, z którymi miałem przyjemność pracować”, powiedział, cytowany przez Uniwersytet Missisipi.